|
ÖZET: Kamu Denetçiliği Kurumu, başvuranın görevine iade sonrası yalnızca son ay asgari geçim indirimi (AGİ) ödemesi ve geçmişe dönük maaş ödemelerinde yasal faiz ödenmemesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğuna karar vermiştir. Başvuran, kamu görevinden ihraç edildikten sonra OHAL Komisyonu tarafından iade edilmesine rağmen, geriye dönük mali haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesini talep etmiştir. Ancak, ilgili idare, yalnızca maaş ödemesi yapıldığını ve faiz ödemesi yapılmadığını belirtmiştir.
Kurum, OHAL döneminde çıkarılan KHK’lar ve Anayasa Mahkemesi ile Danıştay kararları doğrultusunda, başvuranın geriye dönük mali haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesi gerektiğini vurgulamıştır. Bu bağlamda, başvurana yapılan geriye dönük maaş ödemelerine ilişkin faiz ödemelerinin de yapılması gerektiği sonucuna varılmıştır. Dolayısıyla, Sağlık Bakanlığı’na, başvuranın geçmişe dönük mali haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesi yönünde tavsiyede bulunulmuştur. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/64076-S.20.69339
BAŞVURU NO : 2020/520
KARAR TARİHİ : 06/07/2020
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : SAĞLIK BAKANLIĞI
Kamu görevine iade edildikten sonra tarafına ödenmeyen
BAŞVURUNUN KONUSU :
mali hakların ödenmesi talebi
BAŞVURU TARİHİ : 09/01/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza başvuruda bulunan özetle; Bismil Devlet Hastanesinde çalışırken
677 sayılı KHK ile kamu görevinde ihraç edildiğini, OHAL Komisyonu tarafından 03/12/2019
tarihinde iade edildiğini, tüm mali ve sosyal haklarının tarafına verilmesi için idareye başvuru yaptığını, ancak sadece geriye dönük ayların maaşı ve son aya ait AGİ ödemesinin yapıldığını belirterek, geriye dönük bütün ödeme ve sosyal haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca talep edilen bilgi ve belgelere cevaben Diyarbakır Bismil Devlet Hastanesinin 24/03/2020 tarihli yazı ve eklerinde özetle;
2.1 ’in 677 sayılı KHK ile 22/11/2016 tarihinde ihraç olarak görevinden ayrıldığı,
Sağlık Bakanlığı Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 28/11/2019 tarih ve sayılı kararı ile Diyarbakır ili Sosyalleştirme Bölgesine göreve iadesinin yapılarak 03/12/2019 tarihinde görevine başladığı,
2.2 Sağlık Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığının 09/10/2019 tarih ve sayılı görüş
yazısında belirtilen nedenlerden dolayı AGİ ve faiz ödemesinin yapılmadığı,
Açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkınasahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu
Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”,
5.1 193 sayılı Gelir Vergisi Kanununun;
“Asgari geçim indirimi” başlıklı 32 nci maddesinde, “…. Asgari geçim indirimi, bu fıkraya göre belirlenen tutar ile 103 üncü maddedeki gelir vergisi tarifesinin birinci gelir dilimine uygulanan oranın çarpılmasıyla bulunan tutarın, hesaplanan vergiden mahsup edilmesi suretiyle uygulanır.”,
5.2 265 Seri No.lu Gelir Vergisi Genel Tebliğinin;
“Asgari geçim indirim tutarının hesaplanması” başlıklı 5 inci bölümünde; “Asgari geçim indirimi (A.G.İ.) tutarı, ücretin elde edildiği takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgarî ücretin yıllık brüt tutarına bu Tebliğin “3. Uygulamanın Esasları” başlıklı bölümünde yer alan oranların uygulanması ile bulunan tutarın, gelir vergisi tarifesinin birinci gelir dilimine karşılık gelen oranla çarpımı sonucu bulunur……..Asgari geçim indirimi yıllık tutarı, ücretlinin asgari geçim indiriminden bir yıl boyunca faydalanacağı net menfaattir. Aylık yapılan ücret ödemelerinde ise asgari geçim indirimi, hesaplanan yıllık tutarın 12’ye bölünmesi suretiyle uygulanacak ve bir ay içerisinde yararlanılabilecek asgari geçim indirimi tutarı, yıllık olarak hesaplanan tutarın 1/12’sini geçemeyecektir.”,
“Medeni durum ve eşin gelirinin olmadığının tespiti” başlıklı 6 ncı bölümünde;
“Ücretliler, medeni durumları ve çocuk sayıları ile eşinin iş ve gelir durumu hakkında Tebliğ ekinde yer alan “Aile Durumu Bildirimi” (EK:1) ile işverenlerine bildirimde bulunacaklardır.
Durumlarında herhangi bir değişiklik olması halinde (evlenme, boşanma, ölüm, doğum vb.) bu değişiklikleri işverene bir ay içerisinde bildireceklerdir.”,
6. 08/03/2018 tarihli ve 30354 sayılı Mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan ve 7075 sayılı
“Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun” ile kabul edilen 685 sayılı Olağanüstü Hal
İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin;
“Komisyonun oluşumu” başlıklı 1’inci maddesinde; “ (1) Anayasanın 120 nci maddesi kapsamında ilan edilen ve 21/7/2016 tarihli ve 1116 sayılı Türkiye Büyük Millet Meclisi
Kararıyla onaylanan olağanüstü hal kapsamında, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik
Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudan kanun hükmünde kararname hükümleri ile tesis edilen işlemlere ilişkin başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere Olağanüstü
Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu kurulmuştur.”,
“Komisyonun görevleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “ Komisyon, olağanüstü hal kapsamında doğrudan kanun hükmünde kararnameler ile tesis edilen aşağıdaki işlemler hakkındaki başvuruları değerlendirip karar verir. a) Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesi, ……”,
“Kararların uygulanması” başlıklı 10 uncu maddesinde; “(1) Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarılan ya da ilişiği kesilenlere ilişkin başvurunun kabulü hâlinde karar, kadro veya pozisyonunun bulunduğu kuruma…..bildirilir. ……İlgililerin kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin kanun hükmünde kararname hükümleri, bu fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılır. Bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir. Bu kişiler, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz.”,
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE
ÖNERİSİ
7. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; ilgili idare tarafından başvurana yönelik uygulanan idari işlemde hukuka aykırılık bulunduğu tespit edildiğinden, idareye tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran görevine iade edilmesi sonrası sadece geriye dönük ayların maaşı ve son aya ait
AGİ ödemesinin yapıldığını belirterek, geriye dönük bütün ödeme ve sosyal haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesini talep etmektedir.
9. Diyarbakır İl Sağlık Müdürlüğü Bismil Devlet Hastanesi tarafından Kurumumuza gönderilen belgeler ve ilgili mevzuat incelenmiş, aşağıdaki bulgulara ulaşılmıştır.
10. Başvuranın 22/11/2013 tarihinde Diyarbakır Bismil Devlet Hastanesinde hizmetli olarak göreve başladığı, 22/11/2016 tarihinde 677 sayılı KHK ile kamu görevinden ihraç edildiği, yapmış olduğu başvuru sonrası 20/11/2019 tarihinde OHAL Komisyonu kararı ile mesleğe iade edildiği, 03/12/2019 tarihinde ise görevine başladığı,
11. 27/12/2019 tarih, sayılı dilekçe ile Bismil Devlet Hastanesine başvurarak ihraç olduğu dönemlere ait geriye dönük ödemelerde AGİ ve faiz ödemesinin yapılmasını talep ettiği, Hastanenin 03/01/2020 tarih, E sayılı cevabi yazısıyla; göreve dönenlere geriye doğru ödenecek olan mali haklara ilişkin herhangi bir gecikme faizi v.b ödeme yapılması ile ilgili düzenleme yapılmadığından sadece maaşın ödeneceği, gecikme faizinin ödenemeyeceği, AGİ hakkında ise Gelir İdaresi Başkanlığının 13/05/2019 tarihli ve E. sayılı yazısında geçmiş dönemlere için asgari geçim indirimi uygulanması gerektiği belirtildiğinden geçmişe dönük
AGİ ödemesinin de yapılmayacağının bildirildiği,
Görülmüş olup, Kurumumuza müracaat edilerek geçmişe dönük mali ve sosyal hakların yasal faiziyle birlikte ödenmesi talep edilmektedir.
12. OHAL dönemi çıkarılan KHK’ler ile kamu görevinden ihraç edildikten sonra ilgili KHK’ler veya OHAL Komisyonu kararıyla kamu görevinde dönmesi uygun görülen kamu personeli hakkında çıkarılmaya ilişkin KHK’lerin tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılacağı, bu kapsamda göreve başlayanlara kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakların ödeneceği hüküm altına alınmıştır.
13. Bismil Devlet Hastanesi tarafından Kurumumuza gönderilmiş olan belgeler incelendiğinde, başvuranın kamu görevinden ihraç olduğu tarihten göreve başladığı tarihe kadar olan 2016
Aralık-2019 Kasım ayı bordolarında çalıştığı dönemde alması gereken/zorunlu mali ve sosyal haklardan aylık, yan ödeme, kıdem, aile yardımı, çocuk yardımı, özel hizmet tazminatı gibi kalemlerin ödendiği, AGİ’nin sadece 2019 Kasım ayı bordrosunda yer aldığı, faiz ödemesinin de hiç yapılmadığı görülmüştür.
14. Bismil Devlet Hastanesinin başvuran hakkında geriye dönük AGİ ve faiz ödemesi yapmamasına ilişkin olarak, daha önce hastaneden ihraç edilerek görevine iade edilen bir personel hakkında Sağlık Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığından alınan AGİ ve faize ait görüşün dayanak gösterildiği,
15. Söz konusu Sağlık Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığının 09/10/2019 tarih, E.2014 sayılı yazısında özetle; 697 sayılı KHK ile göreve dönenlere geriye doğru ödenecek olan mali haklara ilişkin herhangi bir gecikme faizi vb. ödeme yapılması ile ilgili düzenleme yapılmadığından sadece maaşın ödeneceği, gecikme faizinin ödenmeyeceği, Gelir İdaresi
Başkanlığının 13/05/2019 tarihli ve E.69179 sayılı yazısında “…asgari geçim indirimi tutarı, yıllık olarak hesaplanan tutarın 1/12’sini geçmemesi gerekir. Dolayısıyla, 672 sayılı KHK ile ihraç edilen ve OHAL İnceleme Komisyonu kararınca tekrar görevine başlayan personelin aile durumu bildirimini Kurumunuza zamanında vermiş olması halinde, geçmiş döneme ilişin ödenen ücretin tahakkuk ve ödemesi hangi dönemde yapılmış ise yapılan ödemenin o dönemin ücreti kabul edilerek ödemenin yapıldığı aya ait asgari geçim indiriminin de sadece o dönemdeki tahakkuk eden vergiden mahsup edilerek uygulanması, geçmiş dönemler için asgari geçim indirimi uygulanmaması gerekir” hususlarının belirtildiği,
16. Ancak, Vergi Usul Kanununun ilgili maddesi uyarınca, vergiyi doğuran olayın, vergi alacağının doğması için ilgili vergi kanununda verginin bağlandığı olayın vukuu bulması olarak tanımlandığı, asgari geçim indirimi ve buna ilişkin genel tebliğ hükümlerine göre, asgari geçim indiriminin belirli oranlar nispetinde vergiden mahsup edilecek tutar olduğu, OHAL komisyonu kararı ile göreve iade edilen kişiler için ihraç kararının geriye dönük olarak tüm hüküm sonuçları ile ortadan kalkacağı, buna göre, ilgililer hakkında hiç ihraç edilmemiş gibi işlem yapılacağı göz önüne alındığında vergiyi doğuran olayın kendilerine ödemenin yapıldığı anda değil, ilgili aylığı kişinin almaya hak kazandığı ay itibariyle başladığı, dolayısıyla başvuran hakkındaki vergi hesaplamasının sadece göreve dönüş sonrası ödeme yapıldığı ay için değil, geçmiş aylardaki her ay için ayrı ayrı hesaplamasının gerektiği,
17. OHAL döneminde çıkarılan iade KHK’larında ve 7075 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde, kamu görevlilerine geriye dönük mali ve sosyal hakların ödenmesi yönünde açık hüküm bulunmasına rağmen faize ilişkin bir hüküm bulunmaması nedeniyle başvurana faiz ödenmediği belirtilse de, Anayasa Mahkemesinin 07/02/2019 tarih, 2015/4812 sayılı; “açıkta iken görev iade edilen memura, mali haklarının faiziyle beraber ödenmemesinin mülkiyet
hakkının ihlali olduğu” kararı ve Danıştay Birinci Dairesinin Esas No; 1982/112, Karar No:
1982/130 sayılı; “… haklarında tesis edilen göreve son, verme, görevden çekilmiş sayılma ya da benzeri işlemlerin iptali üzerine görevine döndürülenlerin, dava dilekçelerinde aylık ve diğer özlük haklarına ilişkin bir istemde bulunup bulunmadıklarına bakılmaksızın, işlemin tesisi tarihinden sonraki bütün maddi hakların ödenmesi gerektiği” hükmü uyarınca başvurana yapılan geriye dönük maaş ödemelerine ilişkin faiz ödemelerinin de yapılması gerektiği,
Anlaşılmış olup,
18. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; yukarıda açıklanan nedenlerle başvuranın görevine iade sonrası sadece son ay AGİ ödemesi ve geçmişe dönük maaş ödemelerinde yasal faiz ödenmemesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
19. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin Kurumumuz tarafından istenilen bilgi ve belgeleri süresi içinde ve gerekçeli olarak gönderdiği, ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kararların gerekçeli olması”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı, ancak İdarenin başvurana verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği bu nedenle “karar karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, İdareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
20. Ayrıca, talep edilen bilgi ve belgelerin Kurumumuza hitaben bir üst yazıya bağlanmadan ulaştırıldığı görülmüş olup, resmi yazışma kurallarına uygun hareket edilmesi gerekmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Kararın idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Diyarbakır İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle;
Başvurana görevinden ihraç edildiği dönem ile göreve başladığı döneme kadar yapılan ödemelerde (2019 Kasım ayı hariç) her ay için AGİ ve geçmişe dönük ödenen mali hakların yasal faizinin ödenmesi yönünde makul sürede işlem tesis etmesi için Sağlık Bakanlığına
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Sağlık Bakanlığı’nca bu
karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURANA ve SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi