|
ÖZET: Başvuran, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nda elektrik teknisyeni olarak çalıştığı dönemde, 2018-2020 yılları arasında yaptığı fazla çalışmalar için izin veya ücret talep etmiştir. İdare, başvuranın nöbet tutma durumunu ve idari izinli günlerini belirtmesine rağmen, başvuranın aylık 160 saati aşan çalışmalarının hangi günlerde idari izinli sayıldığına dair yeterli bilgi sunmamıştır. Bu durum, başvuranın fazla çalışma taleplerinin değerlendirilmesi açısından belirsizlik yaratmıştır.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmelik hükümleri uyarınca, başvuranın fazla çalışmalarının tekrar değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. İdarenin, başvuranın fazla çalışma taleplerine ilişkin açıklama yapması ve gerekli işlemleri tesis etmesi gerektiği belirtilmiştir. Bu bağlamda, başvuranın 2018, 2019 ve 2020 yıllarında yaptığı fazla çalışmalarının karşılanmayan kısmının tespit edilmesi ve mevzuat çerçevesinde işlem yapılması tavsiye edilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/3184-S.21.5127
BAŞVURU NO : 2020/97500
KARAR TARİHİ : 24/02/2021
TAVSİYE KARARI
HAZİNE VE MALİYE BAKANLIĞI
BAŞVURUYA KONU İDARE :
BAŞVURUNUN KONUSU : Fazla çalışmalarına ilişkin ücret ödenmesi veya izin verilmesi taleplidir.
BAŞVURU TARİHİ : 28/09/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran özetle; Hazine ve Maliye Bakanlığı Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığında
sicil numarası ile elektrik teknisyeni olarak 07/02/2018 – 28/05/2020 tarihleri arasında elektrik atölyesinde görev yaptığını, anılan tarihler arasında 24 saat esasına göre nöbet tutarak çalıştığını, ancak haftalık 40 saat aylık 160 saat çalışması gerekirken bazı aylarda 160 saatten fazla çalıştığını ve bu fazla çalışmasından dolayı tarafına herhangi bir izin verilmediğini veya fazla mesai ücreti ödenmediğini, fazla çalışmalarına ilişkin ücretin ödenmesi talebinin mevzuatta ödeme yapılmasına yönelik düzenleme olmadığı gerekçesiyle reddedildiğini, ancak
Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmelik uyarınca tarafına izin verilmesi veya nakdi olarak ödeme yapılması gerektiğini belirterek hususun değerlendirilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 05/10/2020 tarihli ve sayılı bilgi ve belge talebine
istinaden Hazine ve Maliye Bakanlığı Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığı tarafından
Kurumumuza gönderilmiş olan 04/11/2020 tarihli ve sayılı yazıda özetle;
2.1) Başkanlık bünyesinde Teknisyen olarak görev yapmakta iken Çorum Defterdarlığı
Sungurlu Malmüdürlüğüne naklen atanan ve 28/05/2020 tarihinde ayrılışı yapılan
‘ın yapmış olduğu başvurusunda belirtmiş olduğu konuya ilişkin yapılan yazışmalar ile gerekli bilgi ve belgelerin ekte gönderildiği belirtilmiş,
2.2) Yazı ekinde yer alan Destek Hizmetleri Dairesi Başkanlığının Personel Şubesine hitaplı
27/10/2020 tarihli ve sayılı yazısında; 657 sayılı Kanunun 101 inci maddesi “Günün yirmidört saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan Devlet memurlarının çalışma saat ve şekilleri kurumlarınca düzenlenir.” ibaresine göre ilgili personelin, nöbet tutması için haftanın Cuma ve Pazar günleri idarece görevlendirildiği, diğer günler ise idari izinli olmasının idarece uygun görüldüğü ifade edilmiş,
2.3) Başvurana ait hizmet belgesi ile 2018 (5,6,7,9,10,11 ve 12. aylar), 2019
(1,2,3,4,5,6,7,8,9,10,11 ve 12. aylar) ve 2020 (1,2 ve 3. aylar) yılları ilgili aylarına ilişkin nöbet çizelgeleri yazı ekinde gönderilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın;
3.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü
maddesinde “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
3.2) “Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler” bölümünde yer alan “Genel ilkeler”
başlıklı 128 inci maddesinde: “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. (Ek cümle: 7/5/2010-5982/12 md.) Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.”,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun;
5.1) “Amaç” başlıklı 2 nci maddesinin birinci fıkrasında “Bu Kanun, Devlet memurlarının
hizmet şartlarını, niteliklerini, atanma ve yetiştirilmelerini, ilerleme ve yükselmelerini, ödev, hak, yüküm ve sorumluluklarını, aylıklarını ve ödeneklerini ve diğer özlük işlerini düzenler.”,
5.2) “Çalışma saatleri” başlıklı 99 uncu maddesinde (Değişik: 30/5/1974 – KHK-12; Aynen
kabul: 15/5/1975 – 1897/1 md.) “Memurların haftalık çalışma süresi genel olarak 40 saattir.
Bu süre Cumartesi ve Pazar günleri tatil olmak üzere düzenlenir.
Ancak bu kanuna, özel kanunlara, Cumhurbaşkanlığı kararnamelerine veya bunlara dayanılarak çıkarılacak yönetmeliklerle, kurumların ve hizmetlerin özellikleri dikkate alınmak suretiyle farklı çalışma süreleri tespit olunabilir.
Cumhurbaşkanı, yurt dışı kuruluşlarda hizmetin gerektirdiği hallerde, hafta tatilini Cumartesi ve Pazardan başka günler olarak tespit edebilir.”,
5.3) “Günlük çalışma saatlerinin tesbiti” başlıklı 100 üncü maddesinde “Günlük
çalışmanın başlama ve bitme saatleri ile öğle dinlenme süresi, bölgelerin ve hizmetin özelliklerine göre merkezde Cumhurbaşkanınca, illerde valiler tarafından tesbit olunur…
(Ek fıkra: 13/2/2011 – 6111/104 md.) Memurların yürüttükleri hizmetin özelliklerine göre, bu madde uyarınca tespit edilen çalışma saat ve süreleri ile görev yerlerine bağlı olmaksızın çalışabilmeleri mümkündür. Bu hususa ilişkin usûl ve esaslar, Cumhurbaşkanınca belirlenir.”,
5.4) “Günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışma saat ve usulünün
tesbiti” başlıklı 101 inci maddesinde (Değişik: 13/2/2011 – 6111/105 md.) “Günün yirmidört saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan Devlet memurlarının çalışma saat ve şekilleri kurumlarınca düzenlenir…”,
5.5) “Fazla çalışma ücreti” başlıklı 178 inci maddesinde (Değişik: 5/7/1991 – KHK-433/3
md.; İptal: Anayasa Mahkemesinin 5/5/1992 tarihli ve E. 1991/33, K. 1992/32 sayılı Kararı ile, Yeniden düzenleme: 18/5/1994 – KHK-527/8 md.)
A) 99 ve 100 üncü maddeler hükümleri uyarınca tespit olunan günlük çalışma saatleri dışında; a) Salgın hastalık ve tabii afetler gibi olağanüstü hallerin olması (Bu hallerin devamı süresince), b) Fabrika, atelye, şantiye, işletme gibi yerlerde İş Kanununa tabi olarak işçi çalıştıran kurumlarca hizmetin gereği olarak işçi ile birlikte çalışma saatleri ve günü dışında çalışmanın zorunlu bulunması, hallerine münhasır olmak üzere, yapılan fazla çalışmalar ücretle karşılanır.
Yukarıda sayılan hallerde yaptırılacak fazla çalışmanın süresi ve saat başına ödenecek ücret
Cumhurbaşkanı kararı ile belirlenir.
B) (İptal: Anayasa Mahkemesinin 14/2/1997 tarihli ve E: 1997/20, K: 1997/32 sayılı Kararı ile;
Yeniden düzenleme: 3/4/1998 – 4359/4)
Kurumlar gerektiği takdirde personelini günlük çalışma saatleri dışında fazla çalışma ücreti vermeksizin çalıştırabilirler. Bu durumda personele yaptırılacak fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabı ile izin verilir. Ancak, bu suretle verilecek iznin en çok on günlük kısmı yıllık izinle birleştirilerek yılı içinde kullandırılabilir.
Fazla çalışmanın uygulama esas ve usulleri Devlet Personel Başkanlığı ile Maliye Bakanlığınca müştereken belirlenir.
Milli İstihbarat Teşkilatı mensuplarına ödenecek fazla çalışma ücretleri ve diğer hususlar
Cumhurbaşkanı tarafından onaylanacak bir talimatla tesbit edilir.”,
6) Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmeliğin;
6.1) “Kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde “657 sayılı Devlet Memurları Kanununun değişik
178 inci maddesi gereğince düzenlenen bu Yönetmelik hükümleri, aynı Kanuna tabi memurlar
hakkında uygulanır.”,
6.2) “ Amaç” başlıklı 2 nci maddesinde “Bu Yönetmelik hükümleri günlük çalışma saatleri
dışında yapılacak fazla çalışmanın uygulanmasına ilişkin esasları düzenler.”,
6.3) “Tanımlar başlıklı 3 üncü maddesinde “A) Fazla çalışma: Devlet Memurlarının, genel
olarak haftalık çalışma süresi olan, 40 saatin üstünde yaptıkları çalışma, fazla çalışmadır.
Bu Yönetmeliğin uygulanması yönünden, özel Kanunlarda mevcut yahut Devlet Memurları
Kanunu’na veya Özel Kanunlara dayanılarak çıkarılacak Tüzük ve Yönetmeliklerdeki:
a) Haftalık çalışma süreleri 40 saatten az olan Devlet Memurlarının 40 saatten fazla çalıştıkları süre; b) Haftalık çalışma süreleri 40 saatten fazla olan Devlet Memurlarının; Özel Kanunlarında mevcut veya Devlet Memurları Kanunu ya da Özel Kanunlara dayanılarak çıkarılacak Tüzük ve Yönetmeliklerde belirtilen süreden fazla çalıştıkları süre;
Fazla çalışma sayılır.
B) Nöbet Hizmeti: Kurumların faaliyetleri gereği, güvenliğin veya hizmetin devamını temin amacıyla, normal çalışma saatleri içinde veya dışında yapılan çalışmadır.”,
6.4) 4 üncü maddesinde “Fazla çalışmanın ücretle karşılanabilmesi için memurun kadrosuna
ait görevini normal günlük çalışma saatleri dışında fiilen yapması gereklidir.”,
6.5) 5 inci maddesinde “Çalışma saatleri içinde ve dışında yürütülen nöbet hizmetleri fazla
çalışma sayılmaz.”,
6.6) 6 ncı maddesinde “Amir, memura fazla çalışma yapacağını bir hafta önce yazılı olarak
bildirir. Ancak acele ve özel durumlarda bildirme aynı günde de yapılabilir.”,
6.7) 7 nci maddesinde “Kurum amirleri gerekli gördükleri hallerde Devlet Memurları
Kanununun 99 ve 178 inci maddelerine göre fazla çalışma yaptırabilirler.
Kurum amirleri fazla çalışma yaptıracakları memurlar için düzenliyecekleri “Fazla Çalışma
Cetveli” ne memurun günde yaptığı fazla çalışma süresini kaydederler. Bu cetvel memur ve amir tarafından imzalanarak özel dosyasında saklanır.”,
6.8) “Fazla çalışmanın ücretle karşılanması” başlıklı 8 inci maddesinde “Devlet Memurları
Kanununun 99. ve 100. maddeleri hükümleri uyarınca tespit olunan günlük çalışma saatleri
dışında ve aşağıdaki şartların gerçekleşmesi hallerinde fazla çalışma ücretle karşılanır:
a) Görevin kanun ile belirli bir süre içinde bitirilmesinin zorunlu bulunması, b) İnsan, hayvan ve bitkilerle ilgili hastalıklar, arızalar ile tabii afetler gibi olağanüstü hallerin oluşu (Bu hallerin devam süresince)
c) İş Kanununa tabi olarak işçi çalıştıran kurumlarca hizmetin gereği olarak işçi ile birlikte çalışma saatleri ve günü dışında çalışmanın zorunlu bulunması, d) Görevin gereği olarak çalışma saatlerini aşması zorunlu işlerde çalışılması.
Ancak, 1, 2 ve 3. derece yönetici kadrolarında bulunanlara fazla çalışma ücreti ödenmez.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
7) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın 2018,
2019 ve 2020 yıllarında çalıştığı ilgili aylara ait çalışmalarının tekrar değerlendirilerek fazla
çalışmalarının karşılanmayan kısmının tespiti halinde mevzuat çerçevesinde işlem tesis edilmesi ve başvurana bilgi verilmesi yönünde hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8) Başvuran, 2018-2019-2020 yıllarında yaptığını belirttiği fazla çalışmalarına ilişkin, Fazla
Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmelik uyarınca, izin verilmesini veya ödeme yapılmasını talep etmektedir (§1).
9) Dosya kapsamında yer alan nöbet çizelgelerinde; başvuranın çalıştığı günler ile nöbet
çizelgesinde belirtilen nöbetçilerin hafta sonu çalışma saatleri: 08:30-08:30, hafta içi çalışma saatleri: 11:00-08:30 olduğu açıklaması ve bazı çizelgelerde yer verilen ‘NOT:…… tarihlerinde nöbetçi olan personel …/ayı çizelgesine göre saat 16:00’da mesaiye başlayacaktır.’ ibaresi dikkate alınarak yapılan değerlendirmede, başvuranın aylık çalışma saatlerinin yaklaşık olarak aşağıdaki tabloda gösterildiği şekilde olduğu görülmüştür.
2018 yılı Aylık çalışılan 2019 yılı Aylık çalışılan 2020 yılı Aylık çalışılan
aylar saat aylar saat aylar saat
5 88 1 182 1 178
6 Çalışma yok 2 182 2 182
7 112 3 227 3 186
8 Çizelge yok 4 182
9 155 5 203
10 182 6 206
11 203 7 177
12 206 8 179
9 155
10 182
11 206
12 186
10) 657 sayılı Kanunda (§5); memurların haftalık çalışma süresinin genel olarak 40 saat olduğu,
memurların yürüttükleri hizmetin özelliklerine göre 100 üncü madde uyarınca tespit edilen çalışma saat ve süreleri ile görev yerlerine bağlı olmaksızın çalışabilmelerinin mümkün olduğu, günün yirmidört saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan Devlet memurlarının çalışma saat ve şekillerinin kurumlarınca düzenleneceği, kurumların gerektiği takdirde personelini günlük çalışma saatleri dışında fazla çalışma ücreti vermeksizin çalıştırabileceği, bu durumda personele yaptırılacak fazla çalışmanın her sekiz saati için bir gün hesabı ile izin verileceği, ancak bu suretle verilecek iznin en çok on günlük kısmının yıllık izinle birleştirilerek yılı içinde kullandırılabileceği hüküm altına alınmıştır.
11) 657 sayılı Kanunun değişik 178 inci maddesi gereğince düzenlenen ve anılan Kanuna tabi
memurlar hakkında uygulanan Fazla Çalışmanın Uygulama Esaslarını Gösterir Yönetmelikte (§6); Devlet memurlarının, genel olarak haftalık çalışma süresi olan, 40 saatin üstünde yaptıkları çalışmanın fazla çalışma olduğu; kurumların faaliyetleri gereği, güvenliğin veya hizmetin devamını temin amacıyla, normal çalışma saatleri içinde veya dışında yapılan çalışmaların nöbet hizmeti olduğu; çalışma saatleri içinde ve dışında yürütülen nöbet hizmetlerinin fazla çalışma sayılmayacağı, görevin gereği olarak çalışma saatlerini aşması zorunlu işlerde çalışılması halinde fazla çalışmanın ücretle karşılanacağı düzenlemelerine yer verilmiştir.
12) Yukarıda yer verilen tablodan da (§9) görüleceği üzere, başvuranın aylık 160 saati aşan
çalışmalarının olduğu anlaşılmıştır. İdare tarafından; 657 sayılı Kanunun 101 inci maddesi uyarınca başvuranın, nöbet tutması için haftanın Cuma ve Pazar günleri idarece görevlendirildiği, diğer günler idari izinli olmasının uygun görüldüğü ifade edilmişse de başvuranın aylık 160 saati aşan çalışmaları için hangi günlerde idari izinli sayıldığı, fazla çalışmalarının tümünün karşılanıp karşılanmadığı yönünde ayrıntılı bir açıklama getirilmemiş, gönderilmiş olan belgelerden bahsi geçen bilgiye ulaşılamamıştır. Bu kapsamda, başvuruya konu edilen tarihlerdeki başvuranın çalışmalarının idare tarafından tekrar değerlendirmeye alınarak aylık 160 saati aşan çalışmaları için başvurana ücret/izin verilip verilemeyeceği hususunun açıklığa kavuşturulması ve başvuranın mevzuat çerçevesinde bilgilendirilmesi gerektiği değerlendirilmiştir.
13) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın 2018, 2019 ve 2020
yıllarında çalıştığı ilgili aylara ait çalışmalarının tekrar değerlendirilerek başvurana bilgi verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
14) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede
yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiş olup söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında
Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği, ancak idare tarafından açıklayıcı veriler sunulmadığı, ayrıca idarenin başvurana gönderdiği 14/08/2020 tarihli ve
E.450908 sayılı yazıda, hangi sürede ve hangi mercie başvurulabileceği gösterilmediği anlaşılmış olup bu kapsamda; idarenin “nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik”, “kararların gerekçeli olması” ve “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
15) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının
idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Çorum
İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Başvuranın 2018, 2019 ve 2020 yıllarında çalıştığı ilgili aylara ait çalışmalarının tekrar değerlendirilerek fazla çalışmalarının karşılanmayan kısmının tespiti halinde mevzuat çerçevesinde işlem tesis edilmesi ve başvurana bilgi verilmesi yönünde HAZİNE VE
MALİYE BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca;
idare tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURAN ile HAZİNE VE MALİYE BAKANLIĞINA tebliğine
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi