| ÖZET: Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın sağlık mazereti nedeniyle yer değiştirme talebinin reddedilmesini değerlendirmiştir. Başvuran, annesinin sağlık sorunları nedeniyle tayin talep etmiş, ancak başvuru süresinin geçmiş olması gerekçesiyle talebi kabul edilmemiştir. Kurum, sağlık mazeretine bağlı yer değiştirme taleplerinin başvuru sürelerinden bağımsız olarak değerlendirilmesi gerektiğine hükmetmiştir. Anayasa Mahkemesi’nin kararına atıfta bulunarak, sağlık hizmetlerine erişim hakkının geciktirilemeyeceğini vurgulamıştır. Sonuç olarak, başvuranın talebinin reddedilmesinin hakkaniyete aykırı olduğu belirtilmiş ve Milli Eğitim Bakanlığı’na, sağlık mazeretine bağlı yer değiştirme taleplerinin yeniden değerlendirilmesi yönünde tavsiyede bulunulmuştur. Bu durum, sağlık mazeretinin öncelikli bir hak olduğunu ve idarenin bu konudaki yükümlülüklerini yerine getirmesi gerektiğini ortaya koymaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/7727-S.20.12149
BAŞVURU NO : 2019/20542
KARAR TARİHİ : 22/05/2020
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Sağlık mazereti nedeniyle tayin talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 25/11/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran ; Babasının vefatı nedeniyle annesi ile birlikte yaşadığını, annesinin “Romatoid Artrit” hastalığı olduğunu, tedavisinin Çorum Hitit Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi ile Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi Romotoloji Polikliniği’nde bir süredir yapıldığını ancak Batman ilinde ramotoloji polikliniği olmaması nedeniyle annesinin tedavisinin yapılamadığı, 07/10/2019 tarihinde Kurumuna yaptığı “annesinin sağlık durumu nedeniyle” yer değiştirme başvurusunun “mazeret tayinleri için başvuruların 2-4 Eylül 2019 tarihleri arasında alındığı ve sonuçlandırıldığı” gerekçesiyle reddedildiği, Samsun İdare mahkemesinin 21/12/2017 gün ve sayı kararında “sağlık özründe kılavuz bekleme zorunluluğu” bulunmadığının açıkça belirtildiği, ayrıca 09 Eylül 2019 tarihinde . Erzurum’dan Konya’ya, 11 Eylül 2019 tarihinde Mardin’den İzmir’e, 0l
Ekim 2019 tarihinde Kastamonu’ya ve 25 Ekim 2019 Şırnak’tan
Kayseri’ye “normal sağlık mazeret takviminin dışında olmak üzere” atamalarının gerçekleştiği, ancak kendisine bu hakkında tanınmadığımı ifade ederek başvurusunun yeniden değerlendirilerek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
1.1. Başvuru ekinde sunulan belgeler ve içeriklerinin; 1.1.1. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Hastanesi tarafından başvuranın annesi H.D. adına düzenlenen 15.08.2019 tarihli Durum Bildirir Sağlık Raporunda; “başvuranın annesinin
Romatoid Artrit rahatsızlığı nedeniyle dirençli hastalık aktivitesinin bulunduğu ve biyolojik ajan kullandığı, dolayısıyla Ramatoloji Polikliniği’ne ulaşabileceği yerlerde ikamet etmesi ve düzenli kontrolünün gerekli olduğu”nun belirtildiği, 1.1.2. Batman İl Sağlık Müdürlüğü’nün başvurana hitaben gönderilen 02.10.2019 tarihli yazıda; “Batman ilinde görevli bir Ramotoloji uzmanı olmaması nedeniyle başvuranın annesinin tedavisinin il sınırlarında yapılamayacağı”nın ifade edildiği, görülmüştür.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Batman İl Milli Eğitim Müdürlüğü’nün 03.01.2010 tarihli ve sayılı cevabi yazısı ve eklerinde; 2.1. Başvuranın 03.10.2019 tarihinde Milli Eğitim Bakanlığı Personel Genel Müdürlüğü’ne gönderdiği dilekçesinde; “Annesinin ikametgâh adresi olan Çorum il merkezine atamasının yapılmasını” talep ettiği, 2.2. Başvuranın annesine ait 02.10.2019 tarihli “Çorum Merkez’de ikameti bulunduğuna dair” nüfus kayıt örneği, 2.3. Başvuranın annesinin Batman Bölge Devlet Hastanesi’ne “tedavisinin bu hastanede yapılıp yapılamayacağı” yönündeki 22.08.2019 tarihli başvurunun “ilgili uzman doktorun izinde olması” nedeniyle görüşü alınamadığı şeklinde cevap verildiğini içeren 22.08.2019 tarihli yazı, 2.4. Başvurana hitaben gönderilen 22.10.2019 tarihli ve “özre bağlı atamalar için başvuru tarihinin 02 – 04 2019 tarihleri arasında” olduğu bu bağlamda tayininin yapılamayacağını içeren 22.10.2019 tarihli ve sayılı yazı, bulunduğu görülmüştür.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. “18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın;
3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 652 sayılı Milli Eğitim Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin Ek 4 üncü maddesinde; “(1) Öncelikle kalkınmada birinci derecede öncelikli yörelerde olmak üzere Bakanlığın boş öğretmen norm kadrosu bulunan örgün ve yaygın eğitim kurumlarında 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (B) fıkrası kapsamında sözleşmeli öğretmen istihdam edilebilir. … (3) Bu madde uyarınca atanan sözleşmeli öğretmenler dört yıl süreyle başka bir yere atanamaz. Aile birliği mazeretine bağlı yer değiştirmelerde bu madde uyarınca istihdam edilen öğretmenin eşi bu öğretmene tabidir.
Sözleşmeli öğretmenler, aday öğretmenler için öngörülen adaylık sürecine tabi tutulur.
Sözleşmeli öğretmenlerden sözleşme gereği dört yıllık çalışma süresini tamamlayanlar talepleri halinde bulundukları yerde öğretmen kadrolarına atanır. Öğretmen kadrolarına atananlar, aynı yerde en az iki yıl daha görev yapar, bunlar hakkında adaylık hükümleri uygulanmaz.”
6. 28/6/1978-16330 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Sözleşmeli Personel
Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar’ın “Kurum içi yer değişikliği” başlıklı Ek 3 üncü
Maddesinde: “(Ek: 2/3/2009-2009/14799) Sözleşmeli personelin kurumlar arası yer değişikliği yapılamaz. Sözleşmeli personelin kurum içi yer değişikliği ise aşağıdaki hallerde
Kurumca gerçekleştirilebilir. … c) Sağlık sebebine bağlı kurum içi yer değişikliği talebi; mazeret süresince geçerli olmak üzere, personelin geçiş yapacağı hizmet biriminde aynı unvan ve niteliği haiz boş pozisyon bulunması, pozisyonunun bulunduğu ildeki Devlet ve üniversite hastanesinde kendisi, eşi ve çocukları ile mevzuat uyarınca bakmakla yükümlü olduğu ana ve babasının hastalığının tedavisinin mümkün olmadığına ilişkin sağlık kurulu raporunu kuruma ibraz etmesi halinde yerine getirilebilir. Sağlık mazeretinin sona ermesi durumunda, eski pozisyonun bulunduğu il sınırları içerisindeki aynı unvan ve niteliği haiz boş pozisyona yeniden atama yapılır…”,
Hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7. İlgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, başvuru konusuna ilişkin
“Kısmi Tavsiye Kısmi Ret Karar Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran, annesinin sağlık sorunları nedeniyle, annesinin ikametinin bulunduğu ve tedavisini sürdürebileceği Çorum veya Samsun illerinden birine tayininin gerçekleşmesi hususunda
Kurumuna yaptığı başvurunun, başvuru süresinin geçmesi gerekçesiyle, reddedilmesine binaen
Kurumumuza mezkur illerden birine tayininin gerçekleşmesi amacıyla başvuruda bulunmuştur.
9. ‘Yukarıda belirtilen ilgili mevzuata uygun olarak hazırlanan’ Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı
Eğitim Kurumlarında 657 Sayılı Devlet Memurları Kanununun 4/b maddesi kapsamında görev yapan sözleşmeli öğretmenlerin sağlık mazeretine bağlı iller arası yer değiştirme için gerekli
hususlarda açıklamalar yer alan 08.08.2019 tarihli duyuruda:
– “Sağlık mazeretine bağlı yer değişikliği başvuruları sözleşmeli öğretmenlerin kendisi eşi, çocukları ile anne veya babasının sağlık mazeretine bağlı olarak gerçekleştirileceği ayrıca sözleşmeli öğretmenlerin aile bireylerinden birisinin tedavi gerektiren bir rahatsızlığı olduğunu son altı ay içerisinde alacakları sağlık kurulu raporu ve bu hastalığın tedavisinin görev yaptıkları ildeki devlet ve üniversite hastanelerinde mümkün olmadığını yine görev yaptıkları ilin il sağlık müdürlüğünden alacakları yazı (Güncel tarihli) ile belgelendirmeleri gerekmekte olduğu, başvuruların 02 – 04. 09.2019 tarihleri arasında yapılabileceği”,
– Ayrıca “sunulan başvuruların önce okul müdürü tarafından akabinde ise ilçe ve il milli eğitim müdürlükleri tarafından inceleneceği ve değerlendirileceği, diğer taraftan, ‘illerin sözleşmeli öğretmen pozisyon durumları, alanlar itibarıyla norm kadro durumu ve öğretmen ihtiyaçları dikkate alınarak hizmet süresi üstünlüğü’ hususları göz önünde bulundurularak Bakanlık tarafından atamanın yapılacağı”nın, belirtildiği, dolayısıyla, “yer değiştirme” taleplerinin gerçekleştirilmesinin idarenin takdirinde olduğu,
9.1. Başvuranın annesi için Ondokuz Mayıs Üniversitesi Hastanesi tarafından 15.08.2019 tarihinde düzenlenen sağlık raporunda “Ramatoloji Polikliniği’ne ulaşabileceği yerlerde ikamet etmesi ve düzenli kontrolünün gerekli olduğu”, Batman İl Sağlık Müdürlüğü’nün 02.10.2019 tarihli yazısında ise “Batman İlinde Ramatoloji uzmanı olmaması nedeniyle başvuranın annesinin Batman İlinde tedavisinin mümkün olmadığı”nın ifade edildiği, annesinin ise ikametgahının Çorum ilinde bulunduğu, dolayısıyla, “aile bireylerinden birisinin tedavi gerektiren bir rahatsızlığı olduğu ve bu hastalığın tedavisinin görev yaptıkları ilde mümkün olmaması” şartlarının karşılandığı,
9.2. Yapılan yazışmaların incelenmesi neticesinde; Başvuranın 22.08.2019 tarihinde annesinin tedavisinin Batman ilinde gerçekleştirilip gerçekleştirilemeyeceği hususunda yaptığı başvurunun konunun uzmanı olan doktorun izinde olması nedeniyle cevap verilemediği bu nedenle, başvuranın bu konuyu ihtiva eden yazıyı Batman İl Sağlık Müdürlüğü’nden
02.10.2019 tarihinde aldığı, 02.10.2019 tarihi itibariyle sözleşmeli öğretmenlerin sağlık
mazeretine bağlı iller arası yer değiştirme başvuru süresinin geçmiş olduğu, bu nedenle de İdare tarafından başvuranın yer değişikliği talebin kabul edilmediği anlaşılmış olmakla beraber, mezkur yazının geç alınmasının başvuruna atfedilecek bir kusurdan kaynaklanmadığı, hayatın doğal akışı içinde gerçekleşebilecek bir husus olan sorumlu doktorun izinli olması nedeniyle mezkur gecikmenin vuku bulduğu,
9.3. Anayasa Mahkemesinin 16/07/2010 tarihli ve sayılı kararında da, “kişinin sahip olduğu hak ve hürriyetlerin önem dereceleri göz önünde bulundurularak
Anayasa’da yer aldığını, kişilerin maddi ve manevi varlıklarını geliştirebilmelerinin mutlu ve huzurlu olabilmelerinin başlıca şartının ihtiyaç duydukları anda sağlık hizmetlerine ulaşıp bu hizmetlerden yararlanabilmeleri olduğu, sağlık hizmetlerinin doğrudan yaşam hakkıyla ilgili olması nedeniyle diğer kamu hizmetlerinden farklı olduğu, insan sağlığının, mahiyeti itibarıyla ertelenemez ve ikame edilemez bir özelliğe sahip olduğu” hükmüne yer verildiği, bu bağlamda, bireylerin sağlığa erişim hakkının geciktirilemeyeceği hususunun aşikar olduğu,
9.3.1. Kaldı ki, Özel Kanunlardaki hükümler saklı kalmak kaydıyla devlet memurlarının atama ve yer değiştirme işlemlerini düzenleyen Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle
Atanmalarına İlişkin Yönetmelik’in 12 nci maddesinde “Sağlık ve can güvenliği mazeretlerine dayalı olarak yapılacak yer değiştirme suretiyle atamalar, atanma dönemine tabi değildir” hükmünün yer aldığı, bu hükmün “atamalar ve yer değiştirmeler” için genel bir ilke olarak kabul edilmesi gerektiği, bu bağlamda, sağlık mazaretine bağlı yer değişikliği taleplerinin
“başvuru süre”lerinden bağımsız olarak değerlendirilmesi gerektiği, bu nedenle, İdare’nin başvuranın talebini “başvuru süresinin geçmesi” gerekçesiyle reddetmesinin kabul edilemeyeceği,
9.4. Diğer taraftan, ilgili duyuruda belirtildiği üzere, başvuranın sağlık mazereti ile yer değiştirme taleplerinin ilgili İdare tarafından yapılacak çeşitli inceleme ve değerlendirmeleri içerdiği, başvurunun bu sürecin ilk aşaması olduğu, dolayısıyla, “başvurunun kabul edilmesi durumunda, direk olarak atamanın gerçekleşmeyeceği” hususu göz önünde bulundurulduğunda
İdare’nin yapması gereken kontrol ve incelemelerin gerçekleşmesini engelleyecek ve “İdarenin henüz işlem tesisi ile irade beyanında bulunmadığı bir hususta İdare’nin yerine geçecek bir şekilde” atamanın yapılmasına yönelik bir karar verilemeyeceği,
anlaşılmıştır.
9.5. Dolayısıyla;
9.5.1. Başvuranın annesinin tedavisi amacıyla kurum içi yer değiştirme talebinin, başvuru süresinin geçmiş olması gerekçesiyle, reddedilmesi işleminin hakkaniyete aykırı olduğu,
9.5.2. Başvuranın atanma talebinin, başvuru sürecinin bu aşamasında, karşılanma imkanının bulunmadığı,
sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
10. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin; başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak işleme karşı başvuru yollarını belirtmemesi nedeniyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
11. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
Buna göre; ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden arta kalan sürede
Ankara İdare Mahkemesi’ne yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçeler ve dosya kapsamına göre; Başvuranın yer değiştirme talebinin REDDİ, “Başvuranın annesinin tedavisi amacıyla kurum içi yer değiştirme talebinin, başvuranın sunduğu belgeler dahilinde değerlendirilmesi” ile “sözleşmeli öğretmenlerin sağlık mazeretine bağlı yer değiştirme taleplerinin başvuru dönemlerinden bağımsız olarak değerlendirilmesi” hususunda MİLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA TAVSİYEDE
BULUNULMASI,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca, MİLİ EĞİTİM BAKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın Başvurana ve gereği için MİLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi