gereğince hazırlanmış olan mevzuat gereğince mümkün olmadığı, son dönemde Bakanlığa tahsis edilen öğretmen pozisyonu sözleşmeli öğretmen istihdamına yönelik olduğundan Bakanlık tarafından yapılan öğretmen atamaları öncelikle kalkınmada birinci derecede öncelikli yörelerde olmak üzere Milli Eğitim Bakanlığının boş öğretmen norm kadrosu bulunan örgün ve yaygın eğitim kurumlarında 14/ 7/ 1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (B)
fıkrası kapsamında sözleşmeli öğretmen istihdamına ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla çıkartılan 03/ 08/ 2016 tarihli ve 29790 sayılı Resmi Gazete’de Yayımlanan Sözleşmeli Öğretmen
İstihdamına İlişkin Yönetmelik çerçevesinde yapıldığı ifade edilerek ilgilinin istemesi halinde sözleşmeli ilk atama kapsamında anılan Yönetmelikte belirtilen şartları taşıması kaydıyla Kamu
Personeli Seçme Sınavında atanmak istediği alanda taban puan ve üzerinde puan alma şartıyla başvuru yapabilmesine imkan tanındığı, Bakanlığa kadrolu öğretmen atamasına ilişkin kadro tahsis edilmediği müddetçe açıktan kadrolu öğretmen atması yapılması mümkün bulunmadığından başvuranın dilekçesine istinaden Bakanlıkça yapılacak bir işlem bulunmadığı açıklamalarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının :
3.1. “Çalışma hakkı ve ödevi” başlıklı 49 uncu maddesinde; “Çalışma, herkesin hakkı ve ödevidir . (Değişik 3.10.2001- 4709/ 19 md .) Devlet çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önleyecek elverişli ekonomik ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli tedbirleri alır .”, 3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 4. 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”,
5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun :
5.1. “Çekilme” başlıklı 20 nci maddesinde; “Devlet Memurları, bu Kanunda belirtilen esaslara göre memurluktan çekinebilirler .”
5.2. “Memurluktan çekilenlerin yeniden atanmaları” başlıklı 92 nci maddesinde; “(Değişik :
12/ 5/ 1982 – 2670/ 27 md .) İki defadan fazla olmamak üzere memurluktan kendi istekleriyle çekilenlerden veya bu Kanun hükümlerine göre çekilmiş sayılanlardan tekrar memurluğa dönmek isteyenler, ayrıldıkları sınıfta boş kadro bulunmak ve bu sınıfın niteliklerini taşımak şartıyla ayrıldıkları tarihte almakta oldukları aylık derecesine eşit bir derecenin aynı kademesine veya 71 inci madde hükümlerine uyulmak suretiyle diğer bir sınıfta eşit derecedeki kadrolara atanabilirler .”
2 / 75.3. “Çekilme” başlıklı 94 üncü maddesinde; “Devlet memuru bağlı olduğu kuruma yazılı olarak
müracaat etmek suretiyle memurluktan çekilme isteğinde bulunabilir . (Ek hüküm :
31/ 7/ 1970- 1327/ 75 md .) Mezuniyetsiz veya kurumlarınca kabul edilen mazereti olmaksızın görevin terk edilmesi ve bu terkin kesintisiz 10 gün devam etmesi halinde, yazılı müracaat şartı aranmaksızın, çekilme isteğinde bulunulmuş sayılır .
Çekilmek isteyen memur yerine atanan kimsenin gelmesine veya çekilme isteğinin kabulüne kadar görevine devam eder . Yerine atanan kimse bir aya kadar gelmediği veya yerine bir vekil atanmadığı takdirde, üstüne haber vererek görevini bırakabilir .
Olağanüstü mazeretle çekilenler, üstüne haber vermek şartıyla bir ay kaydına tabi değildirler .”
5.4. Çekilen ve çekilmiş sayılanların yeniden atanmaları başlıklı 97 nci maddesinde; “(Değişik :
29/ 11/ 1984 – KHK 243/ 17 md .) Memurlardan mali ve cezai sorumlulukları saklı kalmak üzere;
A) 94 üncü maddenin 2 nci ve 3 üncü fıkrasına uygun olarak memuriyetten çekilenler altı ay geçmeden, B) Bu Kanuna göre çekilmiş sayılanlar ile 94 üncü maddenin 2 nci fıkrasına uymadan görevlerinden ayrılanlar bir yıl geçmeden, C) 95 inci maddede yazılı zorunluluklara uymayanlar 3 yıl geçmeden, D) 96 ncı maddeye aykırı hareket edenler hiçbir surette, Devlet memurluğuna alınamazlar .” 5.5. “Memurluğun sona ermesi” başlıklı 98 inci maddesinde;
“Devlet memurlarının a) Bu kanun hükümlerine göre memurluktan çıkarılması; b) Memurluğa alınma şartlarından her hangi birini taşımadığının sonradan anlaşılması veya memurlukları sırasında bu şartlardan her hangi birini kaybetmesi; c) Memurluktan çekilmesi; ç) İstek, yaş haddi, malûllük (…) sebeplerinden biri ile emekliye ayrılması;( 1)
d) Ölümü; hallerinde memurluğu sona erer .” 6. 17/ 04/ 2015 tarihli ve 29329 sayılı Resmi Gazetede’de Yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı
Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin 6.1. 8 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Devlet memurluğundan ayrılmış olanlar, daha önce eğitim ve öğretim hizmetleri sınıfına dâhil öğretmen unvanlı kadroda adaylıklarının kaldırılmış olması şartıyla, öğretmen olarak atanmak üzere yeniden atama kapsamında başvurabilir .” 6.2. 11 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Atama izni verilen öğretmen kadrolarının en fazla
3 / 7%1’i yeniden atama ve kurumlar arası yeniden atamada kullanılır .”
düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Başvuranın talebinin İdare tarafından reddedilmesi işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılarak başvurunun reddi yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. 1 numaralı paragrafta belirtildiği üzere; başvuran, 2002 yılında KPSS ile öğretmen olarak atandığını, bir yıl çalıştıktan ve adaylığı kaldırıldıktan sonra istifa edip özel bir okulda çalışmaya başladığını, on üç yıl çalıştıktan sonra 2016 yılında Milli Eğitim Bakanlığı bünyesindeki görevine dönmek üzere mevcut görevinden ayrıldığını ancak yaşanan terör olayları nedeniyle Bakanlığın sözleşmeli personel alımına yöneldiğini ve açıktan atama yapmadığını belirterek kamudaki öğretmenlik görevine dönme talebinde bulunmaktadır .
9. Memurların çekilme (istifa) sonrası yeniden atanmaları 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun
92 inci ve 97 nci maddelerinde düzenlenmiş olup 92 nci maddeye göre iki defadan fazla olmamak
üzere memurluktan kendi istekleriyle çekilenlerden veya bu Kanun hükümlerine göre çekilmiş sayılanlardan tekrar memurluğa dönmek isteyenler, ayrıldıkları sınıfta boş kadro bulunmak ve bu sınıfın niteliklerini taşımak şartıyla ayrıldıkları tarihte almakta oldukları aylık derecesine eşit bir derecenin aynı kademesine veya 71 inci madde hükümlerine uyulmak suretiyle diğer bir sınıfta eşit derecedeki kadrolara atanabilirler .
10. Başvuru sahibinin 29/ 09/ 2003 tarihinde istifa ettikten sonra tekrar atanması talebiyle İdareye başvurduğu ancak söz konusu taleplerine ilişkin olarak İdarece; 17/ 04/ 2015 tarihli ve 29329 sayılı
Resmi Gazete ‘de Yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme
Yönetmeliğindeki düzenlemelerde genel ve özel şartlar ile atamalara ilişkin usul ve esasların belirlendiği, hangi alanda ne kadar öğretmen ihtiyacı bulunduğu ve ihtiyaç duyulan alanlar ile hangi yükseköğretim programı mezunlarının hangi koşullarda başvuruda bulunabileceğinin kamuoyuna duyurulduğu bildirilmiştir .
11. Devlet Personel Başkanlığının 05/ 06/ 2004 tarihli ve 25483 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2004/ 2 sayılı genelgesinde “Memurluktan çekilenlerin 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa tabi memur olarak yeniden istihdamlarının; durumlarına uygun boş kadro bulunması ve hizmetlerine ihtiyaç duyulması halinde, başvuracakları kamu kurum ve kuruluşlarının takdirinde bulunduğunu” belirtmiştir . Dolayısıyla idarelerin bu konuda zorlanması yasal olarak mümkün bulunmamaktadır .
12. Takdir yetkisi, idarenin belli şart ve durumların meydana gelmesi halinde belli bir kararı alıp almamak veya kanunda öngörülen değişik çözümler arasında bir seçim yapmak konusunda tanınan bir serbestiye ya da belirli bir konuda karar alabilmek için hangi şart ve durumların ortaya çıkması gerektiğini tespit etmek imkânına sahip olması olarak tanımlanmaktadır . İdari işlemler tesis
4 / 7edilirken, İdareler, bağlı yetki veya takdir yetkisi çerçevesinde karar alırlar . Bu doğrultuda, idari
işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarının tümünün hukuk kuralları tarafından önceden belirlenerek, idareye belli bir yönde hareket etme hususunda bir tercih tanınmamışsa veya idareye belli bir tasarrufta bulunması kesin olarak emredilmişse bağlı yetkiden, idarenin nerede ve nasıl bir tasarrufta bulunacağının hukuk kuralları ile önceden kesin bir şekilde belirlenmediği durumlarda ise idarenin takdir yetkisinden söz edilmektedir . (Halil Kalabalık, İdare Hukukunda Takdir Yetkisi
Kavramı Ve Benzer Kurumlarla Karşılaştırılması, Gazi Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi Cilt 1, Sayı 2, Aralık 1997)
13. Bununla birlikte, Anayasa’nın 2 nci ve 10 uncu maddeleri ile idarenin takdir yetkisini kullanmasına ilişkin bazı genel ölçü ve ilkeler getirilmiştir . Ayrıca öğretide idarenin takdir yetkisini kullanırken yasaların koyduğu sınırlar ve eşitlik içerisinde hareket etmesi, bu yetkiyi kamu yararı ve hizmetine uygun kullanması, gerekçeli olması gibi ilkelere uygun şekilde işlem tesisinin hukuk devleti açısından zorunlu olduğu belirtilmiştir .
14. İdareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması idarenin görevlerinin niteliği gereği zorunludur . Ancak, idareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması, idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına da gelmez . Bu doğrultuda idare takdir yetkisini kullanırken yasanın koyduğu sınırlar içinde kalmalı, eşitlik ilkesine önem vermeli, bu yetkiyi kamu yararı için kullanmalı, yasanın öngördüğü amaçtan başka ya da kamu yararı dışında bir amaç için kullanamamalı ve bu yetkiyi gerekçeli olarak kullanmalıdır .(Bkz . Prof . Dr . Şeref
GÖZÜBÜYÜK, “Yönetim Hukuku”, Eylül/ 1991 s.204)
15. Nitekim, Danıştay 11. Dairesinin 08/ 04/ 2003 tarihli ve E :200 / 8963, K:2003 / 1623 sayılı kararında; “ …idareye takdir yetkisi tanınmış ise de, bu yetki mutlak ve sınırsız bir yetki olmayıp, anılan yetkinin objektif olarak eşit bir şekilde, aynı durumda olan personel arasında ayrım gözetilmeyecek şekilde kullanılması gerekmektedir .” hükmü verilerek takdir hakkının ayrımsız ve eşitlik ilkesine uygun kullanılması gerektiği hüküm altına alınmıştır . (Benzer yönde
Anayasa Mahkemesinin 13/ 11/ 2014 tarih ve E :2013 / 95, K:2014 / 176 sayılı kararı, Danıştay İdari
Dava Daireleri Kurulunun 17/ 04/ 2008 tarih ve E :2005 / 270, K:2008 / 1286 sayılı kararı)
16. Yukarıda açıklandığı üzere, idarenin iş ve işlemlerinde kamu yararına ve hizmet gereklerine riayet etmesi, yasal ve makul gerekçeye dayanması, nesnel ve adil olması, eşitlik ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi hukuk devleti olmanın gereği olup, idarenin yasalarla kendisine tanınan takdir yetkisini bu ilke ve ölçütleri göz önünde tutarak kullanması gerekir .
17. 4 Seri Nolu Kamu Personeli Genel Tebliği ile yukarıda belirtilen hükümlerin nasıl uygulanacağı ortaya konulmuş ve konuya açıklık getirilmiştir . Söz konusu tebliğde daha önce 657 sayılı Devlet
Memurları Kanununa tabi memur olarak çalışmış olup da, iki defadan fazla olmamak üzere kendi istekleriyle memuriyetten çekilen veya bu Kanun hükümlerine göre çekilmiş sayılanlardan aynı
Kanunun 92 nci maddesi uyarınca yeniden memurluğa dönmek isteyenlerin 657 sayılı Kanunun 97 nci maddesinde belirtilen bekleme sürelerini doldurmuş olmaları halinde atanmak istedikleri kamu kurum ve kuruluşlarına başvurmaları gerektiği, bu durumda olanların, 657 sayılı Devlet Memurları
Kanununa tabi memur olarak istihdamlarının, durumlarına uygun boş kadro bulunması ve hizmetlerine ihtiyaç duyulması halinde, başvuracakları kurum ve kuruluşların takdirinde bulunduğu vurgulanmıştır .
5 / 718. Bu itibarla, görevden çekilmiş memurun tekrar memurluğa dönebilmesi, görevin gerektirdiği
nitelikleri taşıması ve durumuna uygun boş kadro bulunması kaydıyla İdarenin takdirine bırakılmıştır . Çekilen (istifa eden) memurun eski görevine atanma isteminin değerlendirilerek bu istemin kabulü veya reddi, göreve tekrar atanmak isteyen memurun yeniden atanmak için aranan genel ve özel şartları taşıması halinde dahi, ihtiyaç durumuna göre İdarenin takdir yetkisi içinde bulunmaktadır .
19. Öte yandan, 668 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile 652 sayılı Millî Eğitim Bakanlığı
Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnameye eklenen Ek 4 üncü madde gereğince yürürlüğe konulan Sözleşmeli Öğretmen İstihdamına İlişkin Yönetmeliğin yayımlandığı tarihten itibaren Bakanlığa ilgili kurumlarca atamalarda kadro verilmemekte olup sözleşmeli öğretmen pozisyonunun verildiği, bu nedenle, 2016 yılı Ağustos ayından itibaren Bakanlıkça sözleşmeli öğretmen istihdamının gerçekleştirildiği ve ilgili Yönetmelik hükümlerine göre “yeniden atama ve kurumlar arası yeniden atama” kapsamında kadrolu öğretmen atamasının yapılmadığı belirlenmiştir .
20. İdarenin yeniden atanma talebiyle ilgili olarak hizmet ihtiyacı, kadro durumu ve mevcudu ile atanacak kişilerin niteliği gibi hususları kamu yararı ve hizmet gerekleri ilkelerini gözeterek değerlendirme ve takdir yetkisine sahip olduğu hususu göz önüne alındığında, Bakanlığa kadrolu öğretmen atamasına ilişkin kadro tahsis edilmediği müddetçe açıktan kadrolu öğretmen atması yapılmasının mümkün bulunmadığı, dolayısıyla söz konusu başvuru ile ilgili olarak yapılacak yeni bir işlem bulunmadığı gerekçesiyle İdarenin takdir hakkını kullanmak suretiyle başvurunun reddine dair tesis ettiği işlemde hukuka ve hakkaniyet ilkelerine aykırı bir yön bulunmadığı kanaat ve sonucuna ulaşılmıştır .
21. Başvuranın iddiaları, idarelerin konuyla ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ve tüm dosya kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın istifası sonrası kamudaki öğretmenlik görevine dönme talebinin idarece reddi yönündeki işlemde hukuka ve hakkaniyet ilkelerine aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 22. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir .
V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VI. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE ;
Kararın Başvurana ve MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA tebliğine,
6 / 7Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar ver
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi