TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 18168-18168 |sayi|18745356-101.07.04-E.18745356-101.07.04-E.
BAŞVURU NO : 2018/5241 2018/ 5241
KARAR TARİHİ : 01/11/2018 |tarih|
TAVSİYE KARARI
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :
BAŞVURUYA KONU İDARE : Posta ve Telgraf Anonim Şirketi Genel
Müdürlüğü
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın istifa etmesinden önceki döneme ait performans ücretlerinin ödenmesi talebi hakkındadır .
BAŞVURU TARİHİ : 26/04/2018 26.4.2018
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, Kurumumuza elden yaptığı başvurusunda, özetle; 22/ 07/ 2016 tarihinde Posta ve
Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi (PTT) Müdürlüğünde göreve başladığını, bir buçuk yıl boyunca sözleşmeli gişe/büro personeli olarak görev yaptıktan sonra 06/ 12/ 2017 tarihinde merkezi atama ile atanmasının yapılması üzerine 24/ 01/ 2018 tarihinde istifa ettiğini, istifa ettiği tarihte henüz Kasım ve Aralık ayı performans ücretlerinin yatmamış olduğunu, bir süre sonra Kasım ayı performans ücreti ilgili posta çeki hesabına yattığını, fakat Aralık ayının ve Ocak ayının istifa ettiği tarihe kadar olan kısmının performans ücretinin yatmadığını, bu konuda verdiği dilekçesine Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi Performans Yönetim
Sisteme İlişkin Usul ve Esasların “Performans ücretlerinin hesaplanması” başlıklı 9 uncu maddesinin ( 5) fıkrasında yer alan “Kurumlar arası nakil veya istifa ederek şirketimizden
1 / 13ayrılan personelin geçmiş dönemlere ait performans ücretleri ödenmez” hükmü gereğince
Kurumdan ayrılan personele performans ücretinin ödenmesinin mümkün olmadığı şeklinde cevap verildiğini, Kasım ayı için yatırılan performans ücretinin de geri istendiğini, emek verilerek alın teri dökülerek belli bir çaba sonucu kazanılmış olan bu hakkın ödenmemesinin ve yapılan ödemenin geri istenmesinin kabul edilebilir bir durum olmadığını, Kurumun performans ödemelerini 3 ay ve daha fazla süre sonrasında ilgili posta çeki hesabına yatırmasının ve söz konusu Usul ve Esaslardaki bahsi geçen hükme göre işlem tesis etmesinin birçok kişiyi mağdur ettiğini, ayrıca Kurumun etik politikası gereği tarafsızlık, dürüstlük ve adalet politikasına uymadığını ifade ederek, kazanılmış hakkı olan performans ücreti konusunda yaşadığı mağduriyetin giderilmesini talep etmektedir .
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketinin 11/ 07/ 2018 tarihli ve tarihli cevabi yazısında,
özetle;
2.1) Performans Yönetim Sisteminin (PYS) yalnızca performans ücreti ödemek için değil, personelin
yapmış olduğu iş ve işlemlerini kayıt altına alıp personelin ve iş yerinin başarısını ölçmek üzere kurgulanarak oluşturulmuş bir yapı olduğu,
2.2) Yönetim Kurulu’nun 08/ 10/ 2013 tarihli ve 40 sayılı kararı ile yürürlüğe giren Posta ve Telgraf
Teşkilatı Anonim Şirketi İdari Hizmet Sözleşmeli Personelin Sözleşme Esaslar, Sözleşme
Ücretleri ve Fazla Çalışmaya İlişkin Usul ve Esasların “Performans Ücreti” başlıklı 10 uncu maddesi uyarınca ödenen performans ücretinin, Yönetim Kurulu tarafından ödenmek zorunda olan bir ücret kalemi olmayıp Yönetim Kurulunun belirlemiş olduğu PYS usul ve esasları çerçevesinde belirlenen kriterlere uyan ve istenilen unvanlara belirlenen tutarda ödenmekte olduğu,
2.3) Performans ücretinin ödenme gayesi kurumsal aidiyeti ve motivasyonu maksimum seviyeye
çıkarmak olup bu bağlamda kişi görevine devam ettiği sürece ödendiği,
2.4) Görevinden ayrılan personelin Performans Yönetim Sistemine İlişkin Usul Esasların gereği
olarak performans ücretinden sarfınazar edeceğini bildiğini,
2.5) Söz konusu Usul ve Esaslar gereği başvuru konusu talep edilen performans ücretinin
ödenmesinin mümkün olmadığı,
3) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Sigorta Primleri Genel Müdürlüğü İşverenler Daire
Başkanlığının 01/ 08/ 2018 tarihli ve tarihli cevabi yazısında, özetle;
3.1) 5510 sayılı Kanunun 80 inci birinci fıkrasında 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi
kapsamındaki tüm prime esas kazançların Kuruma bildirilmesi gerektiğinin düzenlendiği,
3.2) Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 102 nci maddesinin üçüncü fıkrasında belirtildiği
üzere, kamu ve özel işyerlerinin aylık prim ve hizmet belgelerini ilişkin olduğu ayı takip eden ayın 23’ü saat 23.59’a kadar e-sigorta kanalıyla Kuruma göndermek zorunda olduğu,
3.3) 5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde, 86 ncı maddesinin
2 / 13birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgeleri göndermeyenler için idari para cezasının
uygulanacağı düzenlenmişken; Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin 108 inci maddesinin dördüncü fıkrasında Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için Kanunda belirtilen sigorta primlerinin ödenme tarihleri düzenlenmiş olup, aksi halde Kanunun 89 uncu maddesinin uygulanacağı,
3.4) 5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca uygulanan idari
para cezasının aksi mümkün bulunmadığı,
3.5) Bu hususlara ilişkin meri kanun hükümleri haricinde Kurumun inisiyatif yetkisi bulunmamakta
olup, çözümün işçi işveren ilişkisine dayandığı, ifade edilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Ücrette adalet sağlanması” başlıklı 55
inci maddesinde; “Ücret emeğin karşılığıdır .”
5) 06/ 04/ 1949 tarihli ve 9119 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca 27/ 05/ 1949 tarihli ve
7217 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Evrensel
Beyannamesinin 23 üncü maddesinin 2 nci fıkrasında; “Herkesin, herhangi bir ayrım gözetmeksizin, eşit iş için eşit ücrete hakkı vardır .”
6) 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanununun
6.1) “Yönetim Kurulu” başlıklı Mülga 25 inci maddesinin 3 üncü fıkrasında;
“( 3) Yönetim Kurulu karar organı olup, PTT’yi idare, ilzam ve idari ve adli merciler nezdinde temsil eder ve PTT’nin temsil ve idaresinden Genel Kurula karşı sorumludur . Yönetim Kurulu
6102 sayılı Kanun, esas sözleşme ve Genel Kurulca verilen yetkilerin yanı sıra aşağıdaki
yetkileri kullanır ve görevleri yerine getirir :
… f) PTT’nin daha etkin ve verimli çalışması için personel ücreti ve diğer hususlarla ilgili performans kriterlerini belirlemek”
6.2) “Sözleşmeli personel” başlıklı Mülga 27 nci maddesinin 3 üncü fıkrasında;
“( 3) Sözleşmeli personelin aylık ücret, ikramiye ve diğer mali ve sosyal hakları ile sözleşme esasları Yönetim Kurulunca belirlenir .
… ( 5) Sözleşmeli personel, sosyal güvenlikleri bakımından 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi hükümlerine tabidir .”
7) 15/ 07/ 2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Bakanlıklara Bağlı, İlgili,
İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesinin (Kararname Numarası 4)
3 / 137.1) “Yönetim Kurulu” başlıklı 389 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında;
“( 3) Yönetim Kurulu karar organı olup PTT’yi idare, ilzam ve idari ve adli merciler nezdinde temsil eder ve PTT’nin temsil ve idaresinden Genel Kurula karşı sorumludur . Yönetim Kurulu
6102 sayılı Kanun, esas sözleşme ve Genel Kurulca verilen yetkilerin yanı sıra aşağıdaki
yetkileri kullanır ve görevleri yerine getirir :
… f) PTT’nin daha etkin ve verimli çalışması için personel ücreti ve diğer hususlarla ilgili performans kriterlerini belirlemek .”
7.2) “Sözleşmeli personel” başlıklı 391 inci maddesinin birinci fıkrasında;
“( 1) PTT personeli, 27/ 6/ 1989 tarihli ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 26 ncı ve ek 27 nci maddelerine göre istihdam edilir .”
8) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun
8.1) “Prime esas kazançlar” başlıklı 80 inci maddesinde;
“ 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıların prime esas kazançları aşağıdaki şekilde belirlenir .
a) Prime esas kazançların hesabında;
1) Hak edilen ücretlerin,
2) Prim, ikramiye ve bu nitelikteki her çeşit istihkaktan o ay içinde yapılan ödemelerin ve
işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen tutarların,
3) İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yukarıdaki ( 1) ve ( 2) numaralı alt
bentlerde belirtilen kazançlar niteliğinde olmak üzere sigortalılara o ay içinde yapılan ödemelerin, brüt toplamı esas alınır .
b) Ayni yardımlar ve ölüm, doğum ve evlenme yardımları, görev yollukları, seyyar görev tazminatı, kıdem tazminatı, iş sonu tazminatı veya kıdem tazminatı mahiyetindeki toplu ödeme, keşif ücreti, ihbar ve kasa tazminatları ile Kurumca tutarları yıllar itibarıyla belirlenecek yemek, çocuk ve aile zamları, işverenler tarafından sigortalılar için özel sağlık sigortalarına ve bireysel emeklilik sistemine ödenen ve aylık toplamı asgari ücretin % 30’unu geçmeyen özel sağlık sigortası primi ve bireysel emeklilik katkı payları tutarları, prime esas kazanca tabi tutulmaz .
c) (b) bendinde belirtilen istisnalar dışında her ne adla yapılırsa yapılsın tüm ödemeler ile ayni yardım yerine geçmek üzere yapılan nakdi ödemeler prime esas kazanca tabi tutulur .
Diğer kanunlardaki prime tabi tutulmaması gerektiğine dair muafiyet ve istisnalar bu Kanunun uygulanmasında dikkate alınmaz .
d) Ücretler hak edildikleri aya mal edilmek suretiyle prime tabi tutulur . Diğer ödemeler ise öncelikle ödendiği ayın kazancına dahil edilir ve ücret dışındaki bu ödemelerin yapıldığı ayda
4 / 13üst sınırın aşılması nedeniyle prime tabi tutulamayan kısmı, ödemenin yapıldığı ayı takip eden
aydan başlanarak iki ayı geçmemek üzere üst sınırın altında kalan sonraki ayların prime esas kazançlarına ilâve edilir . Toplu iş sözleşmelerine tabi işyerleri işverenlerince veya kamu idareleri veya yargı mercilerince verilen kararlara istinaden, sonradan ödenen ücret dışındaki ödemelerin hizmet akdinin mevcut olmadığı veya askıda olduğu bir tarihte ödenmesi durumunda, 82 nci madde hükmü de nazara alınmak suretiyle prime esas kazancın tabi olduğu en son ayın kazancına dahil edilir . Bu durumlarda sigorta primlerinin, yukarıda belirtilen mercilerin kararlarının kesinleşme tarihini izleyen ayın sonuna kadar ödenmesi halinde, gecikme cezası ve gecikme zammı alınmaz ve 102 nci madde hükümleri uygulanmaz .”
8.2) “Prim belgeleri ve işyeri kayıtları” başlıklı 86 ıncı maddesinde;
“Bu Kanunun 4 üncü ve 5 inci maddesine tabi sigortalılar ile sosyal güvenlik destek primine tabi sigortalılar için işverenlerce Kuruma verilmesi gereken aylık prim ve hizmet belgelerinin şekli, içeriği, ekleri, ilgili olduğu dönemi, verilme süresi ve diğer hususlar Kurum tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir .
… Bu maddede belirtilen yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde, 102 nci maddeye göre işlem yapılır .”
8.3) “Prim borçlarına halef olma, gecikme cezası ve gecikme zammı ile iadesi gereken primler”
başlıklı 89 uncu maddesinde; “Kurumun prim ve diğer alacakları süresi içinde ve tam olarak ödenmezse, ödenmeyen kısmı sürenin bittiği tarihten itibaren ilk üç aylık sürede her bir ay için % 3 (% 2) oranında gecikme cezası uygulanarak artırılır . Ayrıca, her ay için bulunan tutarlara ödeme süresinin bittiği tarihten başlamak üzere borç ödeninceye kadar her ay için ayrı ayrı Hazine Müsteşarlığınca açıklanacak bir önceki aya ait Yeni Türk Lirası cinsinden iskontolu ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerinin aylık ortalama faizi bileşik bazda uygulanarak gecikme zammı hesaplanır . Ancak, ödemenin yapıldığı ay için gecikme zammı günlük hesaplanır .
Cumhurbaşkanı, ilk üç ay için uygulanan gecikme cezası oranını iki katına kadar artırmaya veya bu oranı % 1 oranına kadar indirmeye, yeniden kanunî oranına getirmeye ve uygulama tarihini belirlemeye yetkilidir . Dava ve icra takibi açılmış olsa bile, prim ve diğer Kurum alacaklarının ödenmemiş kısmı için gecikme cezası ve gecikme zammı tahsil edilir .”
8.4) “Kurumca verilecek idarî para cezaları” başlıklı 102 nci maddesinde;
“Kurumca dayanağı belirtilmek suretiyle diğer kanunlarda aşağıda belirtilen fiiller için idari para cezası öngörülmüş olsa dahi ayrıca bu Kanunun; … c) 86 ncı maddesinin birinci fıkrası uyarınca verilmesi gereken belgeleri, Kurumca belirlenen şekilde ve usȗlde vermeyenler ya da Kurumca internet, elektronik veya benzeri ortamda göndermekle zorunlu tutulduğu halde anılan ortamda göndermeyenler veya belirlenen süre içinde vermeyenlere her bir fiil için;
1) Belgenin asıl olması halinde aylık asgari ücretin iki katını geçmemek kaydıyla belgede
kayıtlı sigortalı sayısı başına, aylık asgari ücretin beşte biri tutarında, .
5 / 132) Belgenin ek olması halinde, aylık asgari ücretin iki katını geçmemek kaydıyla her bir ek
belgede kayıtlı sigortalı sayısı başına, aylık asgari ücretin sekizde biri tutarında,
3) Ek belgenin 86 ncı maddenin beşinci fıkrasına istinaden Kurumca re’sen düzenlenmesi
durumunda, aylık asgari ücretin iki katını geçmemek kaydıyla her bir ek belgede kayıtlı sigortalı sayısı başına, aylık asgari ücretin yarısı tutarında,
4) Belgenin mahkeme kararı, Kurumun denetim ve kontrol ile görevlendirilmiş memurlarınca
yapılan tespitler veya diğer kamu idarelerinin denetim elemanlarınca kendi mevzuatları gereğince yapacakları soruşturma, denetim ve incelemeler neticesinde ya da bankalar, döner sermayeli kuruluşlar, kamu idareleri ile kanunla kurulan kurum ve kuruluşlardan alınan bilgi ve belgelerden, hizmetleri veya kazançları Kuruma bildirilmediği veya eksik bildirildiği anlaşılan sigortalılarla ilgili olması halinde, belgenin asıl veya ek nitelikte olup olmadığı, işverence düzenlenip düzenlenmediği dikkate alınmaksızın, aylık asgari ücretin iki katı tutarında, idari para cezası uygulanır .”
8.5) “Yönetmelikler” başlıklı 107 nci maddesinde;
“Bu Kanunda bahsi geçen yönetmelikler bu Kanunun yürürlük tarihinden itibaren bir yıl içerisinde çıkarılır . Kurum, bu Kanunun diğer maddelerinin uygulanmasına ilişkin usûl ve esasları yönetmelik ile düzenleme yetkisine sahiptir .”
9) 12/ 05/ 2010 tarihli ve 27579 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Sosyal
Sigorta İşlemleri Yönetmeliğinin
9.1) “Aylık prim ve hizmet belgesinin düzenlenmesi, verilmesi ve saklanması” başlıklı 102 nci
maddesinin üçüncü fıkrasında; “Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar için cari aya ilişkin düzenlenecek asıl, ek veya iptal nitelikteki örneği Ek- 9’da bulunan aylık prim ve hizmet belgesini; a) Özel nitelikteki işyeri işverenleri, en geç belgenin ilişkin olduğu ayı izleyen ayın 23’ünde, b) Resmî nitelikteki işyeri işverenleri ise, en geç belgenin ilişkin olduğu ayı takip eden ayın 23’ünde, c) Bazı özel nitelikteki işyeri işverenleri ayın 15’i ile müteakip ayın 14’ü arasında; bazı resmî nitelikteki işyeri işverenleri ise ayın 1’i ile 30’u arasında ücret alan sigortalılar çalıştırdığından, bu nitelikteki işyeri işverenlerince;
1) Ayın 1’i ile 30’u arasındaki çalışmaları karşılığı ücret alan sigortalılar için en geç belgenin
ilişkin olduğu ayı izleyen ayın 23’ünde,
2) Ayın 15’i ile müteakip ayın 14’ü arasındaki çalışmaları karşılığı ücret alan sigortalılar için
en geç belgenin ilişkin olduğu ayı takip eden ayın 23’ünde, saat 23.59’a kadar e-Sigorta kanalıyla Kuruma göndermek zorundadırlar . Ayın 15’i ile
6 / 13müteakip ayın 14’ü arasındaki çalışmaları karşılığı ücret alan sigortalıların bildiriminde esas
alınacak ay, 15 inci günün içinde bulunduğu aydır .”
9.2) “Sigorta primlerinin ödenme süresi ve erken ödeme” başlıklı 108 inci maddesinde;
“Kanunda belirtilen sigorta primleri, Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında sigortalı sayılanlar yönünden; a) Ayın 1’i ile 30’u arasındaki çalışmaları karşılığı ücret alan sigortalılar için en geç belgenin ilişkin olduğu ayı izleyen ayın son gününe kadar, b) Ayın 15’i ile müteakip ayın 14’ü arasındaki çalışmaları karşılığı ücret alan sigortalılar için en geç belgenin ilişkin olduğu dönemi izleyen takvim ayının 14’ü ne kadar, işverenlerce Kuruma ödenir .”
10) Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketinde Çalıştırılacak İdari Hizmet Sözleşmeli
Personel Hakkında Yönetmeliğin “Performans değerlendirme” başlıklı 62 nci maddesinde; “ ( 1) Hizmetlerin, PTT’nin stratejik hedefleri doğrultusunda, belirlenen standartlara uygun bir şekilde etkin sunumu ve hizmet alanların memnuniyetinin yükseltilmesini teminen; personelin bireysel başarıları ölçülerek, işini ne kadar iyi yaptığını tespit etme, kendisine bildirme ve gelişim planı oluşturma amacıyla performans ölçümüne tabi tutulur .
( 2) Performans değerlendirme sonuçları; kurumsal ve stratejik planlama, kariyer planlama, eğitim planlama, ceza ve ödüllendirme, personel hareketleri, merkez sınıflandırması, ücret, görevde yükselme, yer değiştirme, işgücü tespiti, maliyet muhasebesi ve işyeri performansının belirlenmesi gibi süreçlerde kullanılabilir .
( 3) Performans kriterlerinin belirlenmesi ve sonuçlarının değerlendirilmesine ilişkin usul ve esaslar Yönetim Kurulu tarafından belirlenir .”
11) Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi İdari Hizmet Sözleşmeli Personelin Sözleşme
Esasları, Sözleşme Ücretleri ve Fazla Çalışmaya İlişkin Usul ve Esasların “Performans ücreti” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Personele, Yönetim Kurulunca belirlenecek performans kriterleri göz önünde bulundurularak oluşturulacak Performans Değerlendirme Yönetim Sistemi doğrultusunda performans ücreti ödenebilir .”
12) Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi Performans Yönetim Sistemine İlişkin Usul ve
Esasların
12.1) “Değerlendirme usulü” başlıklı 7 nci maddesinde;
“ ( 1) İdari hizmet sözleşmeli ve 399 sayılı KHK eki II sayılı cetvele tabi sözleşmeli personelin bireysel performans değerlendirmesinde işlem ve yetkinlik temelli değerlendirme usulü esas alınır .
a) İşlem temelli değerlendirmenin performans puanı içerisindeki oranı en az %80’dir .
.
7 / 13b) Yetkinlik temelli değerlendirmenin performans puanı içerisindeki oranı en fazla %20’dir .”
12.2) “Performans puanının hesaplanması” başlıklı 8 inci maddesinde;
“( 2) Gişe ve büro görevlisi/gişe memuru personelin performans puanı :
a) Gişede sunulan hizmetlerin ayrı ayrı nitelikleri göz önünde bulundurularak belirlenen standartlara göre değerlendirme yapılır .
b) Gişe ve büro görevlisi/gişe memuru personel için performans puanı, işlem temelli puan ve yetkinlik temelli puanın toplamıdır .
c) İşlem temelli puan, gişe ve büro görevlisinin/gişe memurunun bir ay içerisinde yaptığı her bir işlem türüne ait işlem adetleriyle katsayı tablolarında yer alan işlem türü puanlarının çarpımları ve diğer işlemlerine ait puanların toplamından oluşur .
…
( 7) Birim yöneticisi tarafından, gişe ve büro görevlisi/gişe memuru ve dağıtıcı personele mesleki becerisi, kılık kıyafeti, uyumu ve kurumsal etik değerlere bağlılığı gibi kriterlere göre yetkinlik puanı verilir . Yetkinlik temelli puan aşağıdaki kriterler ve puanlar göz önünde bulundurularak altı ayda bir hesaplanır .”
12.3) “Performans ücretinin hesaplanması” başlıklı 9 uncu maddesinde;
“( 2) Ölçümü yapılan ayı takip eden ayın 5’ine kadar Bilişim Daire Başkanlığınca PYS’ye yüklenen aylık veriler, ilgili ihtisas daire başkanlıklarınca kontrol edilir, varsa hatalar giderilir veya giderilmek üzere ayın 15 ine kadar Bilişim Daire Başkanlığına bildirilir . Bilişim Daire
Başkanlığınca ödemeye esas hale getirilen veriler ayın son işgününe kadar İKBS sistemine aktarılır . İKBS’ ye aktarılan performans ücretleri, ölçümü yapılan ayı takip eden ikinci ayın ücretleri ile birlikte ödenir .
( 3) Ödenecek performans ücreti, temel ücretin %30’unu aşamaz.
( 4) Personele ödenecek brüt aylık ücretler toplamının, ödenecek performans ücreti ile Yüksek
Planlama Kurulunca belirlenen brüt aylık ortalamayı aşması durumunda aşan kısım için performans ücreti ödenmez .
( 5) Kurumlar arası nakil veya istifa ederek Şirketimizden ayrılan personelin geçmiş dönemlere ait performans ücretleri ödenmez .”
12.4) “Performans puanlarının açıklanması ve itirazların değerlendirilmesi” başlıklı 15 inci
maddesinde; “( 1) Performansı ölçülen her personel, performans puanını, görev yaptığı birim, Başmüdürlük ve PTT genelindeki başarı sırasını İKBS’de yer alan kullanıcı ekranndan takip edebilir .
( 2) Personel, işlem temelli performans puanını İKBS’den öğrenebilir . İtirazı varsa yazılı olarak beş gün içerisinde birim yöneticisine itirazda bulunabilir . Birim yöneticisi itirazları değerlendirerek on gün içinde personele yazılı bildirimde bulunur . Birim yöneticisi tarafından sonuçlandırılamayan itirazlar Başmüdürlük tarafından itirazın yapılış tarihinden itibaren en
8 / 13geç otuz gün içerisinde sonuçlandırılır . Süresi içerisinde yapılmayan itirazlar değerlendirmeye
alınmaz .” düzenlemelerine yer verilmiştir .
IV. KAMU DENETÇİSİNİN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
13) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın istifa
etmesinden önceki döneme ait olan 2017 yılının Kasım ve Aralık ayları ile 2018 yılının Ocak ayına ilişkin performans ücretlerinin hesaplanarak başvurana ödenmesi, ayrıca Posta ve Telgraf
Teşkilatı Anonim Şirketi Performans Yönetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslarında gerekli değişikliklerin yapılması ve performans değerlendirme sürecine ilişkin gerekli organizasyonel tedbirlerin alınması yönünde idareye tavsiyede bulunulması gerektiğine yönelik hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
14) Başvuran, özet olarak, istifa etmesi sonrasında çalışmış olduğu dönemin bir kısmına ilişkin
olarak istifa etmesinden sonra kendisine ödenen performans ücretlerinin idarece geri istenmesine ve çalıştığı döneme ilişkin bir kısım performans ücretinin idarece kendisine ödenmemesine itiraz etmektedir .
15) 6475 sayılı Posta Hizmetleri Kanununun 25 inci maddesinde PTT’nin daha etkin ve verimli
çalışması için personel ücretini ve diğer hususlarla ilgili performans kriterlerini belirleme görevi PTT Yönetim Kurulunun görevleri arasında sayılmış; Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim
Şirketinde Çalıştırılacak İdari Hizmet Sözleşmeli Personel Hakkında Yönetmeliğin 62 nci maddesinde Performans kriterlerinin belirlenmesi ve sonuçlarının değerlendirilmesine ilişkin usul ve esaslar Yönetim Kurulu tarafından belirleneceği düzenlenmiş; bu bağlamda Posta ve
Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi İdari Hizmet Sözleşmeli Personelin Sözleşme Esasları, Sözleşme Ücretleri ve Fazla Çalışmaya İlişkin Usul ve Esasların 10 uncu maddesinde personele Yönetim Kurulunca belirlenecek performans kriterleri göz önünde bulundurularak oluşturulacak Performans Değerlendirme Yönetim Sistemi doğrultusunda performans ücreti ödenebileceği öngörülmüş; performans değerlendirme sistemine ilişkin ayrıntılar Posta ve
Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi Performans Yönetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslarla belirlenmiş; söz konusu Usul ve Esasların 9 uncu maddesinde ise kurumlar arası nakil veya istifa ederek Şirketimizden ayrılan personelin geçmiş dönemlere ait performans ücretleri ödenmeyeceği ifade edilmiştir .
16) Somut olayımızda, başvuran, 18/ 07/ 2016 tarihinde açıktan atama ile PTT
Müdürlüğüne sözleşmeli gişe/büro personeli olarak açıktan atanmış ve 22/ 07/ 2016 tarihinde göreve başlamış, ardından merkezi atama ile başka bir işe yerleşmesi üzerine 24/ 01/ 2018 tarihinde buradaki görevinden istifa etmiş; akabinde 08/ 02/ 2018 tarihinde 2017 yılının Kasım ayına ilişkin performans ücreti kendisine ödenmiş, ancak 19/ 04/ 2018 tarihli ve sayılı yazıyla ilgili mevzuat gereğince 2017 yılının Kasım ayı için istifası sonrasında ödenen 617,90
TL tutarındaki performans ücreti başvurandan geri istenmiş, 2017 yılının Aralık ayına ve 2018 yılının Ocak ayına ilişkin performans ücretleri ise kendisine ödenmemiştir .
9 / 1317) İdarece, performans ücretinin aslında ödenmek zorunda olmayan bir ücret kalemi olduğu, bu
ücretin ödenme amacının personelin kurumsal aidiyetinin ve motivasyonunun arttırılması olduğu, bu sebeple ilgilinin görevine devam ettiği sürece ödendiğini, Posta ve Telgraf Teşkilatı
Anonim Şirketi Performans Yönetim Sistemine İlişkin Usul ve Esasların 9 uncu maddesinin 5 inci fıkrasında istifa eden personelin geçmiş dönemlere ilişkin performans ücretlerinin ödenmemesi esası belirlendiğinden mevzuat gereğince de başvuranın talep ettiği performans ücretinin ödenemeyeceği belirtilmiştir .
18) Kamu hizmetlerinin nasıl yerine getirileceğinin ve alınacak kararların her birinin ayrıntılı bir
şekilde kanunla düzenlenmesine imkân bulunmadığı bir gerçektir . Bu nedenle, görevlerinin niteliği açısından ilgili mercilere kanunlarla belli konularda takdir yetkisi tanımak gerekmektedir . Bu çerçevede, idareler, kendilerine tanınan takdir yetkileri çerçevesinde, yasama organı tarafından çıkarılan kanunların uygulanmasını, kaynakların uygun şekilde kullanılabilmesini ve kamu hizmetlerinin iyi işlemesini temin etmek üzere, uygulamaya ilişkin ayrıntıları belirleyen kural koyucu birtakım düzenlemeler yapabilmektedir .
19) Hiç kuşkusuz takdir yetkisinin bulunması idarenin keyfi davranması anlamına gelmemektedir .
Bu bağlamda, idarelerin takdir yetkisine dayalı olarak tesis ettikleri bireysel ya da düzenleyici işlemlerin hukuken geçerli ve makul bir sebebe dayanması, bu işlemlerin mevzuatın belirlediği sınırlar içinde kalınarak kamu yararına ve hizmetin gereklerine uygun bir şekilde tesis edilmesi gerekmektedir . Burada asıl dikkat edilmesi gerekli olan husus, söz konusu düzenleyici işlemlerin Anayasa’dan başlayarak kanun, kanun hükmünde kararname, tüzük vb. üst hukuk normlarına aykırı olup olmadığı, bu konuda üst hukuk normlarından kaynaklanan bir yetkinin bulunup bulunmadığı, takdir yetkisinin kamu yararına ve kamu hizmetinin gereklerine uygun olarak kullanılıp kullanılmadığıdır .
20) Performans ücretinin, hizmetlerin belirlenen standartlara uygun bir şekilde etkin sunumunu ve
hizmet alanların memnuniyetinin yükseltilmesini sağlama ve personelin bireysel başarıları ölçülerek işini ne kadar iyi yaptığını tespit etme, kendisine bildirme ve gelişim planı oluşturma amacıyla ödenen bir ücret olduğu; ayrıca performans değerlendirmesi sonucunda elde edilen verilerin eğitim planı, ceza ve ödüllendirme, personel hareketleri, görevde yükselme, işgücü tespiti, birimin verimliliğinin ölçülmesi ve maliyet muhasebesi gibi amaçlarla, dolayısıyla idarenin mevcut çalışma sistemini iyileştirmek amacıyla kullanıldığı dikkate alındığında, çalışmakta olan (iş ilişkisi devam eden) personel için yapılan bir ödeme yapıldığı düşünülebilir ise de; prime esas kazançlar içerisinde diğer ödemeler arasında sayılan bu ücretlerin, hem idare tarafından sözleşme ücretinin belirlenmesi esnasında dikkate alındığı hem de çalışanların emekleri karşılığında elde etmeyi bekledikleri esas ücretin yanındaki önemli bir kazanç unsuru olduğu göz önünde bulundurulduğunda, çalıştığı dönemde idarenin çalışmalarına katkısının olmasına rağmen, istifa ettiği ve artık kuruma ileriye dönük bir katkısının bulunmadığı düşünülerek performans ücretinin iş ilişkisi kesilmiş olan personele ödenmemesinin ve
Yönetim Kurulunca performans ücretinin ödenmesine ilişkin usul ve esasların bu şekilde belirlenmesinin,, ilgililerin çalışmalarının karşılığını almamalarına yol açacağı, bu yönüyle ücretin emeğin karşılığı olduğu yönündeki Anayasa ilkesi ile aynı işyerinde aynı işi yapanlara eşit ücret verilmesini öngören evrensel ilkelerden biri olan ve Ülkemizce de taraf olduğumuz uluslararası sözleşmeler yoluyla benimsenen genel hukuk ilkelerinden eşit işe eşit ücret ilkesine ve hakkaniyete uygun olmadığı değerlendirilmektedir .
21) Ayrıca, idarece, başvuranın istifa durumunda performans ücretinden sarfı nazar edeceğini
10 / 13bildiğini ifade edilmektedir . Gerçekten de söz konusu usul ve esaslar başvuranın PTT
bünyesinde göreve başladığı tarihin öncesinde belirlenmiştir ve idare ile personel arasında imzalanan idari hizmet sözleşmesinin örneğinin “Çeşitli Hükümler” başlıklı 15 inci maddesinde de sözleşmede açıkça hükme bağlanmayan hususlarda 6475 sayılı Posta
Hizmetleri Kanunu, Posta ve Telgraf Anonim Şirketinde Çalıştırılacak İdari Hizmet Sözleşmeli
Personel Hakkında Yönetmelik ile Yönetim Kurulunca belirlenecek usul ve esasların uygulanacağı ifade edilmektedir .
22) Sözleşmeli personel işçilere benzer olarak sözleşmeye bağlı olarak çalışmaktadırlar . Ancak,
Bağlı bulundukları sözleşme, iş hukukunda geçerli irade serbestisine dayanan iş akdinden farklı olarak, idari hizmet sözleşmesi niteliği taşımaktadır . Özel sözleşmelerde taraflar, yasaların öngördüğü sınırlar içinde, sözleşmenin konusunu, amacını, biçimini ve diğer hususları serbestçe seçebilirler . Buna karşılık, idari sözleşmelerde, çerçevesini oluşturan yasal mevzuat tarafların hareket serbestisini kısıtlamaktadır . Özel hukuk sözleşmelerinde taraflar arasında hukuksal eşitlik varken, idari sözleşmelerde, sözleşmenin taraflarından biri olan idareye, kamu yararının temsilcisi ve sorumlusu olarak, karşı tarafa göre bazı üstünlükler tanınmıştır . Bu durum idarenin kamusal yetkisini kullanarak yaptığı sözleşmede, idareye üstünlük ve otorite tanınması şeklinde kendini gösterir . İdareye üstünlük ve otorite tanınması ona, gözetim ve denetim yapma, emir verme ve ceza uygulama, sözleşmeyi tek taraflı olarak değiştirme ve fesih etme, resen hareket etme gibi hak ve yetkilerin verilmesi yolundaki sözleşme hükümleriyle belli olur . Bu sözleşmeler, koşulları hukuki düzenlemelerle belirlenmiş
“tip sözleşmeler” niteliğinde görülmektedir .
23) Başvuran ile idare arasında imzalanan idari hizmet sözleşmesinin de idareye üstünlük tanıyan,
ilgililerin kuralları daha önceden mevzuatla belirlenmiş olan ve idarenin mevzuatta değişiklik yapmak suretiyle sözleşme şartlarını değiştirme imkanı tanıyan bir sisteme dahil olmak üzere imzaladıkları belli bir formata dayanan tip sözleşmelerden olduğu açıktır . Bu bağlamda, sözleşme kapsamında ortaya çıkan ihtilaflarda işlemin idari yargı yetkili olup, bu gibi hallerde işlemin niteliği ve idare tarafından kendisine tanınan takdir yetkisi çerçevesinde belirlediği mevzuat hükümlerinin üst hukuk normlarına, temel hak ve hürriyetlere, hukukun genel ilkelerine ve hakkaniyete uygun olup olmadığının değerlendirilmesi gerekmektedir .
24) Bu açıdan, yukarıda izah edildiği üzere, idari hizmet sözleşmesiyle taraflarca imzalanmış olsa
da, Yönetim Kurulunca belirlenen usul ve esaslarda yer alan istifa etmiş olan kişilerin çalıştıkları döneme ilişkin ödenmemiş olan performans ücretlerinin ödenmeyeceği yönündeki hükmün genel hukuk ilkelerine ve hakkaniyete aykırı olduğu, idarenin sözleşme hükümlerinden ziyade bahsi geçen ilkelere uygun olarak işlem tesis etmesi gerektiği değerlendirilmektedir .
25) Diğer yandan, performans değerlendirme ücretinin hesaplanmasının ve ödenmesinin uzun süre
alması nedeniyle ayrılışı yapılan personele yönelik prim belgelerinin Sosyal Güvenlik Kurumu
Başkanlığına geç bildirilmesine yol açması ve bu sebeple idari para cezası ödenmesinin gerekmesi yönünden yapılan incelemede, Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı tarafından, doğası gereği geç ödenen prime esas ödemelerin idari para cezasına tabi olmamasını sağlayacak bir sistemin bulunmadığı, bu konuda diğer kurumlarla imzalanmış protokol örneklerinin de mevcut olmadığı, prime esas kazançların mevzuatta öngörülen süreler içerisinde bildirilmemesinin veya ödenmemesinin idari para cezasını ve/veya gecikme cezası uygulanacağı bilgisi verilse de, yapılan mevzuat incelemesi neticesinde, 5510 sayılı Kanunun
.
11 / 1380 inci maddesinin birinci fıkrasının (d) bendinde, ücretler dışındaki performans ücreti gibi
diğer ödemelerin ödendiği ayın kazancına dahil edileceği; bununla birlikte işverenlerce, kamu idarelerince veya yargı mercilerince verilen kararlara istinaden sonradan yapılan ödemelerin, bu mercilerin kararlarının kesinleşme tarihini izleyen ayın sonuna kadar ödenmesi şartıyla, hizmet akdinin mevcut olmadığı bir tarihte prime esas kazancın tabi olduğu en son ayın kazancına dahil edilerek ödenmesi durumunda, idari para cezasını düzenleyen 102 nci madde hükümleri ile gecikme cezasını ve gecikme zammını düzenleyen 89 uncu madde hükümlerinin uygulanmayacağının düzenlendiği anlaşılmıştır .
26) Bu bağlamda, naklen başka kurumlara atanmış veya istifa etmiş eski personelin çalıştıkları
dönemde hak ettikleri performans ücretlerinin, Kurumumuzun kararı üzerine veya böyle bir durumun vuku bulduğu diğer dönemlerde idarenin yetkili mercilerince alınacak karar üzerine ödenmesinin mümkün olduğu, bu durumda Sosyal Güvenlik Kurumuna yapılan bildirim halinde herhangi bir idari para cezası ile karşılaşılmayacağı değerlendirilmektedir .
27) Bütün bunların yanında, Posta ve Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi Performans Yönetim
Sistemine İlişkin Usul ve Esasların 9 uncu maddesi incelendiğinde, performans ücretlerinin ölçümü yapılan ayı takip eden ikinci ayın ücretleri ile birlikte ödeneceği yönündeki düzenlenmeye rağmen, 2017 yılının Kasım ayı için belirlenen performans ücretinin 2018 yılının Ocak ayı maaşıyla birlikte 15/ 01/ 2018 tarihinde ödenmesi gerekirken başvuranın istifa ettiği tarih olan 24/ 01/ 2018 tarihinden sonraki bir tarihte ( 08/ 02/ 2018) tarihinde ödendiği ve akabinde başvurandan geri tahsil edildiği görülmektedir . İdare, ödemenin gecikmesinin bilişim altyapısından kaynaklandığını ifade etse de, ödemenin söz konusu usul ve esaslar çerçevesinde başvuranın çalışmakta olduğu dönemde ödenmesi gerekirken, idarenin iç işleyişinden kaynaklanan nedenlerle geç yapılmasının başvuranın kusurundan kaynaklanmadığı, idarenin kendisinin belirlediği usul ve esaslara uygun hareket etmediği açıktır .
28) Sonuç olarak, Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, başvuranın istifa
etmesinden önceki döneme ait olan 2017 yılının Kasım ve Aralık ayları ile 2018 yılının Ocak ayına ilişkin performans ücretlerinin başvurana ödenmesi, ayrıca Posta ve Telgraf Teşkilatı
Anonim Şirketi Performans Yönetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslarında gerekli değişikliklerin yapılması ve performans değerlendirme sürecine ilişkin gerekli organizasyonel tedbirlerin alınması yönünde idareye tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
29) 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde iyi yönetim ilkelerine yer verilmiş olup; idare tarafından, Kurumumuzca talep edilen bilgi ve belgeler süresi içinde gönderildiğinden ve başvuranın dilekçesine süresinde cevap verildiğinden “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkesine uygun hareket edildiği; ancak, başvuranın talebini reddederken bu işlem karşısında hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı tespit edilmiş olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
.
12 / 1330) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye
tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup
İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KABULÜNE , Başvuranın istifa etmesinden önceki döneme ait olan 2017 yılının Kasım ve Aralık ayları ile
2018 yılının Ocak ayına ait performans ücretlerinin başvurana ödenmesi, ayrıca Posta ve
Telgraf Teşkilatı Anonim Şirketi Performans Yönetim Sistemine İlişkin Usul ve Esaslarında gerekli değişikliklerin yapılması ve performans değerlendirme sürecine ilişkin gerekli organizasyonel tedbirlerin alınması yönünde POSTA VE TELGRAF ANONİM ŞİRKETİ
GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASI,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca;
POSTA VE TELGRAF ANONİM ŞİRKETİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın Başvurana ve POSTA VE TELGRAF ANONİM ŞİRKETİ GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi