TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
: 18745356-101.07.06-E.
SAYI
:
BAŞVURU NO
KARAR TARİHİ
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURAN
BAŞVURU VEKİLİ/ TEMSİLCİSİ
BAŞVURUYA KONU İDARE Milli Eğitim Bakanlığı
BAŞVURUNUN KONUSU Maarif Müfettişliğine atamanın yapılması talebi hakkında.
BAŞVURU TARİHİ 10.2.2018
I. BAŞVURANIN İDDİALARI VE TALEPLERİ
1. Başvuran, 02/12/2016 tarihli ve 6764 sayılı Milli Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri
Hakkında Kamın Hükmünde Kararname İle Bazı Kanını ve Kanını Hükmünde Kararnamelerde
Değişiklik Yapılmasına Dair Kamın gereği, Bakanlık Maarif Müfettişlerinin atanması, seçimi ve çalışma şaıilarının çıkarılacak yönetmelikle düzenlenmesi gerekirken, nonnlaı· hiyeraı·şisine aykırı bir şekilde Milli Eğitim Bakanlığınca çıkarılan kılavuzla Maarif Müfettişlerinin mülakatının ve atamalarının yapıldığını, 20/01/2017 tarihinde girdiği Milli Eğitim Bakanlığı Bakanlık Maarif
Müfettişi mülakatında, Mülakat Komisyonınıca taı·afına somlan dört somya da doğm, makul ve nezaket çerçevesinde cevap verdiği halde, objektif değerlendiımelerden uzak, perfoımansının çok altında yapılan değerlendiımenin, hulaık devleti ilkelerine, mevzuat hükümlerine ve Danıştay kararlarına aykırı olduğlınu, yapılan mülakatta başarılı olduğlından Bakanlık Maaı·if Müfettişliğine ivedilikle atamasının a ılması önünde verdiği 05/12/2017 tarihli dilekçeye ilişkin 08/12/2017 taı·ihli ve sayılı cevabi yazıda, “Bakanlık Maarif Müfettişi Atama
Kılavuzunda belirtilen usul ve esaslara göre ihdas edilen Bakanlık Maarif Müfettişlerinin atamasının ihdas edilmesi halinde ihdas edilen yapıldığı şeklinde ve 09/12/2017 tarihine kadar yeni kadro kadro sayısı kadar yapılabilir” atama şeklinde muğlak ve olumsuz cevap verildiğini beliıierek Bakanlık
Maarif Müfettişliğine ivedilikle atamasının yapılmasını ve ataması yapılıncaya kadar malımın kaldığı mali hak kayıplarının taı·afına ödenmesini talep etmektediı·.
1/9 II. İDARENİN BAŞVURULARA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Milli Eğitim Bakanlığının 18/ 08/ 2017 tarihli ve sayılı yazısında ve eklerinde özetle; 2.1. Bakanlık Maarif Müfettişliği mülakatının 6764 sayılı Milli Eğitim Bakanlığı Teşkilatı ve
Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde
Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 13 üncü maddesi hükmü ile 652 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnameye (KHK) eklenen Geçici 12 nci madde ve 2016 yılı Milli Eğitim
Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı Bakanlık Maarif Müfettişi Mülakat ve Atama Kılavuzu’na göre düzenlendiği, 2.2. Mülakat komisyonunun 6764 sayılı Kanun ve Kılavuza uygun olarak Bakanlık Makamının 14/ 12/ 2016 tarihli ve E .14140378 sayılı Oluru ile kurulduğu, komisyon başkanlarının herhangi bir nedenle toplantıya katılamadığı durumlarda, ilk sıradaki komisyon üyesinin komisyon başkanı olarak görev yaptığı, bu üye yerine ise yedek üyenin komisyon çalışmasına katıldığı, asil üyelerin katılmadığı durumlarda sırasıyla yedek üyelerin çalışmalara katıldığı, komisyonda görev alanlar arasında bakanlık Maarif Müfettişi unvanlı personel bulunmadığı, 2.3. Mülakatın Kanunda belirtilen esaslara uygun olarak, Bakanlık Makamı Oluru ile hazırlanan
Kılavuz doğrultusunda uygulandığı ve değerlendirildiği, mülakat sonucunun Kılavuz ekindeki forma göre her bir komisyon üyesi tarafından ayrı ayrı değerlendirildiği ve komisyon üyelerinin değerlendirmelerinin tek bir formda birleştirildiği, 2.4. 6764 sayılı Kanun ile 652 sayılı KHK’ya eklenen Geçici 12 nci maddede yapılan mülakatın
Kanun’da belirtilen hususlarda karşılıklı görüşme ve soru sorma suretiyle adaylara puan verilmesi ve onların değerlendirilmesi olduğu, bunun dışında komisyonun oluşturulması ile komisyonun çalışma usul ve esaslarının Bakanlıkça belirleneceğinin belirtildiği, kanun koyucunun bu düzenlemeler konusunda Bakanlığa takdir yetkisi tanıdığı, Bakanlığın kanunlara uygun kural koyma araçları olan tüzük, yönetmelik vb. adı altında düzenleme yapma konusundaki takdir yetkisini, 6764 sayılı
Kanun’da verilen açık yetki kapsamında kılavuz adı altında düzenleme yaparak kullandığı, 2.5. Kanun’da Bakanlık Maarif Müfettişliğine, belirtilen unvanları haiz ve Bakanlıkta görevli kişiler arasından toplam serbest kadro adedini geçmemek şartıyla bir yıl içerisinde mülakatla alım yapılacağının, mülakat komisyonunun oluşturulması ile komisyonun çalışma usul ve esaslarını belirleme yetkisinin Bakanlığa verildiğinin belirtildiği, Bakanlık Makamının bu yetkisini Kılavuz düzenleyerek kullandığı, 2.6. 6764 sayılı Kanunda öngörülen Yönetmelik olmaksızın yayımlanan Kılavuza göre komisyon oluşturulup mülakat yapılmasının hukuka aykırı olduğu iddiasına yönelik olarak; 6764 sayılı
Kanun’un 6 ncı maddesi ile 652 sayılı KHK’nın 17 nci maddesinin dördüncü fıkrasında yapılan değişiklikte mülakatla Bakanlık Maarif Müfettişliğine alımlardan sonraki aşamalar ve ilk defa mesleğe alınacak olan Bakanlık Maarif Müfettiş Yardımcılarının mesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri, yeterlilikleri vb. hususların yönetmelikle düzenleneceğinin belirtildiği, Kanuna göre başvuru konusu mülakatın işleyişine ilişkin usul ve esaslarının bu kapsam dışında olduğu, 2.7. 6764 sayılı Kanun’un 13 üncü maddesinde belirtilen Yönetmeliğin uzman yardımcılarının uzman olabilmeleri için gereken asgari yabancı dil notu ve tez şartını içeren Milli Eğitim Uzmanlığı
Yönetmeliği olduğu, burada Bakanlığın bağlı yetkisini bulunduğu tek konunun ise uzman ve uzman
2 / 9yardımcılarının mülakata katılma hakkını kazanmalarında sahip olmaları gereken nitelikler olduğu,
mülakatın işleyişi hakkında diğer usul ve esasları içermediği, Bakanlık Maarif Müfettişliği mülakatı için uygulanacak usul ve esasların Kanun’da belirtildiği, 2.8. İdare hukuku doktrininde, “adsız düzenleyici” işlemlerin idari faaliyetin bir sonucu olarak idarenin düzenleme yetkisi içinde olması gerektiğinin savunulduğu, idarenin yönetmelik, genelge vb.
araçlar dışında, başka ad altında düzenleme yapabileceğine yer verildiği, 2.9. Bakanlığın “Atama İlkeleri”, “Sınav Atama Yönergesi” vb. adlar altında düzenleme yapabileceği, doktrindeki görüşlere uygun olarak 6764 sayılı Kanun’daki yetkisi çerçevesinde, ülkemizdeki tüm sınavlarda yapıldığı üzere bir kılavuz yayımladığı, ilgilerin zihninde karmaşaya yol açmaktan kaçınarak idari teamüllere uygun davrandığı, internet sitesi üzerinden Kılavuzu yayınlayarak herkesin Kılavuza ulaşmasını sağladığı, 2.10. Kılavuz hükümleri bir bütün olarak değerlendirildiğinde maddi açıdan kural işlem niteliğinde olduğu, mülakat sürecinin tüm aşamaları için genel ve soyut düzenlemeler getirdiği, bu nedenle
Kılavuzdaki düzenlemelerin eşitlik ilkesine uygun olduğu, bu itibarla düzenleyici işlemlerde bulunması gereken nitelikleri haiz olduğu, 2.11. Bakanlık Makamı Oluru ile yürürlüğe konulacak bir idari işlem yapmaya yetkili olunmasına karşın, “belirlilik ilkesi” ile “hukuki güvenlik ilkesi” gereği, kullanılacak kamusal yetkinin
Kılavuzda yapılan bağlayıcı düzenlemeler çerçevesinde kullanılmasıyla hukuk devletinin gereklerinin yerine getirildiği, 2.12. Doktrinde düzenleyici işlemlerin yönetmelik altı değerde olması halinde bu düzenlemenin kuralı tesis etmiş olan makamın hiyerarşideki yerinden bağımsız olarak kabul edilmesi, normlar hiyerarşisi ile idare organı içindeki hiyerarşinin birbirine karıştırılmaması, normlar arasında karmaşaya yol açmamak için kural koyucu işlemlerin isimlendirmesinin de tam bir serbesti içinde yapılmaması şeklinde ilkelere yer verildiği, bu konudaki sınırın ilgili norma ulaşabilme olasılığının azaltılmaması olduğu, 2.13. Sorulacak soruların önceden yazılı olarak belirlenerek görüntü/ses kaydı ile tespit edilmediği iddiası ile ilgili olarak, 6764 sayılı Kanun’un Geçici 13 üncü maddesi ile 652 sayılı KHK’ya eklenen
12 nci madde kapsamındaki mülakatın, bir yarışma sınavı olmayıp mülakat ile değerlendirme
yöntemi olduğu, mülakatta adayların bilgi seviyelerinin ölçülmediği, 2.14. Mülakatın görüntü/ses ile kayıt alınmasıyla ilgili bazı kanunlarda sözlü sınav veya mülakatla ilgili olarak adaylara komisyon başkanı ve üyelerce verilen puanların ayrı ayrı tutanağa geçirileceğinin öngörüldüğü, bunun dışında herhangi bir kayıt sisteminin kullanılmasının düzenlenmediği, bu duruma yargı kararlarında da yer verildiği, 2.15. Türkiye genelindeki 2331 Maarif Müfettişinden 1951 tanesinin katıldığı mülakatta 6764 sayılı
Kanunda yer alan kriterlere göre sıralama yapıldığı, Kanunda kriterler için konu sınırlamasının öngörülmediği, mülakat konularının adayların mesleki yaşamını doğrudan ilgilendiren, kendi görevlerini içeren ve her an başvurmak, değerlendirmek durumunda olduğu konulardan tespit edilmesine özen gösterildiği, adayların bu hususlar bakımından değerlendirilmesinin adayın durumuna göre değişiklik gösterebileceği, adayların bilgi seviyeleri ölçülmediği için doğru veya yanlış tespiti söz konusu olmadığı, dolayısıyla görüntü/ses kaydını gerektiren bir durumun bulunmadığı,
3 / 92.16. Mülakata giren adayların tamamına yakının başarılı sayıldığı, başarı puan sırasına göre
Kanunda ihdas edilen kadro sayısı kadar adayın atanmaya hak kazandığı, 2.17. Mülakat sonuçlarına yapılan itirazların çok olması nedeniyle incelemenin Kılavuzda belirtilen sürede tamamlanamadığı, Bakanlık Makamı Oluru ile inceleme ve değerlendirme sürecinin uzatıldığı, itirazda bulunanlara bu konuda yazılı olarak ve elektronik ortamda bilgi verildiği, yazışmaların elektronik ortamda yapılmasından kaynaklanan teknik arızalardan dolayı gecikmeler yaşandığı, 2.18. Kadro yetersizliği nedeniyle atamaya hak kazanmayanlara 09/ 12/ 2016 tarihinden itibaren bir yıl içerisinde yeni kadro ihdas edilmesi halinde ihdas edilen kadro sayısı kadar başarı sırasına göre atama yapılacağının bildirildiği, açıklamalarına yer verilmektedir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir .”, “ Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük
Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .” , 4. 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”, 5. 14/ 09/ 2011 tarihli ve 28054 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 652 sayılı Milli Eğitim
Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 02/ 12/ 2016 tarihli ve 6764 sayılı Kanun’un 6 ncı maddesiyle değişik 17 nci maddesinin dördüncü fıkrasında; “Teftiş Kurulu Başkanlığının ve çalışma merkezlerinin görev, yetki ve sorumlulukları, çalışma usul ve esasları, Bakanlık Maarif Müfettişlerinin ve Bakanlık Maarif Müfettiş
Yardımcılarının görev, yetki ve sorumlulukları, mesleğe alınmaları, yetiştirilmeleri, yeterlikleri, yükselmeleri, görevlendirilmeleri, çalışma merkezlerine dağılımları, merkezler arasında yer değiştirmeleri ve diğer hususlar yönetmelikle düzenlenir .”, “Düzenleme yetkisi” başlıklı 36 ncı maddesinde; “Bakanlık görev, yetki ve sorumluluk alanına giren ve önceden kanunla düzenlenmiş konularda idarî düzenlemeler yapabilir .”, “Atama” başlıklı 37 nci maddesinin ilk iki fıkrasında;
“23/ 4/ 1981 tarihli ve 2451 sayılı Bakanlıklar ve Bağlı Kuruluşlarda Atama Usulüne İlişkin Kanunun eki cetvellerde sayılanlar dışında kalan memurların atamaları Bakan tarafından yapılır . Bakan, gerekli gördüğü hâllerde atama yetkisini merkez teşkilatında alt kademelere, illerde valilere devredebilir .”, 6764 sayılı Kanun’un 13 üncü maddesiyle değişik “Personele ilişkin geçiş hükümleri” başlıklı Geçici 12 nci maddesinin ikinci fıkrasında; “Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren bir yıl içinde; 190 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin eki (I) sayılı cetvelin
Bakanlığa ait bölümünde yer alan Bakanlık Maarif Müfettişi unvanlı toplam serbest kadro adedini geçmemek üzere, Maarif Müfettişi, Eğitim Müfettişi, Millî Eğitim Denetçisi ve İl Eğitim Denetmeni
4 / 9unvanlarını ihraz etmiş olup halen Bakanlık teşkilatında görevli olanlar ile Bakanlık teşkilatında
şube müdürü ve üstü kadrolarda fiilen çalışanlar ve millî eğitim uzmanı ile millî eğitim uzman yardımcılarından yönetmelikte belirlenen yabancı dil ve tez şartını karşılayanlar arasından yapılacak mülakatta başarılı olanlar, 9/ 3/ 2016 tarihli ve 6682 sayılı 2016 Yılı Merkezi Yönetim
Bütçe Kanunu ile belirlenen atama sayı sınırlarına tabi tutulmaksızın Bakan Onayı ile Bakanlık
Maarif Müfettişi olarak atanabilir . Bakanlık teşkilatında halen şube müdürü ve üstü kadrolarda çalışanlar ile millî eğitim uzmanı ve millî eğitim uzman yardımcıları arasından yapılacak atamaların sayısı, ihdas edilen Bakanlık Maarif Müfettişi kadro sayısının yüzde beşini geçemez . Bu fıkra uyarınca yapılacak mülakat, adayın; a) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücünün, b) Temsil kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu, liyakati ile genel ve fiziki görünümünün, c) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığının, ç) Genel yetenek ve genel kültürünün, d) Çağdaş, bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığının, puan vermek suretiyle değerlendirilmesi yöntemidir . Mülakat komisyonu başkan ve üyeleri tarafından verilen puanlar ayrı ayrı tutanağa geçirilir . Mülakat komisyonunun oluşturulması ile komisyonun çalışma usul ve esasları Bakanlıkça belirlenir .”, 6. 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 (mükerrer) sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde; “ Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar .” düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuru konusunun kısmen reddi kısmen kabulü yönünde hazırlanan öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, Bakanlık Maarif Müfettişliği mülakatının kanun gereği Yönetmelik yayımlanmadan yalnızca bir kılavuz hükümlerine göre düzenlenmesinin hukuka aykırı olduğunu ve Bakanlık Maarif
Müfettişliği mülakatının objektif yürütülmediğini iddia ederek Bakanlık Maarif Müfettişliğine ivedilikle atamasının yapılmasını ve mahrum kaldığı mali hak kayıplarının tarafına ödenmesini talep etmektedir .
9. Anayasamızın 2 nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel ilkelerinden biri “belirlilik”tir .
Bu ilkeye göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu
5 / 9otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir . Belirlilik ilkesi,
hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey, yasadan, belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilmelidir . Ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlar . Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (Anayasa Mahkemesinin 17/ 04/ 2008 tarihli ve
E :2005 / 5, K:2008 / 93 sayılı Kararı) .
10. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin lafzında ise “Yasallık” olarak değerlendirilebilecek ilke iç hukuk kurallarının yeterli ölçüde öngörülebilir, açık ve erişilebilir olmasını öngörmektedir (Hentrich/Fransa, 22 Eylül 1994, § 42, seri A no. 296A, Lithgow ve diğerleri/Birleşik Krallık, 8
Temmuz 1986, § 110, seri A no. 102 ve Fener Rum Erkek Lisesi Vakfı/Türkiye, no. 34478/ 97, § 50,
9 Ocak 2007) .
11. “Düzenleme yetkisi, idarenin üstlendiği görevleri yerine getirebilmesi için, Anayasa ve kanunlara aykırı olmamak kaydıyla genel ve soyut düzenlemeler yapabilme, genel ve soyut nitelikte normlar koyabilme yetkisidir .” (Prof, Dr . Metin GÜNDAY, 2011, “İdare Hukuku”, İmaj Yayınevi, 10. Baskı, Ankara, ss.223) . “İdarenin düzenleme yetkisini kullanarak yapacağı düzenleyici işlemler, dayandıkları üst hukuk kurallarına aykırı olmamak zorundadırlar . Gerçi düzenleyici işlemler, dayandıkları daha üst hukuk kurallarının hükümlerini aynen tekrarlamakla yetinmeyerek yeni bazı hükümler de taşıyacaklardır . Ancak düzenleyici işlemlerdeki bu yeni hükümlerin, daha üst hukuk kurallarının amacını, kapsamını, konusunu ve sınırlarını aşmaması gerekir .” (M . Günday, age, ss.228) . Başvuru konusu olayda ise, 6764 sayılı Kanun’da Milli Eğitim Bakanlığına Bakanlık Maarif
Müfettişliğine düzenleyeceği bir mülakatla atama yetkisi tanındığı, kimlerin bu mülakata katılabileceğinin ve adayların hangi hususlarda ve nasıl değerlendirileceğinin açıkça düzenlendiği, mülakat komisyonun oluşturulması ile çalışma usul ve esaslarının belirlenmesi için Bakanlığa düzenleme yapma yetkisi tanındığı, bu düzenlenme konusunda ise takdir yetkisi tanımış olduğu görülmektedir . Bakanlık Maarif Müfettişliği Mülakat ve Atama Kılavuzunun ise, 653 sayılı KHK ile
İdareye verilen düzenleme yapma yetkisi kapsamında olduğu, Bakanlık Makamı Oluru ile yürürlüğe girdiği, KHK’da ifade edildiği şekilde mülakat komisyonun oluşturulması ile çalışma usul ve esaslarını düzenlediği, genel ve soyut nitelikte olduğu, ekindeki Mülakat Değerlendirme Formunun
KHK’da bertildiği şekilde düzenlenmiş olduğu görülmektedir . Dolayısıyla, İdarenin 652 sayılı
KHK’nın açıkça verdiği düzenleme yapma yetkisini hukuka uygun olarak kullandığı tespit edilmiştir .
12. Mülakatın, Teftiş Kurulunun çalışma usul ve esaslarını belirleyecek yönetmelik yayımlanmadan düzenlenmesiyle ilgili olarak, 652 sayılı KHK’nın 17 nci maddesinde atıfta bulunulan yönetmelikle
Müfettiş Yardımcılarının mesleğe alınmasının düzenlendiği, teşkilat yapısında yapılan bir değişiklik sonrasında bir defaya mahsus olmak üzere doğrudan Bakanlık Maarif Müfettişliğine yapılacak atamaların ise Geçici 12 nci madde kapsamında olduğu ve mülakatla gerçekleştirilmesinin düzenlendiği görülmektedir . 652 sayılı KHK’ya getirilen Geçici 12 nci maddeyle Teftiş Kurulu
Başkanlığı için getirilen düzenleme uygulamaya başlayıncaya veya yürürlüğe girinceye kadar geçecek süre içinde yapılacak işlem ve düzenlemeler ile uyulacak esasları düzenleme amacı taşımaktadır . Dolayısıyla, İdarenin Bakanlık Maarif Müfettişlerinin çalışma usul ve esaslarını düzenleyecek yönetmeliğin yayımlanmasından önce, görevleri açıkça 652 sayılı KHK’da gösterilmiş olan Teftiş Kurulu Başkanlığında görev yapmak üzere Bakanlık Maarif Müfettişi alımı sürecini başlatmış olması hukuka uygundur .
13. Danıştay 2 nci Dairesinin 20/ 06/ 2017 tarihli ve E :2017 / 42 sayılı Kararında, “Dava konusu
6 / 9Kılavuzun tamamına yönelik olarak, 6764 sayılı Kanun’un 13 ncü maddesi ile 652 sayılı KHK’ya
eklenen ‘Personele ilişin geçiş hükümleri’ başlıklı 12 nci maddesi kapsamında, yine 6764 sayılı
Kanun ile Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı için ihdas edilmiş olan Bakanlık Maarif
Müfettişi kadrolarına atama yapabilmek için yapılacak olan mülakat ve mülakatta başarılı olanların atama işlemlerine ilişkin usul ve esasların yönetmelikle düzenlenmesi gerektiği, bu yönüyle dava konusu Kılavuz’un yürütülmesinin durdurulması yönündeki itirazın yerinde görülmeyerek işin esasına” geçildiği görülmektedir . Benzer şekilde, Danıştay 2 nci Dairesinin 20/ 06/ 2017 tarihli ve
E :2016 / 16197 sayılı kararında 2016 yılı Milli Eğitim Bakanlığı Teftiş Kurulu Başkanlığı Bakanlık
Maarif Müfettişi Mülakat ve Atama Kılavuzunun tamamının iptali ve yürütülmenin durdurulması talebiyle açılan davada, yürütmenin durdurulması istemini reddetmiştir .
14. Başta 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve 652 sayılı KHK olmak üzere ilgili diğer mevzuatta sözlü veya mülakat sınavlarıyla ilgili olarak, adaylara komisyon başkan ve üyelerince verilen puanların ayrı ayrı tutanağa geçirileceği, bunun dışında sınavla ilgili herhangi bir kayıt sisteminin kullanılmayacağı hükümlerine yer verilmiştir . Diğer bir anlatımla, idare mülakatın hukuk devleti ilkesine uygun olacak şekilde gerçekleştirilmesiyle yükümlü tutulmakta, bunu sağlamak için kullanılacak araçların seçiminde (teknolojik imkânların kullanılması, soruların kura usulüyle seçilmesi vb.) serbest bırakılmaktadır . İdarenin Kurumumuza sunmuş olduğu bilgi ve belgelerden, her bir komisyon üyesi tarafından 652 sayılı KHK’daki değerlendirme kriterlerine uygun hazırlanmış değerlendirme formlarının ayrı ayrı doldurulup tutanak altına alındığı, komisyon üyelerinin verdiği puanların ortalamasının adayın almış olduğu nihai puanı belirlediği görülmüştür .
15. Vergi Müfettişliği sözlü sınavına yapılan itiraz üzerine Danıştay 2 nci Dairesinin 27/ 03/ 2017 tarihli ve E :2016 / 7249, K:2016 / 7249 sayılı Kararı’nda da “178 sayılı Maliye Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında KHK’nın “Sözlü sınav” başlıklı Ek- 33 üncü maddesi ile 10/ 12/ 2003 tarihli ve
5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu’nun 60 ncı maddesi uyarıca maddesi uyarınca
yapılacak giriş sınavlarının sözlü aşaması ile 42’nci maddenin (c) fıkrası uyarınca yapılacak sınavların sözlü aşamasının, adayın; a) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücünün, b) Liyakati, temsil kabiliyeti, bilgi düzeyi, davranış ve tepkilerinin mesleğe veya göreve uygunluğunun, c) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığının, ç) Genel yetenek ve genel kültürünün, d) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığının, değerlendirilmesi suretiyle yapılacağı, sınav komisyonunun, adaylar hakkında yukarıda yazılı özelliklerin her biri için değerlendirme yapacağı, yapılan değerlendirmeye göre verilen puanların tutanağa geçirileceği, bunun haricinde sözlü sınavla ilgili herhangi bir kayıt sistemi kullanılmayacağı hususları hükme bağlanmıştır .
Yukarıda yer alan mevzuat hükmünün incelenmesinden değerlendirme kriterlerinden bir kısmının somut bilgi ve belgeye dayandırılması zorunluluğu bulunmakta iken, bir kısmının gözlem ve kanaate dayalı olduğu açıktır . Bu düzenlemeye dayalı olarak yapılan ve davacının başarısız sayıldığı sınavda gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması, mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belge ile kanıtlanması gerekmektedir . Bunun da, adayların katıldığı sözlü sınav öncesinde, sınavda sorulacak soruların hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve verilen cevapların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi halinde mümkün olduğu açıktır .” ifadelerine yer verilmektedir .
16. Ayrıca, kazanılmış bir haktan söz edilebilmesi için bu hakkın, yeni yasadan önce yürürlükte olan kurallara göre bütün sonuçlarıyla fiilen elde edilmiş olması gerekir . Kazanılmış hak, kişinin bulunduğu statüden doğan, kendisi yönünden kesinleşmiş ve kişisel niteliğe dönüşmüş haktır (Anayasa Mahkemesinin 08/ 04/ 2008 tarihli ve E :2005 / 38, K:2005 / 53 sayılı Kararı) . Başvuru konusu olayda, başvuranın mevzuattaki değişiklerden önce Maarif Müfettişi unvanını kazandığı ve bu
7 / 9itibarla Bakanlık Maarif Müfettişliği mülakatına katıldığı, 6764 sayılı Kanun’un ilgili maddesinde
kadro sayısına belirli bir sınırlama getirildiği, mülakatta başarılı olan tüm adayların atanma hakkı elde edecekleri yönünde bir düzenleme bulunmadığı, bu itibarla mülakatta başarılı olmanın başvuran açısından kazanılmış bir hak oluşturmadığı tespit edilmiştir . Ayrıca, İdarenin kadro yetersizliği nedeniyle atamaya hak kazanmayanlara 09/ 12/ 2016 tarihinden itibaren bir yıl içerisinde yeni kadro ihdas edilmesi halinde ihdas edilen kadro sayısı kadar başarı sırasına göre atama yapılacağının bildirildiği de görülmektedir .
17. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın Bakanlık Maarif Müfettişliği mülakatı hususundaki mağduriyetinin giderilmesi talebinin yerinde olmadığı, İdarenin Bakanlık
Maarif Müfettişi alımı için yaptığı mülakata ilişkin iş ve işlemlerin ile hukuka aykırı olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 18. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin
Kurumumuz tarafından istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderdiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı , ancak İdarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, İdareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir .
19. Ayrıca, 652 sayılı KHK’da belirtilen değerlendirme kriterlerinin gözlem ve kanaate dayalı olduğu açık olsa da, mülakat öncesinde sınav sorularını hazırlanması, her adaya sorulan soruları ve cevapları kayda geçirmesi, sorulan sorulara adayların verdiği yanıtlara ve kişisel niteliklerine göre yapılan değerlendirmede hangi komisyon üyesince hangi notun takdir edildiğinin Değerlendirme Formunda
‘gerekçeleriyle’ gösterilmesi, mülakatın nesnelliği açısından aranan kriterlerdir . İdare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden komisyon üyelerince verilen puanların ayrı ayrı Değerlendirme
Formuna geçirildiği, bunun dışında sınav sorularının hazırlanmadığı, adaylara sorular ile adayların verdikleri cevapların kayda geçirilmediği, ayrıca soru ve cevaplara ilişkin herhangi bir gerekçeli kayıt tutulmadığı anlaşılmıştır .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Erzurum İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlar öncesinde adaylara sorulacak soruları hazırlaması, adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirler alması yönünde MİLLİ EĞİTİM
BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
8 / 9Bu kararın BAŞVURANA ve MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA tebliğine;
Milli Eğitim Bakanlığınca bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren en geç 30 gün içerisinde karara yönelik cevabın Kamu Denetçiliği Kurumuna bildirilmesine
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi