TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/126-S.187
BAŞVURU NO : 2019/15459
KARAR TARİHİ : 03/01/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EMLAK GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın, 4706 sayılı Kanun uyarınca taşınmazların tarafına kiralanması, sonrasında satışı talebi hakkında
BAŞVURU TARİHİ : 10/09/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, Adana İli Çukurova İlçesi Örcün Mahallesinde bulunan Hazineye ait taşınmazları
uzun yıllardır tarım arazisi olarak kullandığını iddia etmektedir. Başvuran, 4706 sayılı Kanunun ek 6 ncı maddesi gereğince söz konusu arazilerin 10 yıl süre ile kendisine kiralanması ve akabinde 10 yıl sonra tarafına satışı yapılması talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 25/09/2019 tarih ve sayılı bilgi ve belge talebi konulu yazısına
istinaden Tarım ve Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü tarafından Kurumumuza gönderilen 23/10/2019 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle;
2.1) Karaisalı Orman İşletme Müdürlüğü’nce taşınmazların bulunduğu mahallede orman
kadastro çalışmalarının yapılmadığının ve söz konusu taşınmazların Kırıklı-Dörtler Muhafaza
Ormanı sınırları içerisinde bulunduğunun bildirildiği,
2.2) Adı geçen mahallede Kadastro Müdürlüğü’nce yenileme veya sayılaştırma çalışmaları
tamamlandıktan sonra iş programlarına dahil edilerek orman kadastro çalışmalarının yapılacağı,
2.3) Devlet ormanlarının kiralanamayacağı ve satılamayacağı ancak izin konusu edilebileceği,
Belirtilmiştir.
3) Kurumumuzun 25/09/2019 tarih ve sayılı bilgi ve belge talebi konulu yazısına
istinaden Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Milli Emlak Genel Müdürlüğü tarafından Kurumumuza gönderilen 17/10/2019 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle;
3.1) Karaisalı Orman İşletme Müdürlüğünden alınan 24/07/2018 tarihli ve sayılı yazı
ekinde yer alan 16/07/2018 tarihli İnceleme Raporunda; İlleri, Çukurova İlçesi, Örcün
Mahallesinde bulunan Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki 5.900,36m² taşınmazın Tarım ve Orman Bakanlık Makamlarının 01/02/2002 tarih ve Sayılı Olurları ile “Kırıklı Dörtler
Muhafaza Ormanı” olarak ayrıldığının belirtilmesi; Karaisalı Orman İşletme Müdürlüğünden alınan 09/08/2019 tarih ve sayılı yazı ekinde yer alan 25/06/2019 tarihli İnceleme
Raporunda; İlleri, Çukurova İlçesi, Örcün Mahallesinde bulunan Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki 3.901,10m² yüzölçümlü taşınmazın memleket paftasında ve orman haritasında ormanla ilişkili olduğunun görüldüğünün ve Tarım ve Orman Bakanlık Makamlarının 01/02/2002 tarih ve Sayılı Olurlar ile “Kırıklı Dörtler Muhafaza Ormanı” olarak ayrıldığının belirtilmesi, nedenleriyle kiralanması talebinde bulunulan söz konusu taşınmazların tarımsal amaçlı olarak kiraya verilmesinin uygun görülmediğinin bildirildiği,
3.2) 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi
Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun ek 6’ ncı maddesinde; (Ek: 11/5/20187143/17 md.) “İmar planı bulunmayan veya imar planında tarımsal amaca ayrılan Hazineye ait tarım arazilerini en az üç yıldan beri tarımsal amaçla kullandığı 31/12/2017 tarihinden önce
Bakanlıkça tespit edilen ve başvuru tarihi itibarıyla kullanımlarının halen devam ettiği belirlenen kullanıcılardan; bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içerisinde bu arazileri doğrudan kiralamak için başvuruda bulunanlara, ecrimisil borçları bulunmaması şartıyla, cari yıl ecrimisil bedelinin yarısı üzerinden on yıla kadar doğrudan kiralanabilir.
Kira süresi sonunda yükümlülüklerini yerine getirdiği tespit edilen ve talepte bulunan kiracıların kira süresi uzatılabilir veya bu araziler sözleşme hükümleri çerçevesinde on yıllık kullanımı müteakip kiracılarına doğrudan satılabilir. Bu arazilerin satışında 26/4/2012 tarihi itibarıyla belediye ve mücavir alan sınırları içinde yer alan araziler için bu Kanunun 4 üncü maddesinin onikinci fıkrası, bu tarih itibarıyla belediye ve mücavir alan sınırları dışında yer alan araziler için ise 6292 sayılı Kanunun Hazineye ait tarım arazilerinin satışına ilişkin hükümleri kıyasen uygulanır.
Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.” hükmü bulunmaktadır.
Anılan Kanunun Ek 6 ncı maddesinin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirlemek amacıyla hazırlanan 387 sayılı Milli Emlak Genel Tebliği 23 Haziran 2018 tarihli ve 30457 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiş olup, anılan Genel Tebliğin “Kiralama yapılmayacak taşınmazlar” başlıklı 6’ ncı maddesinin 1 inci fıkrasında “Özel kanunlar kapsamında kalıp kiralanması mümkün olmayan yerler ile Bakanlıkça belirlenen taşınmazlar üzerinde tarımsal amaçlı kiralama yapılamaz.” hükmü yer almaktadır.
6831 sayılı Orman Kanununun 6 ncı maddesi; “Devlet ormanlarına ve Devlet ormanı sayılan
yerlere ait her çeşit işler Orman Genel Müdürlüğünce yapılır ve yaptırılır. Devletten başkasına ait olan bütün ormanlar, bu Kanunun hükümleri dairesinde Orman Genel Müdürlüğünün murakabesine tabidir.” hükmündedir.
300 Sıra Sayılı Milli Emlak Genel Tebliğinin “II. Kiraya Verilemeyecek Taşınmazlar” başlıklı
kısmının 7 nci maddesi ile 6831 sayılı Orman Kanunu kapsamında kalan taşınmazların
Bakanlıklarınca kiraya verilmesinin mümkün olmadığı hüküm altına alınmıştır.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) Anayasamızın “Dilekçe, Bilgi Edinme ve Kamu Denetçisine Başvurma Hakkı” başlıklı
74’üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 5) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında; Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, Denilmektedir.
6) 4706 sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi ve Katma Değer Vergisi
Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanunun ek 6’ ncı maddesinde; “İmar planı bulunmayan veya imar planında tarımsal amaca ayrılan Hazineye ait tarım arazilerini en az üç yıldan beri tarımsal amaçla kullandığı 31/12/2017 tarihinden önce Bakanlıkça tespit edilen ve başvuru tarihi itibarıyla kullanımlarının halen devam ettiği belirlenen kullanıcılardan; bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içerisinde bu arazileri doğrudan kiralamak için başvuruda bulunanlara, ecrimisil borçları bulunmaması şartıyla, cari yıl ecrimisil bedelinin yarısı üzerinden on yıla kadar doğrudan kiralanabilir. Kira süresi sonunda yükümlülüklerini yerine getirdiği tespit edilen ve talepte bulunan kiracıların kira süresi uzatılabilir veya bu araziler sözleşme hükümleri çerçevesinde on yıllık kullanımı müteakip kiracılarına doğrudan satılabilir. Bu arazilerin satışında 26/4/2012 tarihi itibarıyla belediye ve mücavir alan sınırları içinde yer alan araziler için bu Kanunun 4 üncü maddesinin onikinci fıkrası, bu tarih itibarıyla belediye ve mücavir alan sınırları dışında yer alan araziler için ise 6292 sayılı Kanunun
Hazineye ait tarım arazilerinin satışına ilişkin hükümleri kıyasen uygulanır.
hükmü yer almaktadır.
7) Anayasamızın “Ormanların Korunması ve Geliştirilmesi” başlıklı 169’ uncu
maddesinde; “Devlet, ormanların korunması ve sahalarının genişletilmesi için gerekli kanunları koyar ve tedbirleri alır… Devlet ormanlarının mülkiyeti devrolunamaz. Devlet ormanları kanuna göre, Devletçe yönetilir ve işletilir. Bu ormanlar zamanaşımı ile mülk edinilemez ve kamu yararı dışında irtifak hakkına konu olamaz.” hükmü yer almaktadır.
8) 4706 sayılı Kanunun Ek 6’ ncı maddesinin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları
belirlemek amacıyla 23/06/2018 tarih ve 30457 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 387 sayılı Milli Emlak Genel Tebliğinin “Kiralama yapılmayacak taşınmazlar” başlıklı 6’ ncı maddesinin 1 inci fıkrasında; “Özel kanunlar kapsamında kalıp kiralanması mümkün olmayan yerler ile Bakanlıkça belirlenen taşınmazlar üzerinde tarımsal amaçlı kiralama yapılamaz.” denilmektedir.
9) 300 Sıra Sayılı Milli Emlak Genel Tebliğinin “II. Kiraya Verilemeyecek Taşınmazlar”
başlıklı 7’ nci maddesine göre; 6831 sayılı Orman Kanunu kapsamında kalan taşınmazların kiraya verilmesinin mümkün olmadığı ifade edilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
10) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya
kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11) Başvuran; 1 no’lu paragrafta açıklandığı üzere, 4706 sayılı Kanunun ek 6 ncı maddesi
gereğince dilekçesinde bahsettiği söz konusu arazileri 10 yıl süre ile kendisine kiralanması ve akabinde 10 yıl sonra tarafına satışı yapılması talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
11.1) Başvuranın söz konusu talebinin; taşınmazların Kırıklı-Dörtler Muhafaza Ormanı sınırları
içerisinde bulunduğu gerekçesiyle reddedildiği görülmektedir.
12) Burada, başvuranın talebinin İdare tarafından reddedilmesinin yasal dayanağı bulunup
bulunmadığı hususunun açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
13) 4706 sayılı Kanun gereğince imar planı bulunmayan veya imar planında tarımsal amaca
ayrılan Hazineye ait tarım arazilerinin kiralanabileceği/satılabileceği düzenlenmiş olsa da, söz konusu yerin orman sınırları içerisinde bulunduğu,
14) Anayasamıza göre devlet ormanlarının mülk edinilemeyeceği ve kamu yararı dışında irtifak
hakkına konu olamayacağı,
15) Bu hususun Mili Emlak Genel Tebliği’nde de vurgulandığı incelenmiştir.
16) Başvuru konusu somut olay incelendiğinde;
16.1) Başvuruya konu yerde orman kadastro çalışmalarının henüz yapılmadığı, Kadastro
Müdürlüğü’nce yenileme veya sayılaştırma çalışmaları tamamlandıktan sonra iş programlarına dahil edilerek orman kadastro çalışmalarının yapılacağı Tarım ve Orman Bakanlığı’ nın
Kurumumuza göndermiş olduğu yazıda ifade edilmiş olsa da;
16.2) Başvuranın önce kiralamak sonrasında satın almak istediği taşınmazların mevcut itibari
ile orman sınırları içerisinde bulunduğu, Tarım ve Orman Bakanlığı ile Çevre ve Şehircilik
Bakanlığı’nın Kurumumuza göndermiş olduğu yazılardan anlaşılmaktadır.
17) Anayasamızda yer alan devlet ormanlarının mülk edinilemeyeceği ve kamu yararı dışında
irtifak hakkına konu olamayacağı maddesi ile birlikte Anayasa’nın üstünlüğü ilkesi ve ilgili diğer mevzuat birlikte değerlendirildiğinde, başvuranın talebinin reddine ilişkin idari işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Söz konusu hususta yapılan değerlendirme neticesinde; Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile Tarım ve
Orman Bakanlığı’ndan istenilen bilgi ve belgelerin makul süre içerisinde ve gerekçeli olarak incelenmiş olup, adı geçen İdarelerin başvuranla ilgili işlemlerinde makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, ilkelerine uygun davrandığı anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının
başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Adana İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI’NA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi