Radyoloji personelinin özlük haklarından yararlanma talebi ve radyasyon görevlisi tanımının süreklilik şartı ile değerlendirilmesi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2020/6263-S.20.9905

BAŞVURU NO : 2019/20782

KARAR TARİHİ : 17/04/2020

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : BANDIRMA BELEDİYE BAŞKANLIĞI

Radyoloji personelinin özlük haklarından yararlanma talebi

BAŞVURUNUN KONUSU :

hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 28/11/2019

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran, Bandırma Belediye Başkanlığı tarafından 21/02/2019 tarihinde radyoloji personeli olarak görevlendirildiğini, benzer koşullarda çalışan veteriner hekimlerin radyoloji personeli özlük haklarından yararlanırken kendisinin yararlandırılmadığını belirterek, radyoloji personelinin özlük haklarından (fiili hizmet zammı, şua izni vb.) yararlandırılmayı ve geçmişe yönelik olarak alacaklarının tarafına verilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Bandırma Belediye Başkanlığı İnsan Kaynakları ve Eğitim Müdürlüğünün 07/01/2020 tarih ve E sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. Başvuranın Belediyenin Sokak Hayvanları Geçici Bakımevinde görev yaptığı, Türkiye

Atom Enerji Kurumundan alınan Lisans belgesinde Radyasyon Korunma Sorumlusunun başvuran olarak belirlendiği, 1 (bir) adet dozimetre cihazı bulunduğu ve dozimetre cihazı ile 2 aylık periyodlarla ölçüm yapıldığı, 2.2. Geçici Hayvan Bakımevine gelen sokak hayvanlarının tedavisinde (kırık, çıkık, yabancı madde tespiti, sindirim sistemi, diyafram fıtığı vb.) acil müdahalelerde radyasyon cihazının kullanıldığı, 2.3. Bir personelin radyasyon görevlisi sayılması ve neticesinde bazı haklardan istifade edebilmesi için öncelikle denetimli alanlarda veya denetimli alanlar dışında sayılan radyasyon kaynaklarıyla sürekli ve fiilen çalışması ve aynı zamanda Radyasyon Güvenliği

Yönetmeliğinde toplum üyesi kişiler için belirtilen doz sınırlarının üzerinde radyasyona maruz kalma olasılığının bulunması gerektiği, başvuranın radyasyon kaynaklarıyla sürekli çalışmaması, ihtiyaç halinde çalıştığının tespit edilmesi sebebiyle başvuranın radyoloji personelinin özlük haklarından yararlanma talebinin reddedildiği, İfade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. Anayasanın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye

Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 24/7/1985 tarihli ve 85/9727 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe konulan

Radyasyon Güvenliği Tüzüğünün “Terimler ve kısaltmalar” başlıklı 2 inci maddesinin (K) bendinde, “Radyasyon görevlisi, sürekli olarak denetimli alanlarda veya radyosyon kaynaklarıyla çalışan kişidir. Denetimli alanlarda veya radyasyon kaynaklarıyla geçici olarak veya ara sıra çalışan kişiler radyosyon görevlisi sayılmazlar.” 6. 05/07/2012 tarih ve 28344 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Sağlık Hizmetlerinde

İyonlaştırıcı Radyasyon Kaynakları ile Çalışan Personelin Radyasyon Doz Limitleri ve

Çalışma Esasları hakkında Yönetmeliğin, 6.1. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinin (h) bendinde, “Personel: Teşhis, tedavi veya araştırmanın yapıldığı yerlerde radyasyon kaynakları ile çalışan radyasyon görevlisini,”

6.2. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinin (ı) bendinde, “ı) Radyasyon görevlisi:

Radyasyon kaynağı ile yürütülen faaliyetlerden dolayı görevi gereği, 24/3/2000 tarihli ve 23999 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde toplum üyesi kişiler için belirtilen doz sınırlarının üzerinde radyasyona maruz kalma olasılığı olan kişiyi,” 7. 24/03/2000 tarihli ve 23999 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Radyasyon Güvenliği

Yönetmeliğinin, 7.1. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinin (h) bendinde, “h) (Değişik: RG-3/6/2010-

27600) Radyasyon Görevlisi; radyasyon kaynağı ile yürütülen faaliyetlerden dolayı görevi

gereği, bu Yönetmeliğin 10 uncu maddesinde toplum üyesi kişiler için belirtilen doz sınırlarının üzerinde radyasyona maruz kalma olasılığı olan kişiyi (…) ifade eder.” 7.2. “Yıllık doz sınırları” başlıklı 10 uncu maddesinde, “Yıllık doz sınırları sağlığa zarar vermeyecek şekilde uluslararası standartlara uygun olarak, Kurum tarafından radyasyon görevlileri ve toplum üyesi kişiler için ayrı ayrı belirlenmiştir. Yıllık toplam doz aynı yıl içindeki dış ışınlama ile iç ışınlamadan alınan dozların toplamıdır. Kişilerin, denetim altındaki kaynaklar ve uygulamalardan dolayı bu sınırların üzerinde radyasyon dozuna maruz kalmalarına izin verilemez ve bu sınırlara tıbbi ışınlamalar ve doğal radyasyon nedeniyle maruz kalınacak dozlar dahil edilemez.” a) (Değişik:RG-29/9/2004-25598) Radyasyon görevlileri için etkin doz ardışık beş yılın ortalaması 20 mSv’i, herhangi bir yılda ise 50 mSv’i geçemez. El ve ayak veya cilt için yıllık eşdeğer doz sınırı 500 mSv, göz merceği için 150 mSv’dir. Cilt için en yüksek radyasyon dozuna maruz kalan 1 cm2’lik alanın eşdeğer dozu, diğer alanların aldığı doza bakılmaksızın ortalama cilt eşdeğer dozu olarak kabul edilir.

b) (Değişik:RG-29/9/2004-25598) Toplum üyesi kişiler için etkin doz yılda 1 mSv’i geçemez.

Özel durumlarda; ardışık beş yılın ortalaması 1 mSv olmak üzere yılda 5 mSv’e kadar izin verilir. Cilt için yıllık eşdeğer doz sınırı 50 mSv, göz merceği için 15 mSv’dir c) 18 yaşından küçükler Tüzüğün 6ncı maddesine göre radyasyon uygulaması işinde çalıştırılamazlar. Bu Yönetmeliğin 15inci maddesinin (b) bendinde belirtilen alanlarda, eğitim amaçlı olmak koşuluyla, eğitimleri radyasyon kaynaklarının kullanılmasını gerektiren 16-18 yaş arasındaki stajyerler ve öğrenciler için etkin doz, herhangi bir yılda 6 mSv’i geçemez.

Ancak el, ayak veya deri için yıllık eşdeğer doz sınırı 150 mSv, göz merceği için 50 mSv’dir.”

Hükümleri mevcuttur.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE

ÖNERİSİ

8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin reddi yönündeki öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran, Bandırma Belediye Başkanlığı tarafından 21/02/2019 tarihinde radyoloji personeli olarak görevlendirilmesi nedeniyle radyoloji personelinin özlük haklarından (fiili hizmet zammı, şua izni vb.) yararlandırılmayı ve geçmişe yönelik olarak alacaklarının tarafına verilmesini talep etmektedir.

10. Başvuru konusuna ilişkin mevzuat düzenlemeleri incelendiğinde, Radyasyon Güvenliği

Tüzüğüne göre “radyasyon görevlisi” ibaresinin sürekli olarak denetimli alanlarda veya radyasyon kaynaklarıyla çalışan kişi olarak tanımlandığı görülmektedir. Ayrıca denetimli alanlarda veya radyasyon kaynaklarıyla geçici olarak veya ara sıra çalışan kişilerin radyasyon görevlisi sayılmayacağı ifade edilmiştir. Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde ise, “radyasyon görevlisi” ibaresinin radyasyon kaynağı ile yürütülen faaliyetlerden dolayı görevi gereği, bu

Yönetmeliğin 10 uncu maddesinde toplum üyesi kişiler için belirtilen doz sınırlarının üzerinde radyasyona maruz kalma olasılığı olan kişiyi ifade edeceği belirtilmiştir. Dolayısıyla, sürekli olarak denetimli alanlarda veya radyasyon kaynaklarıyla çalışan ve belirlenen doz limitinin üstünde radyasyona maruz kalma olasılığı olan kişilerin radyasyon görevlisi olarak sayıldığı anlaşılmaktadır.

11. Danıştay 11. Dairesi’nin 14/02/2018 günlü, E: 2018/2118, K: 2018/802 sayılı kararında, “Yukarıda yer verilen mevzuatın birlikte değerlendirilmesinden; sağlık alanında çalışan personelin şua izninden ve fiili hizmet süresi zammından yararlanabilmesi için öncelikle radyasyon görevlisi sayılıp sayılamayacağının belirlenmesi gerekeceği, bunun ise personelin görev yaptığı birim ve maruz kaldığı radyasyonun dozuna göre değerlendirme yapılarak saptanacağı açıktır. Radyasyon Güvenliği Tüzüğünde ve Sağlık Hizmetlerinde İyonlaştırıcı

Radyosyon Kaynakları ile Çalışan Personelin Radyasyon Doz Limitleri ve Çalışma Esasları

Hakkında Yönetmelikte “radyasyon görevlisi”nin tanımı yapılmak suretiyle hangi koşulları taşıyan personelin radyasyon görevlisi sayılacağı açıkça ortaya koyulmuştur. Dolayısıyla

Sağlık Bakanlığına bağlı ağız ve diş sağlığı merkez ve hastanelerinin hangilerinin denetimli alan olduğunun ayrı ayrı ve denetimli alan olarak belirlenen yerde çalışan hangi personelin radyasyon görevlisi sayılacağının her personel bakımından ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekmektedir. İlgililerin fiili hizmet süresi zammından yararlanabilmesi için ise; denetimli alanlarda radyum ve iyonizan radyasyonla fiilen çalışması ve radyasyon görevlisi sayılması zorunlu bulunmaktadır.” hükmü yer almaktadır.

12. Yukarıda söz edilen bu mevzuat hükümleri ve mahkeme kararı birlikte değerlendirildiğinde başvuranın radyoloji personelinin özlük haklarından yararlanabilmesi için radyasyon görevlisi tanımı kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceği hususunun tespit edilmesi gerekmektedir 13. Bu kapsamda başvuranın durumu incelendiğinde, başvuranın Belediyenin Sokak

Hayvanları Geçici Bakımevinde görev yaptığı, söz konusu birimde Türkiye Atom Enerji

Kurumundan alınan lisans belgesi gereğince radyasyon korunma sorumlusunun başvuran olarak belirlendiği, başvuranın Geçici Hayvan Bakımevine gelen sokak hayvanlarının tedavisinde (kırık, çıkık, yabancı madde tespiti, sindirim sistemi, diyafram fıtığı vb.) acil müdahalelerde radyasyon cihazını kullanması nedeniyle toplum üyesi kişiler için belirtilen doz sınırlarının üzerinde radyasyona maruz kalma olasılığının bulunduğu, başvurandan rutin işleyiş içerisinde röntgen cihazı kullanımlarını Bandırma Belediye Başkanlığı Sağlık İşleri Müdürlüğü bildirmesinin istendiği, bu nedenle başvuran tarafından 04/03/2019 ile 12/11/2019 tarihleri arasında röntgen cihazıyla yapılan ortopedik uygulamalar ve operasyonlara ilişkin liste tutulduğu, bu listede 18 addet yapılan ortopedik uygulama ve operasyonun kayıt altına alındığı, ayrıca söz konusu listede tüm bu uygulamaların yanı sıra radyoloji kaynağı batın, thorax, diyafram fıtığı görüntülemelerinde, kırık-çıkık tespitlerinde, acil travmalarda, yabancı cisim, volvulus intestinalis şüphelerinde, iyileşme takibinde ve gebelik tespitinde de röntgen cihazının aktif olarak kullanıldığı bilgisine başvuran tarafından yer verildiği, ancak söz konusu kullanımların başvuran tarafından kayıt altına almaması nedeniyle bahsi geçen durumlarda ne sıklıkla röntgen cihazının kullanıldığının başvuran tarafından ortaya konulamadığı, yapılan operasyonlara ilişkin bilgi ve belgelerin incelenmesinden ise başvuranın radyasyon kaynaklarıyla sürekli olarak çalıştığının tespit edilemediği anlaşılmış olup, Radyasyon

Güvenliği Tüzüğüne göre radyasyon kaynaklarıyla geçici olarak veya ara sıra çalışan kişilerin radyasyon görevlisi sayılması imkanı bulunmadığından başvuranın radyasyon görevlisi sayılmaması ve buna bağlı olarak radyoloji personelinin özlük haklarından yararlandırılmaması işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı değerlendirilmiştir.

14. Yukarıda yer verilen açıklamalar neticesinde; Radyasyon Güvenliği Tüzüğü ile Radyasyon

Güvenliği yönetmeliğine göre bir personelin radyasyon görevlisi sayılabilmesi için sürekli denetimli alanlarda veya radyasyon kaynakları ile çalışması ve denetimli alanlarda veya radyasyon kaynağı olan cihazla çalışanın maruz kalabileceği radyasyon dozunun yönetmelikte belirlenen toplum bireyleri için öngörülen dozun üstüne çıkma olasılığı bulunması gerektiği, başvuranın röntgen cihazını kullanması nedeniyle Radyasyon Güvenliği Yönetmeliğinde toplum üyesi kişiler için belirtilen doz sınırlarının üzerinde radyasyona maruz kalma olasılığı bulunmakla birlikte radyasyon kaynakları ile çalışmasının süreklilik arz etmemesi nedeniyle radyasyon görevlisi sayılması imkânı bulunmadığından idare tarafından gerçekleştirilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırılığın bulunmadığı hüküm ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar

Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; şikâyet başvurusu kapsamında idarenin başvuranla ilgili işlemleriyle ilgili bilgi ve belgelerin, süresi içinde ve gerekçeli olarak

Kurumumuza gönderildiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun hareket edildiği, ancak İdarenin şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi’ ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu kararın başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili İdarelerin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup, Balıkesir İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre, başvurunun REDDİNE, Ret kararının BAŞVURANA ve BANDIRMA BELEDİYE BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

e-imzalıdır

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi