| ÖZET: Başvuran, eş durumu nedeniyle Gaziantep’e tayin olduktan sonra boşanmış ve MEB tarafından Malatya’da bir okula atanmıştır. Ancak, Malatya ile atandığı okul arasındaki mesafe ve sağlık durumu (epilepsi hastalığı) nedeniyle tayin talep etmektedir. İdare, başvuranın engellilik durumuna dayalı yer değiştirme talebini, yönetmelikteki kısıtlamalar ve Malatya’daki öğretmen ihtiyacının olmaması gerekçesiyle reddetmiştir. Ancak, başvuranın yalnız yaşaması ve engellilik durumunun yarattığı zorluklar göz önünde bulundurulmamıştır. İdare hukuka uygun hareket etmiş olsa da, başvuranın yaşadığı sıkıntıları dikkate almayarak hakkaniyete aykırı bir işlem yapmıştır. Sonuç olarak, başvuranın ailesine yakın bir okula atanmasının yapılması yönünde tavsiye kararı verilmiştir. Bu karar, başvuranın mağduriyetinin giderilmesi ve engellilik durumunun dikkate alınması açısından önem taşımaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/7259-S.11069
BAŞVURU NO : 2019/6313
KARAR TARİHİ : 19/08/2019
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Engele bağlı nakil talebi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 18/03/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran başvurusunda özetle, Malatya’da engelli okul öncesi öğretmeni olarak görev yapmaktayken, bir sene önce evlendiğini ve eş durumu nedeniyle Gaziantep’e tayin olduğunu ancak şiddetli geçimsizlik nedeniyle eşinden boşandığını sonrasında MEB tarafından Malatya
İli … İlçesinde bir okula tayininin yapıldığını ancak bu okul ile Malatya arasının gidiş dönüş mesafesinin 160 km olduğunu ve bu köye araç olmadığını kendisinin zaten epilepsi hastası olması nedeniyle devamlı ilaç kullandığını ve engelli raporuna da sahip olduğunu belirterek, nöbet geçirmekten korktuğunu stres altında bulunduğunu belirterek engelli tayininden yaralanarak ailesinin yanına Malatya ili merkeze tayininin yapılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddia hakkında bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Milli Eğitim
Bakanlığı tarafından gönderilen 04/07/2019 tarihli ve … sayılı cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Gaziantep … … Anaokulunda okulöncesi öğretmeni olarak görev yapan Öğretmenin engellilik durumunun Süreğen (Kronik) hastalıktan olup, oranının %40-60 olduğu, 2.2. Bakanlıkça yer değiştirme işlemlerinde Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle
Atanmalarına İlişkin Yönetmelik hükümleri ile 17.04.2015 tarih ve 29329 sayılı Resmî
Gazetede yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği hükümlerinin uygulandığı, 2.3. Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin “Mazeret ve engellilik durumuna bağlı yer değiştirmeler” başlıklı 49 uncu maddesinin birinci fıkrasının “ç” bendinde: “Aile birliği mazereti ile engellilik durumuna bağlı yer değiştirmeler, yarıyıl ve yaz tatillerinde yapılır. ” denildiği, bu bağlamda Bakanlıkça yarıyıl ve yaz tatillerinde kadrolu öğretmenlerin mazeretlerine ilişkin yer değişikliği işlemleri için bir takvim çerçevesinde duyurulara çıkıldığı, öğretmenlerin sistem üzerinden mazeretlerinin bulunduğu yerdeki eğitim kurumlarını tercih ettiği ve atama işlemlerinin tercih ve hizmet puanı üstünlüğüne göre yine sistem üzerinden gerçekleştirildiği, 2.4. Başvuru sahibinin alanı olan Okul Öncesi Öğretmenliği alanında atanmak istediği Malatya
Battalgazi ve Yeşilyurt ilçelerinde ihtiyaç bulunmamakla birlikte bu alanda Battalgazi ilçesinde
15 (on beş) , Yeşilyurt ilçesinde ise 22 (yirmi iki) öğretmenin norm kadro fazlası bulunduğunun
tespit edildiği, 2.5. Başvuru sahibinin Bakanlıkça 2019 yaz döneminde gerçekleştirilecek mazerete ilişkin yer değiştirme döneminde yönetmelikte belirtilen şartları taşıması halinde engellilik durumundan yer değiştirme talebinde bulunabileceği,
ifade edilmiştir
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Anayasamızın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.” hükmü, “Kamu Hizmeti Görevlileriyle İlgili
Hükümler” ana başlığında “Genel Hükümler” kenar başlıklı 128 inci maddesinde;
“Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.” hükmü, “Yönetmelikler” başlıklı
124 üncü maddesinde; “Başbakanlık, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını
ilgilendiren kanunların ve tüzüklerin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler…”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 657 sayılı Kanunun “Yer değiştirme suretiyle atanma” başlıklı 72 nci maddesinde; “İlgili mevzuatı uyarınca verilecek rapora göre kendisi, eşi veya birinci derece kan hısımlığı bulunan bakmakla yükümlü olduğu aile fertleri engelli olan memurların engellilik durumundan kaynaklanan yer değiştirme taleplerinin karşılanması için düzenlemeler yapılır…” 6. 01/07/2005 tarih ve 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun’un; 6.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde: “Bu Kanunun amacı; engellilerin temel hak ve özgürlüklerden faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı güçlendirerek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamaktır.”
6.2. “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde; “Engelli:
Fiziksel, zihinsel, ruhsal ve duyusal yetilerinde çeşitli düzeyde kayıplarından dolayı topluma diğer bireyler ile birlikte eşit koşullarda tam ve etkin katılımını kısıtlayan tutum ve çevre koşullarından etkilenen bireyi”
Aynı fıkranın j bendinde; “Makul düzenleme: Engellilerin insan haklarını ve temel özgürlüklerini tam ve diğer bireylerle eşit şekilde kullanmasını veya bunlardan yararlanmasını sağlamak üzere belirli bir durumda ihtiyaç duyulan, ölçüsüz veya aşırı bir yük getirmeyen, gerekli ve uygun değişiklik ve tedbirleri” 6.3. “Ayrımcılık başlıklı” 4/A maddesinde; “Doğrudan veya dolaylı ayrımcılık olmak üzere engelliliğe dayalı her türlü ayrımcılık yasaktır. Eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tedbirler alınır. Engellilerin hak ve özgürlüklerden tam ve eşit olarak yararlanmasını sağlamaya yönelik alınacak tedbirler ayrımcılık olarak değerlendirilemez.” 6.4. “İstihdam” başlıklı 14 üncü maddesinde, “Engellilerin iş gücü piyasası ve çalışma ortamında sürdürülebilir istihdamı için kendi işini kurmaya rehberlik ve mesleki danışmanlık hizmetlerinin geliştirilmesi de dâhil olmak üzere gerekli tedbirler alınır.
İşe başvuru, alım, önerilen çalışma süreleri ve şartları ile istihdamın sürekliliği, kariyer gelişimi, sağlıklı ve güvenli çalışma koşulları dâhil olmak üzere istihdama ilişkin hiçbir hususta engelliliğe dayalı ayrımcı uygulamalarda bulunulamaz.
Çalışan engellilerin aleyhinde sonuç doğuracak şekilde, engelinden dolayı diğer kişilerden farklı muamelede bulunulamaz.
Çalışan veya iş başvurusunda bulunan engellilerin karşılaşabileceği engel ve güçlükleri ortadan kaldırmaya yönelik istihdam süreçlerindeki önlemlerin alınması ve engellilerin çalıştığı iş yerlerinde makul düzenlemelerin, bu konuda görev, yetki ve sorumluluğu bulunan kurum ve kuruluşlar ile işverenler tarafından yapılması zorunludur. (…)” 7. Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin Ek
3 üncü maddesinde; “ İlgili mevzuatına göre alınan sağlık kurulu raporunda en az yüzde kırk
oranında engelli olduğu belirtilen memurlar ile ağır engelli raporlu eşi veya bakmakla yükümlü olduğu birinci derece kan hısımları bulunan memurlar engellilik durumundan kaynaklanan gerekçelere dayalı olarak yer değiştirme talebinde bulunabilir. Bu kapsamdaki talepler bu
Yönetmelikte yer alan kısıtlayıcı hükümlere tabi olmaksızın kurumların kadro imkanları ve teşkilat yapıları dikkate alınarak karşılanır ve bu haktan bir defadan fazla yararlanılmaz.(Danıştay 16. Dairesinin 2/7/2015 tarih ve Esas No: 2015/10808 sayılı Kararı ile bu maddede yer alan “bir defadan fazla” ibaresinin yürürlüğü durdurulmuştur.)”söz konusu yürütmeyi durdurma kararının esastan görüşüldüğü Danıştay 2. Dairesinin 21/03/2018 tarih ve E: 2016/9697,K:2018/1891 sayılı kararında “bir defadan fazla
“ibaresinin iptaline karar verilmiştir.
8. Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin “Mazeret ve engellilik durumuna bağlı yer değiştirmeler” başlıklı 49 uncu maddesinde; “ (1)
Öğretmenlerin; aile birliği, sağlık, can güvenliği mazeretlerine veya engellilik durumuna bağlı yer değiştirmeleri hakkında, Devlet Memurları Kanunu ile Devlet Memurlarının Yer
Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik hükümleri uygulanır. Ancak; … ç) Aile birliği mazereti ile engellilik durumuna bağlı yer değiştirmeler, yarıyıl ve yaz tatillerinde yapılır.”
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SN. SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE
ÖNERİSİ
9. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; Başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran özetle, eş durumu nedeniyle Gaziantep’e tayin olduğunu ancak eşinden boşandığını sonrasında MEB tarafından Malatya İli … İlçesinde bir okula tayininin yapıldığını ancak bu okul ile Malatya arasının gidiş dönüş mesafesinin 160 km olduğunu ve bu köye araç olmadığını kendisinin zaten epilepsi hastası olması nedeniyle devamlı ilaç kullandığını ve engelli raporuna da sahip olduğunu belirterek, engelli tayininden yaralanarak ailesinin yanına
Malatya ili merkeze tayininin yapılmasını talep etmektedir.
11. Başvuranın engellilik nedeniyle yaptığı yer değişikliği taleplerini idare; Millî Eğitim
Bakanlığı Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin “Mazeret ve engellilik
durumuna bağlı yer değiştirmeler” başlıklı 49 uncu maddesinin birinci fıkrasının “ç” bendinde:
“Aile birliği mazereti ile engellilik durumuna bağlı yer değiştirmeler, yarıyıl ve yaz tatillerinde yapılır. ” düzenlemesine ve atanmak istediği Malatya Battalgazi ve Yeşilyurt ilçelerinde alanına dair ihtiyaç bulunmamasıyla birlikte bu alanda Battalgazi ilçesinde 15 (on beş) , Yeşilyurt ilçesinde ise 22 (yirmi iki) öğretmenin norm kadro fazlasının da tespit edilmesi nedenlerine dayandırarak mevcut zaman diliminde yapamayacağını ancak 2019 yaz döneminde gerçekleşecek olan mazerete ilişkin yer değişikliklerinde kişinin şartları taşıması halinde tekrar başvurması gerektiğini belirtmektedir.
12. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 72 nci maddesinde; “İlgili mevzuatı uyarınca verilecek rapora göre kendisi, eşi veya birinci derece kan hısımlığı bulunan bakmakla yükümlü olduğu aile fertleri engelli olan memurların engellilik durumundan kaynaklanan yer değiştirme taleplerinin karşılanması için düzenlemeler yapılır.” hükmü yer almaktadır. Anılan düzenleme
Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelikte, “… Bu kapsamdaki talepler bu Yönetmelikte yer alan kısıtlayıcı hükümlere tabi olmaksızın kurumların kadro imkânları ve teşkilat yapıları dikkate alınarak karşılanır… ” denilerek ayrıntılandırılmış ve böylece ilgili mevzuata göre alınan sağlık kurulu raporunda en az yüzde kırk oranında engelli olduğu belirtilen memurlar ile ağır engelli raporlu eşi veya bakmakla yükümlü olduğu birinci derece kan hısımları bulunan memurların engellilik durumundan kaynaklanan gerekçelere dayalı olarak yer değiştirme talebinde bulunabileceği, ancak bu kapsamdaki taleplerin anılan
Yönetmelikte yer alan kısıtlayıcı hükümlere tabi olmaksızın kurumların kadro imkânları ve teşkilat yapıları dikkate alınarak karşılanabileceği düzenlenmiştir.
13. Engelliler Hakkında Kanunda, engellilerin haklarını diğer bireylerle eşit kullanabilmesi için idarelere gerekli değişiklikleri yapması, tedbirleri alması ve de çalışan engellilerin karşılaşabileceği engel ve güçlükleri ortadan kaldırmaya yönelik istihdam süreçlerine dair önlemleri alması yönünde düzenlemeler yer almaktadır. 657 sayılı Kanunda da engelli olan ya da engelli yakını olan memurlara ilişkin koruyucu ve destekleyici tedbirlere yer verilmiştir.
14. Başvuranın engellilik nedeniyle yaptığı yer değişikliği taleplerini idare; başvuranın aile birliği nedeniyle geldiği Gaziantep ilinde boşanmasının ardından aile birliğinin bozulduğu ve yalnız yaşıyor olmasının yarattığı engelinden kaynaklı zorluklarını, ailesinin yardımına olan ihtiyacını değerlendirmeden, mevzuatta ki kadro durumunu gerekçe göstererek reddetmiştir.
Dolayısıyla idare hukuka uygun davranmış olsa da hakkaniyete aykırı işlemi ile başvuranın engelliliğinden kaynaklı yaşadığı sıkıntıları görmezden gelmiş ve başvuranın hayatına dair engelleri arttırmıştır. Avrupa İstihdam Stratejisine uyum sağlama kapsamında hazırlanan 2014-
2023 yıllarını kapsayan Ulusal İstihdam Stratejisinde, özel politika gerektiren gruplar olarak
tanımlanan dezavantajlı grupların istihdamının önündeki engellerin kaldırılması öncelikli hedef olarak belirlenmiştir.
15. Yukarıda aktarılan hususlar, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın engelliliğe dayalı nakil talebinin kadro yönünden karşılanamama işleminde hukuka aykırılık tespit edilememiş olsa da, Ağustos ayı içerisinde yapılacak olan mazerete bağlı yer değiştirme taleplerinde kişinin mağduriyeti ve engel durumu göz önüne alınarak, başvuranın ailesinin bulunduğu Malatya ili merkezde, kadro durumu müsait bir okula atanmasının yapılması yönünde tavsiyede bulunulması sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi Yönetim İlkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde de yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği anlaşılmıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
17. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuranın mağduriyeti ve engel durumu göz önüne alınarak, ailesinin ikametine yakın ve kadro durumu müsait bir okula atanmasının yapılması yönünde MİLLİ EĞİTİM
BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
Bu kararın BAŞVURANA ve MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA tebliğine;
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca;
MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi