2.2. Adı geçenin hakkında yürütülmekte olan disiplin soruşturmasına ilişkin dosyanın tarafına verilmesi talebine istinaden söz konusu soruşturmaya ilişkin soruşturma dosyasının onaylı bir suretinin Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 21 inci maddesi gereğince 3. kişilere ait bilgiler çıkartılmış olarak tarafına gönderildiği, 2.3. İlgilinin soruşturma komisyonu değişikliğine yönelik reddi muhakkik talebinin incelendiği ve komisyon değişikliğine gidilmesini gerektirecek bir husus bulunmadığının anlaşıldığı, toplam 10
Üniversite personeli hakkında başlatılan soruşturmada soruşturmayı yürütmek üzere 3 kişilik bir soruşturma komisyonu görevlendirilmişken herhangi bir somut veri olmadan adı geçenin soruşturmacı değişikliği talebinin uygun görülmediği, 2.4. Başvuranın ifade ve savunma hakkını kullanabilmek adına şahsına yeterli süre tanınmasına ilişkin talebini içeren dilekçenin soruşturma komisyonuna sunulduğu, ancak aynı soruşturma emri ile haklarında soruşturma başlatılan diğer 9 personelin hiçbirinin soruşturma komisyonu nezdindeki savunma verme sürecinde Rektörlükten herhangi bir bilgi ve belge talebi olmamasına ve savunmalarını ek süre talebinde bulunmadan ilgili süre zarfında soruşturma komisyonuna ulaştırmalarına karşın adı geçen soruşturma dosyasının bir sureti kendisine ulaştırılmasına rağmen bu süreçte soruşturma komisyonuna sözlü ya da yazılı savunma vermediği, açıklamalarına yer verilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/ 10/ 1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 3.2. ‘Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler / Görev ve sorumlulukları, disiplin kovuşturulmasında güvence’ başlıklı 129 uncu maddesinin 2 nci fıkrasında; “Memurlar ve diğer kamu görevlileri ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları mensuplarına savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez .”, 4. 14/ 6/ 2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”, 5. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun ‘Disiplin soruşturması ve savunma hakkı’ başlıklı
53/A maddesinde; “Disiplin soruşturmasında uyulacak esaslar şunlardır :
a) Disiplin cezası verilmesini gerektiren bir fiilin işlendiğini öğrenen disiplin amiri yazılı olarak disiplin soruşturması başlatır . Üst disiplin amirinin soruşturma açtığı veya açtırdığı disiplin olayında alt disiplin amiri ayrıca soruşturma yapamaz veya yaptıramaz . Daha önce açılmış soruşturma varsa bunlar üst amirin açtığı veya açtırdığı soruşturma ile birleştirilir .
b) Bilimsel araştırma ve yayın etiğine ilişkin disiplin cezası verilmesini gerektiren fiiller açısından soruşturma başlatılmadan önce bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarınca inceleme yapılması
2 / 7zorunludur .
c) Disiplin amiri soruşturmayı kendisi yapabileceği gibi soruşturmayı yapmak üzere birim içerisinden soruşturmacı veya komisyon görevlendirebilir . Ancak zorunlu hallerde rektörlük aracılığıyla diğer birimlerden soruşturmacı talep edilebilir .
d) Soruşturmacının görev ve unvanı, soruşturulanın görev ve unvanının üstünde veya onunla aynı düzeyde olmalıdır .
e) Fiilin ast ile üst tarafından birlikte işlenmesi hâlinde soruşturma usulü ve disiplin cezası verme yetkisi üste göre belirlenir .
f) Soruşturulanın disiplin cezası verilmesini gerektiren fiili işlediği ve disiplin soruşturmasının başlatıldığı tarihteki görev veya unvanının farklı olması hâlinde disiplin soruşturması, üst görev veya unvanı esas alınarak yürütülür . Disiplin amirinin belirlenmesi ve uygulanacak diğer disiplin hükümleri, görev yapılan kurumun tabi olduğu mevzuata göre belirlenir .
g) Soruşturmacı, disiplin soruşturmasıyla ilgili bilgi ve belgeleri toplama, ifade alma, tanık dinleme, bilirkişiye başvurma, keşif yapma, inceleme yapma ve ilgili makamlarla yazışma yetkisini haizdir .
h) Soruşturmacının, görevlendirme kapsamında talep ettiği bilgi ve belgeler gecikmeksizin kendisine verilir .
ı) Soruşturmacı, görevlendirildiği konuda soruşturma yürütür; soruşturma sırasında disiplin soruşturmasına konu olabilecek başka fiillerin ortaya çıkması durumunda bunları gecikmeksizin disiplin amirine bildirir .
j) Soruşturma işlemleri bir tutanakla tespit olunur .
k) Soruşturmanın gizliliği esastır .
l) Soruşturma, görevlendirme yazısının tebliğ tarihinden itibaren iki ay içinde tamamlanır .
Soruşturma bu süre içinde tamamlanamaz ise soruşturmacı gerekçeli olarak ek süre talep edebilir, disiplin amiri gerekçeyi değerlendirerek ve zamanaşımı sürelerini dikkate alarak karar verir .
m) Fiili işleyenin emeklilik veya başka nedenlerle görevinin sona ermesi, hakkında soruşturma açılmasına ve soruşturmanın devamına engel olmaz . Bu durumda soruşturma sonunda verilen disiplin cezası, özlük dosyasında saklanır . Aylıktan veya ücretten kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme cezaları ilgilinin kamu görevine dönme-si ya da bir vakıf yükseköğretim kurumunda göreve başlaması halinde uygulanır .
n) Bir fiilden dolayı ilgili hakkında ceza soruşturması veya kovuşturması yapılıyor olması, aynı fiilden dolayı disiplin soruşturması yapılmasına, ceza verilmesine ve bu cezanın yerine getirilmesine engel değildir . Gerektiğinde ceza kovuşturması bekletici mesele yapılabilir . Bu durum-da disiplin soruşturmasına ilişkin zamanaşımı süreleri durur.
o) Bir fiilin diğer kanunlar uyarınca idari yaptırıma bağlanmış olması, aynı fiile bu Kanun kapsamında disiplin cezası verilmesine engel teşkil etmez .
Savunma hakkı kapsamında gözetilecek hususlar şunlardır :
a) Soruşturulana, iddialar hakkında savunma imkânı tanınmadan disiplin cezası verilemez .
Soruşturmayı yapanın yedi günden az olmamak üzere verdiği süre içinde veya belirtilen tarihte geçerli bir mazereti olmaksızın savunmasını yapmayan, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır .
b) Savunmaya davet yazısında hakkında disiplin soruşturması açılan fiilin neden ibaret bulunduğu, savunmasını belirtilen sürede yapmadığı takdirde savunmasından vazgeçmiş sayılacağı bildirilir .
c) Disiplin cezası vermeye yetkili makamlar gerek görürse, isnat edilen fiil ve soruşturma raporunda önerilen disiplin cezasını da belirtmek suretiyle, bu maddedeki esaslar çerçevesinde (a) ve (b)
bentlerindeki usule göre tekrar savunma isteyebilir .
Hakkında üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezası istenenler soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme, disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak kendisi veya vekili vasıtasıyla savunma yapma hakkına sahiptir .”, 6. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun ‘Savunma hakkı’ başlıklı 130 uncu maddesinde;
3 / 7“Devlet memuru hakkında savunması alınmadan disiplin cezası verilemez .
Soruşturmayı yapanın veya yetkili disiplin kurulunun 7 günden az olmamak üzere verdiği süre içinde veya belirtilen bir tarihte savunmasını yapmayan memur, savunma hakkından vazgeçmiş sayılır .”, 7. 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 (mükerrer) sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği
Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde; “Kurum, inceleme ve araştırma yaparken idarenin, insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde; kanunlara uygunluk, ayrımcılığın önlenmesi, ölçülülük, yetkinin kötüye kullanılmaması, eşitlik, tarafsızlık, dürüstlük, nezaket, şeffaflık, hesap verilebilirlik, haklı beklentiye uygunluk, kazanılmış hakların korunması, dinlenilme hakkı, savunma hakkı, bilgi edinme hakkı, makul sürede karar verme, kararların gerekçeli olması, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi, kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi, kişisel verilerin korunması gibi iyi yönetim ilkelerine uygun işlem ve eylem ile tutum veya davranışta bulunup bulunmadığını gözetir ve iyi yönetim ilkelerine uyar .”, düzenlemeleri yer almaktadır .
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Başvuranın talebi ile ilgili başvurunun kısmen kabul kısmen reddi yönündeki öneri Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur .
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran, Akdeniz Üniversitesi Rektörlüğünün 13.04.2018 tarih ve sayılı işlemi ile
25.05.2018 tarih ve sayılı işleminin iptal edilerek reddi soruşturmacı talebinin kabulü ile
savunma hakkından önce ifade hakkının tarafına kullandırılmasını talep etmektedir .
10. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun 17.02.2011 tarih ve E:2007 / 1846, K :2011 / 66 sayılı kararında; “Anayasa’nın 129/ 2. maddesinde, memurlar ve diğer kamu görevlileri ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve bunların üst kuruluşları mensuplarına savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemeyeceği hükme bağlanmıştır .
Anılan Anayasa hükmünün gerekçesinde, “yapılacak disiplin kovuşturmalarında ve disiplin cezası uygulamasında ilgiliye isnadolunan hususun bildirilmesi, dinlenilmesi, savunmasını yapma imkanı tanınması bu madde ile güvence altına alınmaktadır” ifadelerine yer verilerek, disiplin cezaları ile ilgili olarak Anayasal güvenceye bağlanan savunma hakkının içeriği belirtilmiştir .
Anayasa Mahkemesinin, Avrupa İnsan Haklarını ve Ana Hürriyetleri Korumaya Dair Sözleşme’nin, savunma hakkının önemini ve gereğini vurgulayan 6. maddesini de dikkate alarak savunma hakkının niteliğini vurguladığı, 14.7.1998 günlü, 1997/ 41, 1998/ 47 sayılı kararında, herkesin kendisine yönelik isnadın nedeninden ve niteliğinden en kısa zamanda, anladığı bir dille ve ayrıntılı olarak haberdar edilmek hakkına sahip olduğu; olayı, isnadın nedenini ve hukukî niteliğini bilmeyen kişinin kendisini yeterince savunamayacağının açık olduğu, bu hususun, savunma hakkının temelini oluşturduğu belirtilmiştir
Anayasa hükmü, gerekçesi ve Anayasa Mahkemesi kararı karşısında, disiplin cezaları ile ilgili olarak savunma hakkı kullandırılmadan disiplin cezası verilmesinin hukuken olanaklı olmadığı; savunma hakkının hukuka uygun şekilde kullanılabilmesi için de, ilgili kamu görevlisinin hakkındaki iddiaları, bu iddiaların dayandığı delilleri, üzerine atılı fillerin hukuki nitelendirmesini ve önerilen disiplin cezasını bilmesi gerektiği sonucuna varılmakta olup, tüm bu
4 / 7sayılı işlemleri ile reddi muhakkik talebinin reddi üzerine bakılan başvurunun yapıldığı
anlaşılmaktadır .
13. Başvuran tarafından her nekadar kimlik bilgileri karartılmış halde şikayetçi ifadeleri, tanık ifadeleri ile diğer belgelerin onaylı örneği tarafına verilmeden ve tarafının ifadesine başvurulmadan savunmasının istenmesinin soruşturmacının ihsası reyini belli ettiği iddia edilmiş ise de, hakkında yürütülmekte olan disiplin soruşturmasına ilişkin dosyanın tarafına verilmesi talebine istinaden söz konusu soruşturmaya ilişkin soruşturma dosyasının onaylı bir suretinin Bilgi Edinme Hakkı
Kanunu’nun 21 inci maddesi gereğince 3. kişilere ait bilgiler çıkartılmış olarak tarafına verildiği, anılan duruma ilişkin olarak Bilgi Edinme Değerlendirme Kurulu’na yapılan itirazın Kurulun
21.06.2018 tarih ve / sayılı kararı ile başvuranın talep konusu yaptığı belgelere ilişkin
soruşturmanın tekemmül etmemiş olmasına bağlı olarak Bilgi Edinme Hakkı Kanununun
Uygulanmasına İlişkin Esas ve Usuller Hakkında Yönetmeliğin 12 nci maddesinin 2 nci fıkrası uyarınca reddedildiği, soruşturmacı tarafından savunma alınmış olması halinde ifade alma gibi bir zorunluluğunun bulunmadığı gibi başvuran hakkında yürütülen soruşturmanın tamamlanmamış olduğu, başvuranın soruşturma komisyonu değişikliğine yönelik reddi muhakkik talebini destekler herhangi bir somut bilgi ve belge ortaya konulamadığı hususları dikkate alındığında başvuranın iddialarının yerinde olmadığı değerlendirilmiştir .
14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın Akdeniz Üniversitesi
Rektörlüğünün 13.04.2018 tarih ve sayılı işlemi ile 25.05.2018 tarih ve sayılı işleminin iptal edilerek reddi soruşturmacı talebinin kabulü ile savunma hakkından önce ifade hakkının tarafına kullandırılması talebinin yerinde olmadığı, başvurunun reddi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır .
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, başvuru sahibine verdiği cevapta hangi sürede hangi merciye başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de
“ karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir .
16. Ayrıca, savunma hakkının hukuka uygun şekilde kullanılabilmesi için, savunma istem yazısının, hakkında disiplin soruşturması yürütülen kamu görevlisinin hakkındaki iddiaları, bu iddiaların dayandığı delilleri, üzerine atılı fiillerin hukuki nitelendirmesini ve önerilen disiplin cezasını içermesi gerekliliği karşısında başvurana tebliğ edilen savunma istem yazısında başvuran hakkındaki iddialara yer verilmiş ise de, başvuranın üzerine atılı fiillerin hukuki nitelendirmesinin yapılmadığı ve önerilen disiplin cezasının savunma istem yazısında belirtilmediği anlaşıldığından idarenin
“nesnellik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması”, “dinlenilme hakkı” ve “savunma hakkı” ilkelerine uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Antalya İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır .
6 / 7VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın Başvurana ve AKDENİZ ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ’NE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi