|
ÖZET: Bu karar, Niğde Gümrük Müdürlüğünde görevli bir memurun, Kayseri Gümrük Müdürlüğüne geçici görevlendirilmesi sonrası harcırah talebinin reddedilmesi üzerine yapılmıştır. Başvuran, geçici görevlendirmesinin harcırahsız ve yolluksuz olarak yapıldığını kabul etmediğini belirterek, 6245 sayılı Harcırah Kanunu uyarınca harcırah ödenmesini talep etmiştir. İdare, başvuranın talebinin süresinde yapılmadığını ve dolayısıyla harcırah ödenemeyeceğini savunmuştur.
Danıştay, 6245 sayılı Kanun’un ilgili hükümleri ve 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu çerçevesinde, başvuranın harcırah talep süresinin, geçici görevlendirme onayının tebliğ tarihi olan 26/02/2018’den itibaren başlayacağını belirtmiştir. Başvuranın, 2018 yılının sonundan itibaren beş yıl içinde yazılı talepte bulunması halinde harcırah ödenebileceğine karar verilmiştir. Bu durum, geçici görevlendirme onayında yer alan ibarelerin hukuki sonuçları açısından önem taşımaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/9582-S.21.15470
BAŞVURU NO : 2021/3583
KARAR TARİHİ : 29/06/2021
TAVSİYE KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : NİĞDE GÜMRÜK MÜDÜRLÜĞÜ
Geçici görev harcırahı ödenmesi taleplidir.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 15/02/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran özetle; Ticaret Bakanlığı Niğde Gümrük Müdürlüğünde memur olarak görev yapmaktayken
29/01/2018 tarihli geçici görev talebine istinaden Kayseri Gümrük Müdürlüğüne geçici görevlendirmesinin yapıldığını, geçici görevlendirme sona erdiğinde 6245 sayılı Kanun kapsamında harcırah talebine şifahen – ‘Olur’ harcırahsız şekilde yazılmış olduğundan- harcırah verilemeyeceğinin belirtildiğini ve kendisinin harcırahsız bir görevlendirme talebi olmadığını ifade ederek söz konusu geçici görevlemdirme için 6245 sayılı Kanun uyarınca harcırahının ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzun 24/02/2021 tarihli ve – sayılı bilgi ve belge talebine istinaden
Ticaret Bakanlığı Orta Akdeniz Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü tarafından gönderilmiş olan 10/03/2021 tarihli ve – sayılı yazıda özetle;
2.1) Başvuruya konu görevlendirme için 6245 sayılı Kanun kapsamında başvurana herhangi bir ödeme
yapılmadığı, Niğde Gümrük Müdürlüğünde görevliyken, çocuğunun tedavisini yaptırmak amacıyla kendi talebi üzerine, Bakanlık 14/02/2018 tarih ve 31917891 sayılı görevlendirme onayı ile “harcırahsız ve yolluksuz” olarak Kayseri Gümrük Müdürlüğüne 3 ay süreyle görevlendirmesi yapılan başvuranın, 26/02/2018 tarihinde Niğde Gümrük Müdürlüğünden ayrıldığı ve görevlendirme sonunda 04/06/2018 tarihinde görevine başladığı,
2.2) Yapılan görevlendirme kamusal bir ihtiyaçtan kaynaklanmadığından, kendi talebi ve isteği ile yapılan
bir görevlendirme olduğundan onayın harcırahsız ve yolluksuz olduğu, 6245 sayılı Kanunun 59 uncu maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkrasında; muvakkat vazife ile gönderilenlerin memuriyetleri mahalline
dönüş tarihlerinden itibaren bir ay zarfında harcırah beyannamelerini, evrakı müspiteleri ile birlikte dairesi amirine tevdi edeceklerinin, beyannameyi alan daire amirleri bunu vize ettikten sonra taşrada mahallin en büyük malmemuruna ve merkezde de alakadar mali mercie vermekle mükellef olduğunun düzenlendiği,
2.3) Başvuran tarafından 04/06/2018 tarihinden itibaren bir ay içerisinde ‘Yurt içi geçici görev yolluğu
bildirimi’nin birim amirine imzalatılarak Bölge Müdürlüğüne başvurması gerekmekteyken, Merkezi
Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği eki ‘Yurt içi geçici görev yolluğu bildirimi’ 6245 sayılı Kanunun
59 uncu maddesi gereğince süresi içerisinde verilmediğinden herhangi bir ödeme yapılmadığı, başvuranın
konuya ilişkin tek talebinin Niğde Gümrük Müdürlüğünün 10/11/2020 tarih ve 58896112 sayılı yazısı ekinde alınan 06/11/2020 tarihli ve kayıt sayılı dilekçesi olduğu belirtilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3) 2709 sayılı T.C. Anayasası’nın;
3.1) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
3.2) “Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler” bölümünde yer alan “Genel ilkeler” başlıklı 128
inci maddesinde: “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri,
hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. (Ek cümle:
7/5/2010-5982/12 md.) Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.”,
4) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin
birinci fıkrasında “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Yolluk giderleri ve gündelikleri” başlıklı 177 nci
maddesinde “Bu Kanun hükümlerine tabi Devlet memurlarından bir görevin ifası için sürekli veya geçici olarak görev yerinden ayrılanların yol giderleri ve gündelikleri, yolluklar hakkındaki özel kanun hükümlerine göre ödenir.
Sözleşmeli olarak çalıştırılanların yol masrafları ile gündelikleri sözleşmelerindeki şartlara göre ödenir.”,
6) 6245 sayılı Harcırah Kanununun;
6.1) “Harcırahın unsurları” başlıklı 5 inci maddesinde “Harcırah; yol masrafı, yevmiye, aile masrafı ve
yer değiştirme masrafını ihtiva eder. İlgili, bu kanun hükümlerine göre bunlardan birine, birkaçına veya tamamına müstahak olabilir.”,
6.2) “Muvakkat vazife harcırahı (Yol masrafı ve yevmiye)” başlıklı 14 üncü maddesinde “Aşağıda
gösterilen memur ve hizmetlilere muvakkat vazife harcırahı olarak yol masrafı ile yevmiye verilir ve hamal (Cins ve adedi beyannamede gösterilmek suretiyle) bagaj ve ikametgah veya vazife mahalli ile istasyon,
iskele veya durak arasındaki nakil vasıtası masrafları da ayrıca tediye olunur:
1) Birinci maddede yazılı kurumlara ait bir vazifenin ifası maksadıyla muvakkaten yurt içinde veya dışında
başka bir yere gönderilenlere;…”,
6.3) “Geçici görev gündeliğinin verilebileceği azami süre” başlıklı 42 nci maddesinde “Geçici bir görev
ile başka bir yere gönderilenlere, görev mahalline varış tarihinden itibaren bu Kanuna göre verilen
gündelikler:
a. Yurtiçinde bir yıllık dönem zarfında aynı yerde, aynı iş için ve aynı şahsa 180 günden fazla verilemez.
İlk 90 gün için tam, takibeden 90 gün için 2/3 oranında ödenir…”,
6.4) “Harcırahın sureti tediye ve mahsubu” başlıklı 59 uncu maddesinin üçüncü ve dördüncü
fıkralarında “Daimi memuriyetle bir yere gönderilenler gidecekleri mahalle varış tarihinden ve muvakkat vazife ile gönderilenler de memuriyetleri mahalline dönüş tarihlerinden itibaren bir ay zarfında harcırah beyannamelerini, evrakı müspiteleri ile birlikte dairesi amirine tevdi ederler. Memurun kendisinden evvel veya sonra hareket eden ailesi için avans para verildiği takdirde bu bir aylık müddet, ailenin evvel gitmesi halinde memur veya hizmetlinin yeni vazifesi mahalline varış tarihinden ve sonra gitmesi halinde de bunların memur veya hizmetli nezdine muvasalatları tarihinden itibaren hesap olunur.
Beyannameyi alan daire amirleri bunu vize ettikten sonra taşrada mahallin en büyük malmemuruna ve merkezde de alakadar mali mercie vermekle mükelleftirler.”,
7) 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanununun “Ödenemeyen giderler ve bütçeleştirilmiş
borçlar” başlıklı 34 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında “İlgili olduğu malî yılın sonundan başlayarak beş yıl içinde alacaklıları tarafından geçerli bir mazerete dayanmaksızın, yazılı talep edilmediğinden veya belgeleri verilmediğinden dolayı ödenemeyen borçlar zamanaşımına uğrayarak kamu idareleri lehine düşer.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8) Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurana, 2018 yılının sonundan
başlayarak beş yıl içinde yazılı talep edilmesi ve 6245 sayılı Kanun kapsamında gerekli şartların sağlanmış olması halinde, geçici görev harcırahı ödenmesi yönünde tavsiyede bulunulmasına ilişkin hazırlanan
‘Tavsiye Karar Önerisi’ Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Niğde Gümrük Müdürlüğünde memur olarak görev yapmaktayken kendi talebine istinaden, Kayseri
Gümrük Müdürlüğüne 3 ay süreyle geçici görevlendirmesi yapılan başvuran, 6245 sayılı Kanun uyarınca harcırah ödenmesini talep etmektedir (§1).
10) 5018 sayılı Kanunun 34 üncü maddesinde (§7); ilgili olduğu malî yılın sonundan başlayarak beş yıl
içinde alacaklıları tarafından geçerli bir mazerete dayanmaksızın, yazılı talep edilmemesi veya belgeleri verilmemesi nedeniyle ödenemeyen borçların, zamanaşımına uğrayacağı hüküm altına alınmıştır.
11) Kurumumuza yapılmış olan benzer talepli, 2016/4699 no.lu başvuru kapsamında Maliye Bakanlığı
Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünden alınan 10/02/2017 tarihli ve 1466 sayılı görüş yazısında; 5018 sayılı Kanunun 34 üncü maddesinin üçüncü fıkrası ile 5018 sayılı Kanun kapsamındaki idareler için genel bir zaman aşımı süresi belirlendiği, bu nedenle, 6245 sayılı Kanunun 56 ncı maddesinde belirtilen hallerin dışında, zaman aşımı konusunda 5018 sayılı Kanunun 34 üncü maddesi hükmü
çerçevesinde değerlendirme yapılması gerektiği, adı geçenin 2008 Ocak ve 2011 Ağustos dönemleri arasında geçici olarak görevlendirilmesinde, harcırahını almaya hak kazandığı yılın sonundan başlayarak 5 yıl içinde harcırah için talepte bulunmuş ise harcırah ödenmesine imkân bulunduğu, harcırahını 5 yıl geçtikten sonra talep etmiş ise harcırah ödenmesinin mümkün bulunmadığı değerlendirmesinde bulunulmuştur.
12) Maliye Bakanlığı Bütçe ve Mali Kontrol Genel Müdürlüğünün ‘Harcırah’ konulu 09/08/2007
tarihli ve 15407 sayılı görüş yazısında; geçici olarak görevlendirilenlere görevlendirmeye ait makam onaylarında “yolluksuz ve harcırahsız” ibarelerine yer verilse bile 6245 sayılı Kanunun 42 nci maddesinde belirtilen sınırlamalar da dikkate alınarak geçici görev harcırahı ödenmesi gerektiğinin mütalaa edildiği ifade edilmiştir.
13) Danıştay kararlarında, atama, nakil veya görevlendirme işlemi ile birlikte tesis edilmiş bir yolluk
işleminin varlığı halinde, yani yolluklu veya yolluksuz ibaresinin işlemde yer alması durumunda, dava açma süresinin, yolluksuz ibaresi yer alan işlemin tebliğ tarihine göre belirleneceği, yolluk konusunda işleme bir ibare konulmamış ya da ayrı bir işlem kurulmamış olması halinde ise dava açma süresinin 2577 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde öngörüldüğü gibi ilgili tarafından yöneltilecek bir başvuru üzerine oluşacak açık veya zımni bir ret işlemine göre hesaplanacağı belirtilmiştir (Danıştay 5.Dairesinin
E.2013/10293 ve K.2014/1031, Danıştay 2.Dairesinin E.2012/3022 ve K.2012/4332 sayılı kararları).
14) Dosya kapsamından; başvurana ilişkin Bakanlık Makamından alınan 14/2/2018 tarihli geçici
görevlendirme onayında, söz konusu geçici görevlendirmenin ‘harcırahsız ve yolluksuz olarak’ ibaresine yer verilerek yapıldığı ve Kayseri Gümrük Müdürlüğüne 3 aylık geçici görevlendirme onayının başvurana 26/02/2018 tarihinde tebliğ edildiği, başvuranın 29/01/2018 tarihli geçici görevlendirme talep dilekçesinde görevlendirmesinin harcırahsız ve yolluksuz yapılması yönünde herhangi bir ifadenin yer almadığı, 26/02/2018 tarihinde Niğde Gümrük Müdürlüğünden ayrılan başvuranın 04/06/2018 tarihinde tekrar görevine başladığı anlaşılmıştır. Ayrıca, başvuranın Merkezi Yönetim Harcama Belgeleri Yönetmeliği eki
‘Yurt içi geçici görev yolluğu bildirimi’ni vermediği idare tarafından belirtilmiş olup, bahsi geçen bildirimin hazırlanarak idareye verildiğine dair herhangi bir verinin başvuran tarafından dosya kapsamına sunulmadığı görülmüştür.
15) Buna göre; 6245 sayılı Kanunda, geçici görevlendirmesi ‘harcırahsız ve yolluksuz’ olarak
onaylananlara ve kendi isteği ile geçici görevlendirmesi yapılanlara harcırah ödenmesini engelleyen herhangi bir düzenlemeye rastlanmadığı; geçici görevlendirme onayında ‘harcırahsız ve yolluksuz olarak’ ibaresi yer alan başvuranın geçici görevlendirmesine ilişkin harcırah talep süresinin, yolluksuz ibaresine yer verilen işlemin tebliğ tarihine göre belirleneceği, geçici görevlendirme onayının başvurana 26/02/2018 tarihinde tebliğ edilmiş olduğu hususları dikkate alınarak; 5018 sayılı Kanun düzenlemesine göre; ilgili olduğu malî yıl olan 2018 yılının sonundan başlayarak beş yıl içinde yazılı talep edilmesi halinde başvurana geçici görev harcırahı ödenebileceği değerlendirilmiştir.
16) Nitekim Ticaret Bakanlığı İç Denetim Birimi Başkanlığının Nisan-2020 tarihli ‘100 Soruda Harcırah
Rehberi’nde de “…kendi talepleri doğrultusunda harcırahsız naklen atanması ve geçici görevlendirilmesi yapılmış dahi olsa, bu durumdaki personelin sonradan sürekli veya geçici görev yolluğunun ödenmesi yönündeki talebinin, ilgili idare tarafından kabul edilerek doğrudan ödeme yapılmasının uygun olacağı…” değerlendirmesinde bulunulmuştur (https://denetim.ticaret.gov.tr/data/5ee75b6c13b8763cf02283e5/100%20soruda%20harcirah%20rehberi% 2010.06.2020.pdf; Erişim:19/05/2021).
17) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; ilgili olduğu malî yıl olan 2018 yılının sonundan
başlayarak beş yıl içinde yazılı talep edilmesi ve 6245 sayılı Kanun kapsamında gerekli şartların sağlanmış olması halinde başvurana geçici görev harcırahı ödenmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18) İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi
Yönetim İlkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde, başvuranın 06/11/2020 tarihli harcırah talep dilekçesine cevap verildiğine dair herhangi bir verinin idare tarafından dosyaya sunulmadığı anlaşılmış olup idarenin “nezaket”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik”, “haklı beklentiye uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “kararların gerekçeli olması”, “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ
tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Aksaray İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Başvurana, 2018 yılının sonundan başlayarak beş yıl içinde yazılı talep edilmesi ve 6245 sayılı Kanun kapsamında gerekli şartların sağlanmış olması halinde, geçici görev harcırahı ödenmesi yönünde
TİCARET BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; idare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURAN ile TİCARET BAKANLIĞINA tebliğine
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi