|
ÖZET: Başvuran, Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü tarafından sözleşmeli personel alımında atanma hakkı kazandığını, ancak güvenlik soruşturması sonucunda atamasının iptal edilmesinin hukuka aykırı olduğunu iddia ederek, atamasının yapılmasını ve maddi zararının karşılanmasını talep etmiştir. Türkiye İş Kurumu, başvuranın güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda 657 sayılı Kanunun 48. maddesindeki devlet memurluğuna atanma şartlarını taşımadığını belirterek atamasını gerçekleştirmemiştir.
Kamu Denetçisi, idarenin başvuranın talebine ilişkin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonucuna varmış ve başvurunun reddini önermiştir. Yapılan inceleme sonucunda, başvuranın güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması neticesinde istihbarat birimlerinde kaydının bulunduğu tespit edilmiştir. Bu nedenle, başvuranın atamasının yapılmaması yönündeki kararın kamu yararına uygun olduğu değerlendirilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/2024-S.20.3174
BAŞVURU NO : 2019/13800
KARAR TARİHİ : 07/02/2020
RET KARARI
TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Atanma talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 08/08/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, Kurumumuza yaptığı başvurusunda, özetle; Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü
bünyesinde yapılmış olan sözleşmeli personel alımı sonucu İstanbul Çalışma ve İş Kurumu İl
Müdürlüğüne atanmaya hak kazandığını, güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanmasına neden olabilecek hiçbir sebep yokken atamasının iptal edilmesinin hukuka aykırı olduğunu, suç ve cezaların şahsiliği ilkesinin ihlal edildiğini belirterek, atamasının yapılmasını ve bu süreçte uğramış oluğu maddi zararın karşılanmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğünün 26/09/2019 tarihli ve sayılı
yazısı ve eklerinde;
2.1) Sözleşmeli Büro Personeli olarak atanmaya hak kazanan kişiler hakkında güvenlik
soruşturması ve arşiv araştırması yapıldığı, atanmaya hak kazanan kişilerin güvenlik soruşturma sonuçlarının komisyonca değerlendirildiği ve 657 sayılı Kanunun 48 inci maddesindeki Devlet memurluğuna atanma şartlarını taşımadığı tespit edilenlerin atamasının yapılmadığı,
2.2) Başvuranın İstanbul Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü bünyesinde Sözleşmeli Büro
Personeli olarak KPSS puanı ile Grup 5 ten 66. Yedek olarak yerleşmeye hak kazandığı, Sözleşmeli Büro Personeli alımı 2. Yedek yerleştirme duyurusu ile çağrılarak evraklarını teslim ettiği, başvuran hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapıldığı, güvenlik soruşturma sonucu ile ilgili değerlendirmeler sonucunda 657 sayılı Devlet Memurları
Kanunu’nun 4/B maddesi kapsamında atanmasına esas belgelerin incelenmesi sonucunda 657 sayılı Kanunun 48 inci maddesindeki Devlet memurluğuna atanma şartlarını taşımadığı tespit edildiğinden ataması cihetine gidilemediği, İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın
3.1) “Hizmete girme” başlıklı 70 inci maddesinde;
“Her Türk, kamu hizmetlerine girme hakkına sahiptir. Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başka hiçbir ayırım gözetilemez.”
3.2) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin
üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet
Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Genel ve özel şartlar” başlıklı 48 inci
maddesinde; “Devlet memurluğuna alınacaklarda aşağıdaki genel ve özel şartlar aranır.
A) Genel şartlar:
… 8. (Ek: 3/10/2016 – KHK-676/74 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7070/60 md.) (İptal: Anayasa
Mahkemesinin 24/7/2019 tarihli ve E.:2018/73; K.:2019/65 sayılı Kararı ile)
B) Özel şartlar:
… 2. Kurumların özel kanun veya diğer mevzuatında aranan şartları taşımak.”
6) 4045 sayılı Güvenlik Soruşturması, Bazı Nedenlerle Görevlerine Son Verilen Kamu
Personeli ile Kamu Görevine Alınmayanların Haklarının Geri Verilmesine ve 1402
Numaralı Sıkıyönetim Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun’un 1 inci maddesinde; “Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması; kamu kurum ve kuruluşlarında, yetkili olmayan kişilerin bilgi sahibi olmaları halinde devlet güvenliğinin, ulusal varlığın ve bütünlüğün, iç ve dış menfaatlerin zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgelerin bulunduğu gizlilik dereceli birimler ile askeri, emniyet ve istihbarat teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli ve ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel hakkında yapılır.
… Devletin güvenliğini, ulusun varlığını ve bütünlüğünü iç ve dış menfaatlerinin zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgeler ile gizlilik dereceli kamu personeli ile meslek gruplarının tespiti, birim ve kısımların tanımlarının yapılması, güvenlik soruşturmasının ve arşiv araştırmasının usul ve esasları ile bunu yapacak merciler ve üst kademe yöneticilerinin kimler olduğu Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulacak yönetmelik ile düzenlenir.”
7) 12/04/2000 tarihli ve 24018 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğinin
7.1) “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde;
“Bu Yönetmeliğin amacı; yetkili olmayan kişilerin bilgi sahibi olmaları halinde Devletin güvenliğinin, iç ve dış menfaatlerinin, ulusal varlığın ve bütünlüğün zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgelerin bulunduğu bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarının gizlilik dereceli birim ve kısımlarını belirlemek, Türk Silahlı Kuvvetlerinde, emniyet ve istihbarat teşkilatlarında, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel hakkında yapılacak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını düzenlemektir.”
7.2) “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesinde;
“Bu Yönetmelik; yetkili olmayan kişilerin bilgi sahibi olmaları halinde Devletin güvenliğinin, iç ve dış menfaatlerinin, ulusal varlığın ve bütünlüğün zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgeleri, bunların toplanmasını ve işlemini yürüten bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarının ilgili birim ve kısımlarının belirlenmesini, Türk Silahlı Kuvvetlerinde, emniyet ve istihbarat teşkilatlarında, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personeli, ayrıca bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşlarının yurtdışı teşkilatlarında sürekli görevlendirilecek bütün personel için yapılacak güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının esas ve usullerini, bunu yapacak mercileri, hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılacak gizlilik dereceli yerlerde çalışan kamu personeli ile meslek grupları ve üst kademe yöneticilerini kapsar.”
7.3) “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinde;
“Bu Yönetmelikte geçen; …
f) Arşiv araştırması: Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerinde ilişiği ile adli sicil kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının mevcut kayıtlardan saptanmasını, g) Güvenlik soruşturması: Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerinde ilişiği ile adli sicil kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, yıkıcı ve bölücü faaliyetlerde bulunup bulunmadığının, ahlaki durumunun, yabancılar ile ilgisinin ve sır saklama yeteneğinin mevcut kayıtlardan ve yerinden araştırılmak suretiyle saptanması ve değerlendirilmesini, … ifade eder.”
7.4) “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında araştırılacak hususlar” başlıklı 11
inci maddesinde; “Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında kişinin içinde bulunduğu ortam da dikkate
alınarak:
… b) Kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığı, kolluk kuvvetlerinin ve istihbarat ünitelerinin arşivlerinde bilgiler bulunup bulunmadığı, adli sicil kaydının ve hakkında bir tahdidin olup olmadığı, c) Terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti veya iltisakının bulunup bulunmadığı ve 5816 sayılı Atatürk Aleyhine İşlenen Suçlar Hakkında Kanuna ve
Atatürk ilke ve inkılaplarına aykırı davranıp davranmadığı, … araştırılır.”
7.5) “Gizliliğe uyma” başlıklı 13 üncü maddesinde;
“Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının her evresinde kesinlikle gizliliğe uyulur.
Soruşturma ve araştırma evre ve sonucu bilmesi gerekenlerden başkasına açıklanmaz.”
7.6) “Değerlendirme” başlıklı 15 inci maddesinde;
“Yaptırılan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen bilgilerin değerlendirilmesi amacıyla gerektiğinde kişinin gizlilik dereceli birim, kısım ve gizlilik dereceli yerler ile askeri, emniyet ve istihbarat teşkilatları, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalıştırılıp çalıştırılmamaları, yer değiştirerek bu görevlere devam edip etmemeleri ile 657 sayılı
Kanun’un 48 inci maddesi kapsamında belirtilen şartları taşıyıp taşımadığı gibi hususları incelemek ve sonucunu sorumlu amirin takdirine sunmak üzere; bakanlıklarda görevlendirilecek bakan yardımcısının, diğer kamu kurum ve kuruluşlarında en üst amirin, üniversitelerde rektörün, illerde valinin başkanlığında, personel birim amiri, hukuk müşaviri ve varsa güvenlik işlerinden sorumlu birim amirinden oluşan “Değerlendirme Komisyonu” kurulur. … Değerlendirme Komisyonunun çalışmaları ve tutanakları gizlidir.”
8) 06/06/1978 tarih ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan
“Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar” ın 12 inci maddesinde, “Sözleşmeli olarak çalıştırılacakların, ilgili kurumun saptayacağı özel koşulların yanı sıra, 657 sayılı Kanunun 48 inci maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (4), (5), (6), (7) ve (8)
numaralı alt bentlerinde belirtilen koşulları taşımaları gereklidir.”
9) 21/06/2018 tarihli Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü Sözleşmeli Büro Personeli İle
İş ve Meslek Danışmanı (İMD) Alım İlanında, “(…) 2) Genel Şartlar
1) 657 sayılı DMK’nın 48 inci maddesinde belirtilen şartları taşımak.
2) Herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan emeklilik veya yaşlılık aylığı almıyor olmak.
3) Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması olumlu sonuçlanmış olmak. (…)”
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
10) Kamu Denetçisi tarafından, İdarenin başvuranın talebine ilişkin işleminde hukuka ve
hakkaniyete aykırılık olmadığı sonuç ve kanaatine varılarak başvurunun reddi yönündeki öneri
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
11) Başvuran, İstanbul Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü bünyesinde Sözleşmeli Büro
Personeli olarak KPSS puanı ile yerleştirilmesine rağmen güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucu atamasının yapılmamasına itiraz etmekte ve yaşadığını iddia ettiği haksızlık nedeniyle tazminat ödenmesini talep etmektedir.
12) Kamu hizmetine girmek her vatandaşın hakkı olmakla birlikte, kamu hizmetinin etkin ve
sağlıklı bir biçimde yürütülmesi amacıyla, memurlar ve kamu görevlilerinin Anayasa ve kanunlara sadık kalarak faaliyette bulunma yükümlülükleri çerçevesinde, ilgili mevzuatta kamu görevlerine atanacak kişilerde birtakım nitelikler aranmakta ve atama işlemleri belli genel ve özel şartlara bağlı olarak gerçekleştirilmektedir. Bu çerçevede, öncelikli görevi ve sorumluluğu kamu hizmetinin sağlıklı ve kesintisiz bir şekilde yerine getirilmesi için gerekli tedbirleri almak olan idarenin, sahip olduğu takdir yetkisini kullanırken, mevzuat çerçevesinde, kamu yararını gözetmesi, hizmet gereklerini dikkate alması, insan kaynaklarının verimli kullanması, teşkilat yapısının elverişliliğini ve benzeri faktörleri dikkate alması gerekmektedir.
13) Bilindiği üzere, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48 inci maddesine, 03/10/2016
tarihinde 676 sayılı KHK ile eklenen sekizinci bent yoluyla devlet memurluğuna alınacaklarda aranan genel şartlar arasına “Güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmış olmak” şartı da eklenmiş olup, daha önce gizlilik dereceli birim ve kısımlar ile askeri, emniyet, istihbarat teşkilatlarında ve ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalıştırılacak personel için, ayrıca özel mevzuatlarınca sadece belli mesleklerdeki memurlar için aranan arşiv araştırması ve güvenlik soruşturmasının olumlu olması şartı, devlet memurluğuna atanacakların tamamı için getirilmiş; ancak Anayasa Mahkemesinin 29/11/2019 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 24/07/2019 tarihli ve E.2018/73, K.2019/65 sayılı kararıyla, 657 sayılı Kanunun 48 inci maddesinin birinci fıkrasının (A) numaralı bendinin 8 sayılı alt bendinin Anayasa’ya aykırı olduğuna ve iptaline karar verilmiştir.
14) Bununla birlikte, başvuranın atamasının yapılmamasına dair kararın tebliğ edildiği
02/08/2019 tarihinde 657 sayılı Kanunun 48 inci maddesinin iptal edilen hükmünün yürürlükte olduğu, anılan maddede ayrıca “Kurumların özel kanun veya diğer mevzuatında aranan şartları taşımak.” düzenlemesinin de yer aldığı, 06/06/1978 tarih ve 7/15754 sayılı Bakanlar Kurulu
Kararı ile yürürlüğe konulan “Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar”ın 12 inci maddesinde 657 sayılı Kanunun 48 inci maddesinin birinci fıkrasının (A) numaralı bendinin 8 sayılı alt bendinin sözleşmeli olarak çalıştırılacaklar için de uygulanacağına ilişkin düzenlemeye yer verildiği, bu kapsamda 21/06/2018 tarihli Türkiye İş Kurumu Genel
Müdürlüğü Sözleşmeli Büro Personeli İle İş ve Meslek Danışmanı (İMD) Alım İlanında
“Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması olumlu sonuçlanmış olmak” şartına yer verildiği, ayrıca, 4045 sayılı Kanuna istinaden çıkarılan Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması
Yönetmeliği gereğince de alınacak personelin terör örgütlerine üyeliği/mensubiyeti/iltisakının bulunup bulunmadığının araştırılacağı anlaşılmaktadır.
15) Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğinin 15 inci maddesi uyarınca
kurulan Değerlendirme Komisyonlarına, ilgili hakkında yaptırılan Güvenlik Soruşturması ve
Arşiv Araştırması sonucuna göre, ataması yapılacak kişinin işe alınıp alınmaması konusunda inceleme yapma ve sonucunu sorumlu amirin takdirine sunma görevi bulunduğu, amirin de
Komisyon raporuna istinaden ilgili hakkında atama kararı verip vermeme konusunda takdir hakkı tanındığı görülmektedir. Bu bağlamda, somut olayımızda, başvuranın İstanbul Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü bünyesinde Sözleşmeli Büro Personeli olarak KPSS puanı ile yerleştirilmesi sonrasında yaptırılan güvenlik soruşturması ve araştırması sonucunda, başvuran hakkında kolluk kuvvetlerinin ve istihbarat birimlerinin arşivlerinde kaydının bulunduğunun anlaşılması üzerine, ilgili mevzuat uyarınca Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan Değerlendirme Komisyonunca 30/07/2019 tarihinde başvuranın atanmasının uygun olmadığına karar verildiği anlaşılmıştır.
16) Sonuç olarak, Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; yapılan güvenlik
soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda istihbarat ünitelerinin arşivlerinde kaydının bulunduğunu tespit edilen başvuran hakkında verilen kararda, takdir yetkisinin kamu yararına ve hizmet gereklerine aykırı olarak kullanıldığı yönünde herhangi bir bulguya rastlanamaması nedeniyle, başvurunun reddi yönünde karar verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; Kurumumuzca talep edilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içinde gönderildiğinden
“kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkesine uygun hareket ettiği; ancak, başvuranın talebini reddederken bu işlem karşısında hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin göstermemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edilmiş olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin
birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre, kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, başvurunun REDDİNE, Ret kararının BAŞVURANA ve TÜRKİYE İŞ KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi