| ÖZET: Başvuran, kamu görevinden çıkarıldığı dönemde hak ettiği aile ve çocuk yardımlarının ödenmesi talebinde bulunmuş, ancak bu talep idare tarafından reddedilmiştir. Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın OHAL İnceleme Komisyonu kararı ile göreve iade edilmesi ve bu süreçte aile yardımı ile çocuk yardımı ödeneğine hak kazanması gerektiği yönündeki taleplerini değerlendirmiştir. İdare, başvurana yalnızca belirli bir dönem için yardım ödemesi yapmış ve geriye dönük ödemelerde yasal faiz uygulanamayacağını belirtmiştir. Ancak, Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın görevden çıkarılma sürecinin idarenin hatalı işlemi nedeniyle gerçekleştiğini ve bu nedenle başvuranın mali haklarının faizi ile birlikte ödenmesi gerektiğine kanaat getirmiştir. Sonuç olarak, başvurunun kabulüne ve başvurana, kamu görevinden çıkarıldığı tarihten göreve başladığı tarihe kadar olan mali ve sosyal haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesi yönünde yeni bir işlem yapılması tavsiye edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2019/13169-S.20478
BAŞVURU NO : 2019/12302
KARAR TARİHİ : 19/12/2019
TAVSİYE KARARI
VERGİ DAİRESİ BAŞKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın kamu görevinden çıkarıldığı döneme ait mali ve sosyal haklarının ödenmesi talebi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 10/07/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Vergi Dairesi Başkanlığında görev yapmakta iken 672 sayılı KHK ile görevden alındığını, OHAL İnceleme Komisyonu kararı ile 21/03/2019 tarihinde tekrar görevine başladığını, 08/01/2018 tarihinde evlendiğini, 06/08/2019 tarihinde çocuğunun dünyaya geldiğini, evlendiği tarihten iade olup göreve başladığı 21/03/2019 tarihine kadar hak etmiş bulunduğu aile yardımı ile çocuğunun dünyaya geldiği 06/08/2018 tarihinden göreve başladığı 21/03/2019 tarihine kadar hak ettiği çocuk yardımını talep ettiğini, ancak talebinin reddedildiğini, 01/09/2016 tarihi ile göreve tekrar başladığı 21/03/2019 tarihleri arasında kamu görevinden çıkarılmış olması hasebiyle aile ve çocuk yardımı için bildirim yapmasının mümkün olmadığını, 677 sayılı KHK uyarınca göreve iade edilenlere kamu görevinden çıkarıldıkları tarihten göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal haklarının ödeneceğinin öngörüldüğünü, bu kapsamda, aile ve çocuk yardımının eksiksiz bir şekilde tarafına ödenmesi gerektiğini, geriye dönük maaş ödemelerinin yapıldığını ancak yasal faizin ödenmediğini, Anayasa Mahkemesinin 2015/4812 no’lu bireysel başvuru hakkında verdiği 7/2/2019 tarihli kararı uyarınca yasal faizin ödenmesi gerektiğini iddia ederek, evlendiği ve çocuğunun olduğu tarihten göreve başladığı tarihe kadar olan tüm aile ve çocuk yardımlarının faiziyle birlikte ödenmesi ile tarafına yapılan geriye dönük maaş ödemelerinin yasal faizinin ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi ve belge talebi içeren yazımıza istinaden Gelir
İdaresi Başkanlığı Vergi Dairesi Başkanlığı İnsan Kaynakları Müdürlüğü tarafından gönderilen 23/09/2019 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle;
2.1. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 202 nci maddesinde aile yardımı ödeneğinin, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi ile çocuklarından her biri için ödeneceğinin; aynı kanunun 204 üncü maddesinde, memurun, eş için ödenen aile yardımı ödeneğine evlendiği, çocuk için ödenen yardıma da çocuğunun doğduğu tarihi takip eden aybaşından itibaren hak kazanacağının hüküm altına alındığı ve çocuk için aile yardımı ödeneği verilmeyecek hallerin de yine aynı Kanunun 206 ncı maddesinde sayıldığı,
2.2. Başvuranın geçmişe dönük aile yardımı ve faiz talebine ilişkin Gelir İdaresi
Başkanlığından ödenip ödenemeyeceğine ilişkin görüş talep edildiği, Gelir İdaresi Başkanlığı
Personel Daire Başkanlığından alınan 26/06/2019 tarih ve sayılı görüş yazısında, aile yardımına ilişkin geriye dönük ödemelerde 25/08/2017 tarihli ve 30165 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan, Kamu Görevlilerinin Geneline ve Hizmet Kollarına Yönelik Mali ve Sosyal
Haklara İlişkin 2018 ve 2019 Yıllarını Kapsayan 4.Dönem Toplu Sözleşmenin 39 uncu maddesinde aile yardımından yararlanılabilecek eş ve çocuk durumunda meydana gelen değişiklikleri daha sonraki tarihlerde bildiren personele, ilgili mevzuatı uyarınca aile yardımı ödeneği verilmesi koşullarının mevcut olması ve 15/01/2018 tarihinden öncesine taşmaması kaydıyla, söz konusu bildirime dayanılarak aile yardımı ödeneğinden yararlanabileceği tarihten önceki üç aya kadar olan dönem için aile yardımı ödeneğinin verilebileceğinin hüküm altına alındığı, bu hüküm gereği ilgiliye Ocak-Şubat-Mart/2019 dönemleri için eş ve çocuk yardımı ödendiği, diğer ayların ödemesinin yapılmadığı,
2.3. Başvuranın faiz talebine ilişkin Gelir İdaresi Başkanlığından ödenip, ödenemeyeceğine ilişkin görüş talep edildiği, Gelir İdaresi Başkanlığı Personel Daire Başkanlığından alınan 26/06/2019 tarih ve sayılı görüş yazısında 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri
İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek
Kabul Edilmesine Dair Kanunun ‘Kararın uygulanması’ başlıklı 10 uncu maddesinin 25/07/2018 tarihli ve 7145 sayılı Kanunun 22 inci maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasında; ‘Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarılan ya da ilişiği kesilenlere ilişkin başvurunun kabulü hâlinde karar, kadro veya pozisyonunun bulunduğu kuruma, yükseköğretim kuramlarında kamu görevinden çıkarılan öğretim elemanları için
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına bildirilir. Kamu görevine iade edilmesine karar verilenlerin eski kadro veya pozisyonuna atanması esastır. (…) İlgililerin kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin kanun hükmünde kararname hükümleri, bu fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılır. Bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir. Bu kişiler, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz.’ hükmüne yer verildiği, kamu görevinden çıkarılmış olanların görevlerinden ayrı kaldıkları tarihi takip eden aybaşından yeniden göreve başladıkları tarihe kadar geçen süre için mali ve sosyal haklarının ödeneceğinin belirtildiği, ancak bu ödemelere herhangi bir şekilde faiz tahakkuk ettirilebileceğinden söz edilmediği, bu itibarla, kamu görevinden çıkarılmış olanlardan
Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu kararı sonucu görevine iade edilen personelin geriye dönük mali ve sosyal hakları ödemelerinde kanuni faiz uygulanmasının mümkün olamayacağının değerlendirildiği şeklinde alınan görüş yazısına istinaden faiz talebinin de ödenemediği, bahsi geçen kanuni düzenlemelere istinaden yapılamayan ödemelerin dostane çözüm kapsamında sonuçlandırılmasının mümkün bulunmadığı,
2.4. Başvuru sahibinin ihraç edildiği 01/09/2016 tarihi ile göreve iade edildiği 21/03/2019 tarihleri arasındaki maaşlarının 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu gereği boşta geçen süreleri hizmet değerlendirmesi yapılarak ödendiği,
2.5. Bahsi geçen Anayasa Mahkemesinin 2015/4812 nolu bireysel başvuru hakkında 7/2/2019 tarihinde verdiği anılan kararda 7145 sayılı Kanunun 22. maddesi doğrultusunda değerlendirilme yapılarak, ödemenin geç yapılması nedeniyle faiz ödenmesine hükmedilmiş olup, yukarıda da belirtildiği üzere başvuranın göreve başlamasına müteakip hak ve alacakları derhal ödendiğinden dolayı aynı kategoride değerlendirilmesinin mümkün bulunmadığı, ayrıca, Anayasa Mahkemesinin anılan kararının bireysel bir başvuru neticesinde verilmiş karar olduğu, bağlayıcı gerekçelerinin aynı, tutarlı ve istikrarlı olması gerektiğinin düşünüldüğü, başvuranın gerekçelerinin verilen kararla uygun olmadığı ve dolayısıyla uygulanmasının mümkün olmadığı
2.6. Şikayet konusu talebe ilişkin Başkanlık aleyhine açılmış herhangi bir dava bulunmadığı,
ifade edilmiştir.
3. Başvuruya konu iddialar hakkında görüş talebi içeren yazımıza istinaden Hazine ve
Maliye Bakanlığı Kamu Mali Yönetim ve Dönüşüm Genel Müdürlüğü tarafından gönderilen 03/10/2019 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle;
3.1. Başvurana 657 sayılı Kanunun 202 inci maddede belirtilen koşulları taşıması kaydıyla eşi için ödenen aile yardımı ödeneğine evlendiği tarihi takip eden aybaşından itibaren ve 206 ncı maddede belirtilen koşullan taşıması kaydıyla da çocuğu için ödenen aile yardımına çocuğunun doğduğu tarihi takip eden aybaşından itibaren yeniden göreve başladığı tarihe kadar geçen süre için aile yardımı ödeneği yerilmesi gerektiğinin düşünüldüğü,
3.2. 7075 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun “Kararın uygulanması” başlıklı 10 uncu maddesinin 2577/2018 tarihli ve 7145 sayılı Kanunun 22 inci maddesiyle değiştirilen birinci fıkrasında kamu görevinden çıkarılmış olanların görevlerinden ayrı kaldıkları tarihi takip eden aybaşından yeniden göreve başladıkları tarihe kadar geçen süre için mali ve sosyal haklarının ödeneceğinin öngörüldüğü, ancak bu ödemelere herhangi bir şekilde faiz tahakkuk ettirilebileceğinden söz edilmediği, bu itibarla, kamu görevinden çıkarılmış olanlardan Olağanüstü Hal işlemleri İnceleme Komisyonu kararı sonucu görevine iade edilen personelin aile yardımı dahil olmak üzere geriye dönük mali ve sosyal haklarına ilişkin ödemelerde kanuni faiz uygulanmasının mümkün olamayacağının değerlendirildiği,
Açıklamasında bulunulmuştur.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4. 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın,
4.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan
Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4.2. “Genel İlkeler” başlıklı 128 inci maddesinde “(…) Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir.”
5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
6. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun, 6. 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet
Memurları Kanunu’nun,
6.1. “Aile Yardım Ödeneği” başlıklı 202 nci maddesinde, “Evli bulunan Devlet memurlarına aile yardımı ödeneği verilir. Bu yardım, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi için 1500, çocuklarından herbiri için de 250 gösterge rakamının (72 nci ay dahil olmak üzere 0-6 yaş grubunda yer alan çocuklar için bir kat artırımlı)aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktar üzerinden ödenir. Eşlerden birine iş akdi veya toplu sözleşme gereği çocukları için yapılan aile yardımı ödeneği daha düşük ise, yalnız aradaki fark ödenir…”,
6.2. “Aile Yardımı Ödeneğinin Ödeme Usulü” başlıklı 203 üncü maddesinde, “Aile yardımı ödeneği Devlet memurlarına her ay aylıklarıyla birlikte ödenir…”,
6.3. “Aile yardımı ödeneğine hak kazanma” başlıklı 204 üncü maddesinde, “Memur, eş için ödenen aile yardımı ödeneğine evlendiği; çocuk için ödenen yardıma da çocuğunun doğduğu tarihi takip eden ay başından itibaren hak kazanır.”,
7. 08/03/2018 tarihli ve 30354 sayılı Mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan ve 7075 sayılı
“Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun ” ile kabul edilen 685 sayılı Olağanüstü
Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin; “Komisyonun oluşumu” başlıklı 1’inci maddesinde; “ (1) Anayasanın 120 nci maddesi kapsamında ilan edilen ve 21/7/2016 tarihli ve 1116 sayılı Türkiye Büyük Millet
Meclisi Kararıyla onaylanan olağanüstü hal kapsamında, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik
Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudan kanun hükmünde kararname hükümleri ile tesis edilen işlemlere ilişkin başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere Olağanüstü
Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu kurulmuştur.”
7.1. “Komisyonun görevleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “ Komisyon, olağanüstü hal kapsamında doğrudan kanun hükmünde kararnameler ile tesis edilen aşağıdaki işlemler hakkındaki başvuruları değerlendirip karar verir.
a) Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesi, b) Öğrencilikle ilişiğin kesilmesi c) Dernekler, vakıflar, sendika, federasyon ve konfederasyonlar, özel sağlık kuruluşları, özel öğretim kurumları, vakıf yükseköğretim kurumları, özel radyo ve televizyon kuruluşları, gazete ve dergiler, haber ajansları, yayınevleri ve dağıtım kanallarının kapatılması. …”
7.2. “Kararların uygulanması” başlıklı 10 uncu maddesinin (1), (2) ve (3) numaralı fıkralarında; “(1) “Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarılan ya da ilişiği kesilenlere ilişkin başvurunun kabulü hâlinde karar, kadro veya pozisyonunun bulunduğu kuruma, yükseköğretim kurumlarında kamu görevinden çıkarılan öğretim elemanları için Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına bildirilir. Kamu görevine iade edilmesine karar verilenlerin eski kadro veya pozisyonuna atanması esastır. Ancak müdür yardımcısı veya daha üstü ile bunlara eşdeğer yöneticilik görevinde bulunmakta iken kamu görevinden çıkarılmış olanların atamalarında, söz konusu yöneticilik görevlerinden önce bulundukları kadro ve pozisyon unvanları dikkate alınır. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına bildirilenlerin atama teklifleri; Ankara, İstanbul, İzmir illeri dışında ve 2006 yılından sonra kurulan yükseköğretim kurumlarına öncelik verilmek kaydıyla, Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı tarafından kamu görevinden çıkarıldığı yükseköğretim kurumu haricinde tespit edilecek yükseköğretim kurumlarından birine önceki kadro unvanlarına uygun olarak on beş gün içinde yapılır. Kurumlar, bildirim veya atama teklif tarihini takip eden otuz gün içerisinde atama işlemlerini tamamlar. Bu kapsamda yer alan personele ilişkin kadro ve pozisyonlar, ilgililere ilişkin atama onaylarının alındığı tarih itibarıyla diğer kanunlardaki hükümlere bakılmaksızın ve başka bir işleme gerek kalmaksızın ilgili mevzuatı uyarınca ihdas, tahsis ve vize edilmiş sayılır. Söz konusu kadro ve pozisyonlar, herhangi bir şekilde boşalmaları hâlinde başka bir işleme gerek kalmaksızın iptal edilmiş sayılır. Atama emri, ilgili kamu kurum ve kuruluşu tarafından 11/2/1959 tarihli ve 7201 sayılı Tebligat Kanunu hükümlerine göre ilgililere tebliğ edilir. Tebliğ tarihini takip eden on gün içerisinde göreve başlamayanların bu maddeden doğan atanma hakkı ile mali hakları düşer. Kamu kurum ve kuruluşları atama ve göreve başlatma işlemlerinin sonucunu, işlemlerin tamamlanmasını takip eden on beş gün içinde Devlet
Personel Başkanlığına bildirirler. İlgililerin kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin kanun hükmünde kararname hükümleri, bu fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılır. Bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir. Bu kişiler, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz.
(2) Kapatılan kurum ve kuruluşlara ilişkin başvurunun kabulü halinde ilgili kanun hükmünde kararname hükümleri, söz konusu kurum ve kuruluş bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte söz konusu kanun hükmünde kararnamenin yayımı tarihinden geçerli olmak üzere ortadan kalkmış sayılır. Buna ilişkin işlemler ilgisine göre İçişleri Bakanlığı, Maliye Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı veya Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yerine getirilir.
(3) Komisyonun karara bağladığı dosyaya ilişkin olarak Komisyonda bulunan tüm evrak, birinci fıkra kapsamına giren dosyalarda ilgilinin son görev yaptığı kurum veya kuruluşa, ikinci fıkra kapsamına giren dosyalarda ilgili kurum veya kuruluşa, diğer dosyalarda ise ek 1 inci maddeye göre husumetin yöneltileceği kurum veya kuruluşa devredilir.”
hükümleri düzenlenmektedir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabulü ve tavsiyede bulunulması yönünde öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Vergi Dairesi Başkanlığında görev yapmakta iken 672 sayılı KHK ile görevden alınan, bu süreçte evlenen ve çocuğu dünyaya gelen, OHAL İnceleme Komisyonu kararı ile 21/03/2019 tarihinde tekrar görevine iade edilen başvuran, evlendiği tarihten iade olup göreve başladığı tarihe kadar hak etmiş bulunduğu aile yardımı ödeneğinin ve çocuğunun dünyaya geldiği tarihten göreve başladığı tarihe kadar hak ettiği çocuk yardımı ödeneğinin faizi ile birlikte ödenmesi ile tarafına yapılan geriye dönük maaş ödemelerinin yasal faizinin ödenmesini talep etmektedir.
10. İlgili idareden temin edilen bilgi ve belgelerin tetkiki neticesinde, Gelir İdaresi
Başkanlığının görüşü doğrultusunda, başvurana Ocak-Şubat-Mart/2019 dönemleri için eş ve çocuk yardımı ödendiği, diğer ayların ödemesinin yapılmadığı, başvuru sahibinin ihraç edildiği 01/09/2016 tarihi ile göreve iade edildiği 21/03/2019 tarihleri arasındaki maaşlarının 657 Sayılı
Devlet Memurları Kanunu gereği boşta geçen süreleri hizmet değerlendirmesi yapılarak ödendiği anlaşılmaktadır.
11. Bilindiği gibi 15 Temmuz 2016 tarihinde başlatılan hain darbe girişimi nedeniyle kamu kurum ve kuruluşlarında çeşitli kadrolarda görev yapmakta iken FETO/PDY terör örgütü ile irtibatı/iltisakı bulunduğu gerekçesiyle kamu görevinden çıkarılan ancak sonrasında yapılan incelemeler neticesinde terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisak veya bunlarla irtibatı olmadığı tespit edilenler çeşitli kanun hükmünde kararnameler ile yine doğrudan başka bir idari işlem tesis edilmesine gerek olmadan kamu görevine iade edilmişlerdir.
12. Söz konusu Kanun Hükmünde Kararnamelerin “İade hükümleri” başlıklı maddelerinde; daha önce çeşitli OHAL kararnameleri ile kamu görevinden çıkarılan ilgililerin kamu görevine iadeleri hususundaki usul belirtilerek; iade olan kamu görevlileri hakkında anılan OHAL kararnamelerinin tüm hüküm ve sonuçlarının yayım tarihinden itibaren ortadan kalkmış sayılacağı, ilgililerin kamu görevinden çıkarıldıkları tarihten göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal haklarının ödeneceği hüküm altına alınmıştır.
13. Diğer yandan, 23/1/2017 tarihli ve 29957 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren 685 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun
Hükmünde Kararnamenin “Komisyonun Oluşumu” başlıklı 1 inci maddesinde; “Anayasanın
120 nci maddesi kapsamında ilan edilen ve 21/712016 tarihli ve 1116 sayılı Türkiye Büyük
Millet Meclisi Kararıyla onaylanan olağanüstü hal kapsamında, terör örgütlerine veya Milli
Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudan kanun hükmünde kararname hükümleri ile tesis edilen işlemlere ilişkin başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu kurulmuştur ” hükmü ile Olağanüstü Hal
İşlemleri İnceleme Komisyonu kurulmuştur.
14. Ancak 685 sayılı Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında
Kanun Hükmünde Kararnamede ilgililerin göreve iadesi durumunda kamu görevinden çıkarıldıkları tarihten göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal haklarının ödenmesine ilişkin hüküm bulunmaması nedeniyle OHAL Komisyonuna yapılan başvurunun kabulü sonucu kamu görevine iade usulü ile anılan Komisyon kurulmadan önce olağanüstü hal kanun hükmünde kararnameleri ile yapılan iade usulü farklılığını gidermek amacıyla 25/7/2018 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 7145 sayılı Bazı Kanun ve Kanun
Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun ile 7075 sayılı Olağanüstü Hal
İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin 10 uncu maddesinde yapılan değişiklik ile ilgililerin kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin kanun hükmünde kararname hükümlerinin, bu fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılacağı bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakların ödeneceği hüküm altına alınmıştır.
15. Somut olayda, başvuranın Vergi Dairesi Başkanlığında görev yapmakta iken 672 sayılı KHK ile ihraç edildiği, bu süreçte evlendiği ve çocuk sahibi olduğu, OHAL İnceleme
Komisyonunun iade kararı ile 21/03/2019 tarihinde tekrar görevine başladığı, başvurana sadece
Ocak-Şubat-Mart/2019 dönemleri için eş ve çocuk yardımı ödendiği, diğer ayların ödemesinin yapılmadığı, ihraç edildiği tarih ile göreve iade edildiği tarih arasındaki geriye dönük maaş ödemelerinin yapıldığı ancak faiz ödemesi yapılmadığı görülmektedir.
16. Bilindiği gibi Hukuk devletinin gereklerinden biri de idarenin hukukla bağlı olması ve hukuka aykırı işlem ve eylemlerinden dolayı kişilere verdiği zararların tazmini olup, Anayasanın 125 inci maddesinde de İdarenin, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğu açıkça hüküm altına alınmıştır. Bu çerçevede ülkemizde 15
Temmuz 2016 tarihinde Devletimize ve milletimize karşı başlatılan hain darbe girişimi nedeniyle kamu düzeni ve güvenliği açısından Anayasanın 120 inci maddesi ve 2935 sayılı
Olağanüstü Hal Kanununu uyarınca ülke genelinde olağanüstü hal ilan edilmesine karar verilmiş, alınan tedbirler çerçevesinde Anayasa ile kurulan demokrasi düzeninin korumak amacıyla terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakı yahut bunlarla irtibatı olduğu değerlendirilen; vakıf, dernek, televizyon ve sair birçok müessese kapatılmış ve birçok kamu görevlisi de ihraç edilerek başta FETO/PDY olmak üzere terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, iltisakı yahut bunlarla irtibatlı olduğu değerlendirilen kişiler kamu kurum ve kuruluşlarından çıkarılmışlardır.
17. Diğer yandan alınan tedbirler nedeniyle idarî işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanların mağduriyetlerini gidermek amacıyla da ilgililerin kamu görevine dönmesini öngören OHAL KHK’larıyla düzenleme yapılarak, görevine iade edilmesine karar verilenler açısından çıkarılmaya ilişkin Kanun Hükmünde Kararname Hükümlerinin tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılacağı, bu kapsamda göreve başlayanlara kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakların ödeneceği hüküm altına alınmıştır. Bu doğrultuda, kamu görevinden çıkarılan ancak OHAL İnceleme Komisyonunun Kararı ile de göreve iade edilen başvuranın, aile ve çocuk yardımı ödeneği için bildirimde bulunamamasının kendi kusurundan kaynaklanmadığı, bir başka deyişle kamu görevinde bulunmadığı süreçte başvurandan söz konusu bildirimlerde bulunmasını beklemenin hayatın olağan akışına uygun olmadığı, dikkate alındığında İdarenin hatalı işlemi nedeniyle oluşan külfetin başvurana yükletilemeyeceği açık olup, bildirimde bulunma imkânı olmayan başvurana Maliye
Bakanlığının görüşünde de belirtildiği üzere aile ve çocuk yardımı ödeneklerinin ödenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.
18. Kaldı ki Danıştay Birinci Dairesinin Esas No; 1982/112, Karar No: 1982/130 sayılı kararında belirtilen; “… haklarında tesis edilen göreve son, verme, görevden çekilmiş sayılma ya da benzeri işlemlerin iptali üzerine görevine döndürülenlerin, dava dilekçelerinde aylık ve diğer özlük haklarına ilişkin bir istemde bulunup bulunmadıklarına bakılmaksızın, işlemin tesisi tarihinden sonraki bütün maddi hakların ödenmesi gerektiği” kararı üzerine 25.2.1983 tarihli 81 Seri Numaralı Devlet Memurları Kanunu Genel Tebliğinde de; Danıştay Kararı doğrultusunda düzenlemeye gidilerek gerek ihtilafların kısa zamanda çözümlenmesi gerekse kurumların boş yere yargı giderlerini ödememeleri bakımından uygulamanın Danıştay Birinci
Dairesinin anılan kararı doğrultusunda işlem yapılması gerektiği belirtilmiş olup, bu çerçevede başvurana anılan Tebliği uyarınca da başvuranın görev yapamadığı dönemlere ait aile ve çocuk yardımı ödeneklerinin ödenmesi gerektiği açıktır.
19. Başvuranın geriye dönük mali haklarına ilişkin faizlerin ödenmesi talebiyle ilgili olarak yapılan değerlendirmede de, her ne kadar göreve iade edilen kamu görevlilerine iade
KHK’larında geriye dönük mali hakların ödenmesi yönünde açık hüküm bulunmasına rağmen faize ilişkin bir hüküm bulunmadığı görülmekte ise de, gerek Anayasa Mahkemesinin bireysel başvuru üzerine vermiş olduğu, 07.02.2017 tarih ve 2015/4812 sayılı kararında belirtmiş olduğu; … açıkta iken görev iade edilen memura, mali haklarının faiziyle beraber ödenmemesinin mülkiyet hakkının ihlali olduğu yönündeki değerlendirmesi, gerekse yukarıda sözü edilen Danıştay Birinci Dairesinin Kararında belirtilen “… dava dilekçelerinde aylık ve diğer özlük haklarına ilişkin bir istemde bulunup bulunmadıklarına bakılmaksızın, işlemin tesisi tarihinden sonraki bütün maddi hakların ödenmesi gerektiği” şeklindeki hüküm uyarınca başvurana geçmişe yönelik mali haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesi gerektiği kanaatine ulaşılmıştır.
20. Tüm bu açıklamalar, mevzuat hükümleri ve yargı kararları birlikte değerlendirildiğinde; idarenin tesis etmiş olduğu idari işlem nedeniyle kendi iradesi dışında görevinden çıkarılan ancak daha sonra görevine iade edilen başvurana, görev yapamadığı dönemlere ilişkin olarak ödenmesi gereken mali ve sosyal haklarının faizi ile birlikte ödenmesi gerektiği, bunun aksi yönünde tesis edilen idari işlemin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
21. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikayet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan nedenlerle BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Başvurana, kamu görevinden çıkarıldığı tarihten göreve başladığı tarihe kadar olan sürece ilişkin olarak mahrum kaldığı mali ve sosyal hakların yasal faiziyle birlikte ödenmesi yönünde yeni bir işlem tesisi için GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI VERGİ DAİRESİ
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca, GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI VERGİ DAİRESİ
BAŞKANLIĞINCA bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın başvurana ve gereği için GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI VERGİ
DAİRESİ BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi