Sayıştay, KİK, Yargıtay ve Danıştay Kararları, Bakanlık Görüşleri

ÖZET: Bu karar, diyaliz merkezlerinde sertifikasız hemşire çalıştırılmasının hukuka aykırılığını vurgulamaktadır. 01/03/2019 tarihinde yürürlüğe giren Diyaliz Merkezleri Hakkında Yönetmelik, diyaliz işlemlerini uygulayacak personelin sertifikalı hemşire ve diyaliz teknikerlerinden oluşmasını zorunlu kılmakta, bu kapsamda sertifikasız personel çalıştırılmasına belirli bir geçiş süresi tanımaktadır. Ancak, bu süre 01/03/2020 tarihinde sona ermiş olup, sonrasında sertifikasız hemşire çalıştırılması mevzuata aykırılık teşkil etmektedir.

İdarenin, diyaliz merkezlerinde etkin bir denetim yaparak bu durumu önlemesi gerektiği belirtilmektedir. Ayrıca, diyaliz teknikerleri için yeterli istihdam imkanlarının sağlanması gerektiği ifade edilmiştir. Bu bağlamda, idarenin insan kaynakları yönetimini etkin bir şekilde yürütmesi ve personel istihdamını düzenlemesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu karar, sağlık hizmetlerinin kalitesini artırmak ve diyaliz teknikerlerinin haklarını korumak amacı taşımaktadır.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/10781-S.21.17350

BAŞVURU NO : 2021/4085

KARAR TARİHİ : 17/07/2021

TAVSİYE KARARI ,TCKN:

BAŞVURUYA KONU İDARE : SAĞLIK BAKANLIĞI

Diyaliz merkezlerinde ve ünitelerinde sertifikasız hemşire

BAŞVURUNUN KONUSU :

çalıştırılmasının önlenmesi, diyaliz teknikerleri için yeterli istihdam imkanı sağlanması talepleri hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 21/02/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran; muhtelif hastanelerin diyaliz ünitelerinde sertifikasız sağlık personeli (hemşire, laboratuvar teknikeri ve ebe) çalışmakta olduğunu, Sağlık Bakanlığı tarafından çıkarılan 01/03/2019 tarihli ve 30701 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Diyaliz Merkezleri

Yönetmeliğinde Diyaliz Sertifika Programlarının sonlandırıldığını, Yönetmeliğin 22 nci maddesinin (ç)

bendine hastanelerdeki diyaliz ünitelerinde sadece yönetmeliğin yayım tarihinden önce sertifika almış hemşire ve diyaliz teknikerleri çalışabilir maddesinin eklendiğini, bu durumun yönetmeliğin mantığına aykırı olduğunu, diyaliz ünitelerinde sertifikasız personeller çalışmaya devam ettikçe diyaliz teknikeri olarak haklarının yenmeye devam edeceğini ve kamu hastanelerinde istihdamlarının sağlanamayacağını ifade etmekte olup, diyaliz teknikerleri olarak belirtilen hastanelerdeki diyaliz ünitelerinin denetlenmesini, çalışan sertifikasız personellerin servislerine çekilmesini ve kendileri için yeterli kadronun açılmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun bilgi belge isteme yazısına istinaden Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel

Müdürlüğünün 22/06/2021 tarihli ve E: sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. 01/03/2019 tarihli ve 30701 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Diyaliz Merkezleri

Hakkında Yönetmeliğin “Faaliyet iznine esas personel” başlıklı 22 nci maddesinin birinci fıkrasının ç bendinde, “Merkezlerde/ünitelerde diyaliz işlemini uygulayacak; hemodiyaliz uygulaması için üniversitelerin sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu diyaliz bölümlerinden mezun diyaliz teknikeri ve sertifikalı hemşire, periton diyalizi için ise periton diyalizi sertifikalı hemşireler ve sertifikalı diyaliz

teknikerleri tabip dışı sağlık personeli olarak görevlendirilir. Bu branşın dışında tabip dışı sağlık personeli

çalıştırılamaz. Tabip dışı sağlık personeli aşağıda belirtilen sayıda bulundurulur:

1) Hemodiyaliz yapılan merkezlerde/ünitelerde faaliyet iznine esas tabip dışı sağlık personeli sayısı,

merkezdeki/ünitedeki hemodiyaliz cihazının sayısına göre belirlenir. İlk on cihaza kadar iki, bu sayının üzerinde ilâve her beş cihaz için ilâve bir tabip dışı sağlık personeli bulunur.

2) Merkezlerde/ünitelerde her tedavi seansında beş hastaya kadar en az bir; daha sonraki her beş hasta

için ilâve bir tabip dışı sağlık personeli bulunur. Ancak ilk on cihaz için gerekli faaliyet iznine esas personel haricinde, tabip dışı sağlık personeli bulunmaması hallerinde, her tedavi seansında ön görülen sayının yarısını aşmayacak şekilde bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en fazla bir yıl boyunca sertifikasız hemşire çalıştırılabilir. Bu durumda çalışacak personelin gözetiminden sorumlu, o seans için en az bir diyaliz teknikeri veya sertifikalı hemşire bulunur.” hükmü ile

“Sertifika almış personel ile ilgili muafiyetler” başlıklı Geçici 1 inci maddede “ 1/3/2019 tarihinden önce diyaliz sertifikası almış ve geçerli sertifikası bulunan tabip dışı sağlık meslek mensupları diyaliz hizmetlerinde görevlendirilebilir. Bu sağlık meslek mensuplarının resertifikasyon hakları saklıdır.” hükümlerinin yer aldığı, 2.2. Gelişen diyaliz yöntemleri, tedavi teknikleri ve eğitimli personel ihtiyacı da göz önüne alınarak bilimsel esaslar çerçevesinde kamu yararı ve hizmet gereklilikleri gözetilerek Diyaliz Merkezleri Hakkında

Yönetmeliğin düzenlendiği, yürürlükten kaldırılan 18/06/2010 tarihli Diyaliz Merkezleri Hakkında

Yönetmelikte diyaliz teknikeri sayısının yetersizliği nedeniyle; diyaliz hizmetlerinin bu konuda genel mesleki eğitime ilave olarak ayrıca eğitim almış personel eliyle yürütülmesinin temini amaçlanarak personel açığının kapatılabileceği bir uygulamaya gidildiği ve hemşirelere ve acil tıp teknisyenlerine sertifikalı diyaliz eğitimi verilerek diyaliz merkezlerinde çalışmalarının sağlandığı, bu uygulamanın ihtiyaçtan ve o günün koşullarının getirdiği zorunluluklardan kaynaklanan tedbirler niteliğinde olduğu, zaman içerisinde diyaliz teknikerliği ön lisans programı eğitim programı bulunan üniversitelerin sayısının artışı ile birlikte diyaliz teknikerliği mezunlarının sayısının da arttığı, tüm sağlık meslek mensuplarının görevlerini, almış oldukları eğitim ve kazanmış oldukları bilgi ve beceriler doğrultusunda, verimlilik ve kalite gereklerine uygun, diğer çalışanlar ile birlikte ekip anlayışı içerisinde, multidisipliner yaklaşımla yapması sağlık hizmeti sunumunun devamlılığını ve kalitesini artıracağı düşünülerek, yürürlükte bulunan 01/03/2019 tarih ve 30701 sayılı Diyaliz Merkezleri Hakkında Yönetmelikte yapılan yeni düzenleme ile hemodiyaliz ve periton diyaliz hemşireliği sertifika programlarının kaldırıldığı, Yönetmelik yayım tarihten önce sertifika almış geçerli sertifikası olan tabip dışı sağlık personelinin haklarının korunduğu, diyaliz teknikerlerinin kamu diyaliz merkezlerinde çalışabilmesi için kadro ihdası yapılırken Bakanlığa bağlı sağlık kuruluşlarının öncelikli ihtiyaçları doğrultusunda hareket edildiği, bu kapsamda hemodiyaliz merkezlerinde faaliyet iznine esas tabip dışı sağlık personeli sayısı, merkezdeki hemodiyaliz cihaz sayısına göre belirlendiği, diyaliz merkezlerinde faaliyet iznine esas yardımcı sağlık personeli olarak her beş cihaza bir hemodiyaliz sertifikalı hemşire, hemodiyaliz sertifikalı acil tıp teknisyeni veya diyaliz teknikerleri görevlendirildiği, sertifikasız personel çalıştırılmasına izin verilmediği; 2.3. Diyaliz Merkezleri Hakkında Yönetmeliğin 29 uncu maddesi hükmü gereği diyaliz merkezlerinin şikâyet veya ihbar üzerine yapılan olağan dışı ve altı ayda bir olağan denetimler olmak üzere İl Sağlık

Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon/denetleme ekibi vasıtasıyla denetlendiği, denetimlerde eksiklik ve aksaklıkları tespit edilen merkezlere mevzuatta öngörülen idarî yaptırım uygulandığı, 2.4. Tüm Dünyada ve Ülkemizde “COVID‐19 Pandemisi” ile mücadele edildiği bugünlerde, kronik hemodiyaliz hasta programının yanı sıra şüpheli ya da kesin tanılı COVID‐19 hemodiyaliz hasta sayılarında da bir artış yaşandığı ve diyaliz merkezlerinde bu durumun özel bir planlamayı ve çalışmayı gerektirdiği,

bu durumun hiç kuşkusuz tüm diyaliz çalışanı sağlık ekibinin iş yükünü önemli ölçüde arttırdığı ve arttırmaya da devam ettiği, bu kriz dönemi ve izleyen normalleşme sürecinde var olan yardımcı sağlık personeli insan kaynağını daha etkili ve verimli kullanmak, onların tükenmelerini önlemek, hasta ve çalışan güvenliğini sağlamak, şüpheli ya da kesin tanılı COVID ‐19 hemodiyaliz hastalarına kaliteli bakım sunmak

Bakanlığın öncelikli hedefleri arasında yer aldığı, 2.5. Konuyla ilgili Gümüşhane Devlet Hastanesi, Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Eğitim ve Araştırma

Hastanesi, Van Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Ordu Gürgentepe Devlet Hastanesi, Adıyaman Eğitim ve

Araştırma Hastanesi, Zonguldak Atatürk Devlet Hastanesi, Erzurum Hınıs Şehit Yavuz Yürekseven

Hastanesi, Şırnak Devlet Hastanesi, Bitlis Güroymak Devlet Hastanesi, Diyarbakır Bismil Devlet

Hastanesi, Tokat Reşadiye Devlet Hastanesi, Ardahan Göle Devlet Hastanesi, Gaziantep, Dr. Ersin Arslan

Eğitim ve Araştırma Hastanesi, Nevşehir Devlet Hastanesi, Mardin Devlet Hastanesi, Hatay Dörtyol Devlet

Hastanesi, Şanlıurfa Ceylanpınar Devlet Hastanesi, Sivas Numune Hastanesi, Denizli Devlet Hastanesi, Hatay Hassa Devlet Hastanesi, Bingöl Kiğı İlçe Devlet Hastanesi ve Erzurum Bölge Eğitim ve Araştırma

Hastanesi bünyesinde hizmet veren hemodiyaliz merkezleri ile ilgili İl Sağlık Müdürlüklerinden bilgi istendiği ve gelen cevabi yazılarda; – Gümüşhane Devlet Hastanesi Diyaliz Merkezi ile ilgili olarak; “11+1 cihaz sayılı Gümüşhane Devlet

Hastanesi Diyaliz Merkezinde 2 sertifikalı hemşire, 1 diyaliz teknikeri ve 3 tane sertifikasız hemşire çalışmaktadır.”

– Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Diyaliz Merkezi ile ilgili olarak; “Diyaliz merkezi 19+1 cihazlı olup, 5 diyaliz teknikeri, 5 sertifikalı hemşire (1 sorumlu) ve 2 sertifikasız hemşire ile hizmet verilmektedir.”

– Sivas Numune Hastanesi Diyaliz Merkezi ile ilgili olarak; “Sivas Numune Hastanesi Diyaliz Merkezin 22+1 cihaz kapasitesi ile faaliyet göstermekte olup, 10 sertifikalı hemşire, 6 diyaliz teknikeri görev yapmaktadır.”

– SBÜ Van Eğitim ve Araştırma Hastanesi Hemodiyaliz Merkezi ile ilgili olarak; “22+1 cihaz ile ruhsatlı olan merkezin faaliyet iznine uygun bir şekilde hizmet vermeye devam etmektedir. Hastanemiz Hemodiyaliz

Merkezinde İKYS’de tanımlı 10 Diyaliz Teknikeri, 4 Sertifikalı Hemşire ve 5 Sertifikasız Hemşire olmak üzere toplam 19 personel görünmekte ancak 1 Diyaliz Teknikeri doğum izninde, 1 Diyaliz Teknikeri geçici görevle hastanemiz Hemodiyaliz Ünitesine gönderilmiştir. Hemodiyaliz Ünitesi cihazlarda 5 personel, 1 icapçı, 3 personel yoğun bakımlar, 1 personel Covid izolasyon odası ve 3 seans olduğu günlerde 2 personel hizmet vermektedir.”

– -Ordu Gürgentepe Devlet Hastanesi Diyaliz Ünitesi ile ilgili olarak; “6 cihaz kapasitesi ile hizmet vermekte olup, 1 sertifikalı hemşire (doğum izninde), 1 diyaliz teknikeri ve diyaliz teknikerliği diplomasına sahip Laboratuvar teknikeri görev yapmaktadır.”

– Adıyaman Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Diyaliz Merkezi ile ilgili olarak; “Hastanemiz

Diyaliz Ünitesi; 4 Diyaliz Teknikeri, 9 Sertifikalı Hemşire ve toplam 35 cihaz ile hizmet vermektedir. İlgili birimde sertifikasız hemşire çalıştırılmamaktadır.”

– Zonguldak Atatürk Devlet Hastanesi Diyaliz Merkezi ile ilgili olarak; “Hastanemiz bünyesinde olan

Diyaliz Servisinde 4 (dört) Diyaliz Teknikeri 10 (on) diyaliz sertifikalı Hemşire ve 1 (bir) sertifikasız

Hemşire çalışmaktadır. Ağustos ayı 2020 tarihinden itibaren 1 (bir) diyaliz sertifikasız hemşire pandemi süresinde oluşan hasta yoğunluğu, çalışma şartları ve sürelerinin değişikliği ile ilgili birimde çalışan

personelin covid olması ve personel eksikliği sebebiyle sertifikalı ve sertifikasız çalışan sayısı göz önüne alınarak diyaliz servisinde destek olarak çalışmaktadır.”

– Erzurum Hınıs Şehit Yavuz Yürekseven Devlet Hastanesi bünyesindeki 6 cihazlı Diyaliz Ünitesi ile ilgili olarak; “Hastanemiz Diyaliz Ünitemizde 1 (bir) diyaliz teknikeri, 1 (bir) sertifikalı Hemşire ve 1 (bir)

sertifikasız Hemşire çalışmaktadır. Sertifikasız Hemşire çalıştırılmasındaki amaç; son bir yıl içerisinde sertifikalı Hemşire ve Diyaliz Teknikeri olarak görev yapan personellerin hizmet sürelerinin dolduğu ve yakın zamanda ayrılmak isteyecekleri düşüncesi ile hasta mağduriyeti yaşanmaması adına 01 Eylül 2020-

31 Mart 2021 tarihleri arasında 1 Hemşire, 1 Nisan 2021 tarihinden itibaren halen bir sertifikasız Hemşire

yukarıda bahsedilen durumlar nedeniyle diyaliz ünitesinde çalıştırılmaktadır.”

– Şırnak Devlet Hastanesi Diyaliz Merkezi ile ilgili olarak; “Kurumumuz Şırnak Devlet Hastanesi

Hemodiyaliz biriminde 11 aktif cihazımız mevcuttur. Sabah ve öğle olmak üzere 2 seans şeklinde hizmet vermektedir. Ayrıca Kadın Doğum ve Çocuk Hastalıkları hastanesi ek bina 3. basamak Covid yoğun bakımda 1 Diyaliz cihazı, 3. Basamak Genel yoğun bakımda 1 diyaliz cihazımız mevcuttur. İl geneli diyaliz ihtiyacı olan 3.basamak yoğun bakım hastaları, Covid şüpheli ve Covid’li hastaların (diyaliz ihtiyacı olan)

takip ve tedavisi sadece Şırnak Devlet Hastanesinde yapılmaktadır. Kurumumuz Hemodiyaliz ünitesinde 3 diyaliz teknikeri ve 2 sertifikasız hemşire çalışmaktadır. Sertifikasız hemşirelerden biri 2 yıldır, biri 4 aydır çalışmaktadır.”

– Bitlis Güroymak Devlet Hastanesi Diyaliz Ünitesi ile ilgili olarak; “Hastanemiz Diyaliz Ünitesinde 2 (iki)

Diyaliz teknikeri, 1 (bir) Sertifikalı Hemşire çalışmaktadır. Bunun dışında hastanemizde sertifikası olan

Hemşire ve Diyaliz Teknikeri bulunmadığından hasta mağduriyeti yaşanmaması adına Diyaliz biriminde 3(üç) Sertifikasız Hemşire çalışmakta olup 2 (iki) Sertifikasız Hemşire 11.01.2021 tarihinden 1 (bir)

sertifikasız Hemşire 01.12.2017 tarihinden itibaren Hastanemiz Diyaliz Ünitesinde çalışmaya başlamıştır.”

– Bismil Devlet Hastanesi Diyaliz Merkezi ile ilgili olarak; “Söz konusu hastane diyaliz merkezi 10+1 (yedek) cihaz ile 43 hastaya 3 seans halinde hizmet veren Diyaliz Merkezinde 2 sertifikalı hemşire 3 diyaliz teknikeri, 2 sertifikasız hemşire görev yapmaktadır. Sertifikasız hemşireler üçüncü seansın açılmasından dolayı görevlendirilmiştir.”

– Tokat Reşadiye Devlet Hastanesi Diyaliz Merkezin ile ilgili olarak; “Hastanemizde 11 adet hemodiyaliz cihazı ile 30 hastaya hizmet verilmekte olup, Nisan Kasım ayları arasında hasta sayısı 50 nin üzerine çıkmaktadır. 3 diyaliz teknikeri, 1 sertifikalı hemşire ve 4 sertifikasız hemşire görev yapmaktadır.”

– Ardahan Göle Devlet Hastanesi Devlet Hastanesi bünyesindeki 6 cihazlı Diyaliz Ünitesi ile ilgili olarak; “Hemodiyaliz biriminde görev yapan diyaliz teknikerimiz tam zamanlı çalışmakta olup, seansların planlamasını ve tedavilerini hekim gözetiminde yapmaktadır. Fakat yaz aylarında ilçemizde artan nüfus oranı ile birlikte diyaliz hizmeti verdiğimiz hasta sayısı da artmaktadır. Artan iş yükü ve her seansta bulunması nedeni ile iş yükünün azaltılması adına sağlık çalışanı ebe/hemşire v.b. primer sorumlu olmamak üzere mevcut kanun ve yönetmelik çerçevesinde görevlendirilmektedir.”

-Gaziantep Dr. Ersin Arslan Eğitim ve Araştırma Hastanesi Diyaliz Merkezi ile ilgili olarak; “Hemodiyaliz hizmetleri merkez binada 24 cihazı ile 10 Sertifikalı Diyaliz Hemşiresi, 8 Diyaliz Teknikeri 6 sertifikasız hemşire olmak üzere toplam 24 çalışan ile hizmet verilmektedir. Kurumumuzda kadrolu olarak bulunan tüm diyaliz teknikerleri aktif olarak ilgili birimde çalışmaktadır. İlimizde Suriyeli hastaların yoğunluğu da göz önünde bulundurularak hasta ve seans yoğunluğu göz önüne alındığında merkezimizde personel eksiltmesi yoluna gidilememektedir.”

– Nevşehir Devlet Hastanesi bünyesinde hizmet veren H.Mustafa ve Türkan ÖBEKLİ Diyaliz Merkezi ile ilgili olarak; “Nevşehir Devlet Hastanesine bağlı H.Mustafa ve Türkan ÖBEKLİ Diyaliz Merkezi 37+2 cihazla faaliyet iznine esas yeterli sayıda 8 (sekiz) sertifikalı hemşire ve 7 (yedi) diyaliz teknikerleri ile hizmet vermektedir. Mevzuata uygun şartlarda makine ve hasta sayısınca personel çalışmakta olup; sertifikasız ve yetkisiz personel çalıştırılmamaktadır.”

– Mardin Devlet Hastanesi Diyaliz Merkezi ile ilgili olarak; “20+1 cihaz sayılı Mardin Devlet Hastanesi

Diyaliz Merkezinde 2 sertifikalı hemşire, 6 diyaliz teknikeri ve 2019 yılı itibari ile 3 tane sertifikasız hemşire çalışmaktadır.”

– Dörtyol Devlet Hastanesi Diyaliz Merkezi ile ilgili olarak; “Hatay İli Dörtyol Devlet Hastanemiz diyaliz merkezinde, 9 (dokuz)hemşire (4 hemşire sertifikasız), 2 (iki) diyaliz teknikeri personelimiz görev yapmaktadır. Hastanemizin PDC cetveline göre diyaliz teknikeri personel kadrosu 2 (iki)ve doluluk oranı

%100 olması nedeniyle diyaliz ünitesi için tekniker talebi yapılamamaktadır. Diyaliz ünitesinde sertifikasız bir personelin Bakanlığımızca belirlenen görev süresi 1 (bir) yıl olup, sertifikasız personellerimizin görev süresi bitiminde Diyaliz Teknikeri Zehra MAT 26/03/2019 tarihinde doğum öncesinde yıllık izin kullanması ve doğum öncesi iznine ayrılması, doğum sonrası izni, yıllık ve ücretsiz izin kullanması ve 12/02/2021 tarihinde kadar çalışmaması nedeniyle ihtiyaca binaen sertifikasız personeller ilgili birimde görevlerine devam etmişlerdir.”

– Şanlıurfa İli Ceylanpınar Devlet Hastanesi Diyaliz Merkezi ile ilgili olarak; “10+1 cihazla yılda ortalama 30-40 hasta ile hizmet veren bahse konu olan merkezde 1 (bir) diyaliz teknikeri, 1 sertifikalı hemşire ve yaklaşık 2 yıl süre ile 4 (dört ) sertifikasız hemşire çalışmaktadır.”

– Denizli Devlet Hastanesi Diyaliz Merkezi ile ilgili olarak; “Denizli Devlet Hastanesi Diyaliz Merkezi 30 cihaz kapasitesi ile faaliyet göstermekte olup, 16 sertifikalı tabip dışı sağlık personeli ve 6 diyaliz teknikeri görev yapmaktadır.”

– Hatay Hassa Devlet Hastanesi Diyaliz Ünitesi ile ilgili olarak; “Hastanemiz Diyaliz Merkezinde 1 diyaliz teknikeri, 2 diyaliz sertifikalı hemşire, 1 diyaliz sertifikalı sağlık memuru ve 3 sertifikasız hemşire ( 1 yıldan fazla süreli olarak) çalışmaktadır. 1 diyaliz sertifikalı hemşire Kırıkhan İlçe Sağlık Müdürlüğü Filyasyon ekibine geçici olarak görevlendirilmiştir. Diyaliz Merkezimizde 3 seans diyaliz hizmeti verilmektedir. Her seansta 1 diyaliz teknikeri ve sertifikalı hemşire görev yapmaktadır. Sertifikasız sağlık personelleri diğer sağlık hizmetlerinin sunumunda görev almaktadır.” açıklamalarına yer verilmiştir.”

– Bingöl Kiğı Devlet Hastanesi Diyaliz Ünitesi ile ilgili olarak; “E3 tipi entegre hastanemizde, 3 cihazlı hemodiyaliz ünitesi bulunmakta olup, ünite Bingöl Devlet Hastanesi Hemodiyaliz Merkezi’ne bağlı olarak hizmet vermektedir. Hastanemiz kadrosunda 1 diyaliz uygulama sertifikalı ATT bulunmaktadır, ancak söz konusu personel 01/11/2019 tarihinden itibaren tarafınızca kurumumuz dışına görevlendirilmiş olup; 31/12/2020 tarihinde görevlendirilmesi sonlandırılmış ise de halen doğum iznindedir. Kurumumuz kadrosunda başkaca diyaliz sertifikalı sağlık personeli veya diyaliz teknikeri bulunmadığından Kiğı İlçe

Devlet Hastanesi Diyaliz Ünitesi’ne diyaliz cihazı kullanmaya yetkili tabip dışı sağlık personeli görevlendirilmesi talebinde bulunulmuştur.”

– Erzurum Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi Diyaliz Merkezi ile ilgili olarak; “Diyaliz Merkezinde 14

Diyaliz Teknikeri, 1 Sertifikalı Hemşire çalışmaktadır. Ayrıca sertifikası olmayan 1 hemşire, Zeynep

KÜTÜKÇÜ 26656691348 Diyaliz Teknikerliği bölümünden 18.09.2017 tarihinde mezun olmuş olup kendi isteği ile 23.09.2019 tarihinden itibaren birimimizde çalışmaktadır.” açıklamalarına yer verildiği,

2.6. Tüm bu açıklamaların incelenmesi neticesinde Diyaliz Merkezleri Hakkında Yönetmelik hükümlerine aykırı bir durumun mevcut olmadığı, Gümüşhane Devlet Hastanesi Diyaliz Merkezinin, Recep Tayyip

Erdoğan Üniversitesi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Diyaliz Merkezinin, Van Eğitim ve Araştırma

Hastanesi Diyaliz Merkezinin, Ordu Gürgentepe Devlet Hastanesi Diyaliz Ünitesinin, Adıyaman Eğitim ve Araştırma Hastanesi Diyaliz Merkezinin, Zonguldak Atatürk Devlet Hastanesi Diyaliz Merkezinin, Erzurum Hınıs Şehit Yavuz Yürekseven Hastanesi Diyaliz Ünitesinin, Şırnak Devlet Hastanesi Diyaliz

Merkezinin, Bitlis Güroymak Devlet Hastanesi Diyaliz Ünitesinin, Diyarbakır Bismil Devlet Hastanesi

Diyaliz Merkezinin, Tokat Reşadiye Devlet Hastanesi Diyaliz Ünitesinin, Ardahan Göle Devlet Hastanesi

Diyaliz Ünitesinin, Gaziantep Dr. Ersin Arslan Eğitim ve Araştırma Hastanesi Diyaliz Merkezinin, Nevşehir Devlet Hastanesi Diyaliz Merkezinin, Mardin Devlet Hastanesi Diyaliz Merkezinin, Hatay

Dörtyol Devlet Hastanesi Diyaliz Merkezinin, Şanlıurfa Ceylanpınar Devlet Hastanesi Diyaliz Merkezinin, Sivas Numune Hastanesi Diyaliz Merkezinin, Denizli Devlet Hastanesi Diyaliz Merkezinin, Hatay Hassa

Devlet Hastanesi Diyaliz Ünitesinin, Bingöl Kiğı İlçe Devlet Hastanesi Diyaliz Ünitesinin, Erzurum Bölge

Eğitim ve Araştırma Hastanesi Diyaliz Merkezinin faaliyete esas tabip dışı personel sayısının Diyaliz

Merkezleri Hakkında Yönetmeliğinin 22 inci maddesinin birinci fıkrasının ç bendi hükmüne uygun olduğunun görüldüğü, 2.7. Bakanlığa bağlı tüm hastanelerin diyaliz üniteleri için tahsis edilmiş olan diyaliz teknikeri toplam kadro adedinin tabloda gösterildiği,

06/05/2021 TARİHLİ TÜRKİYE GENELİ DİYALİZ TEKNİKERİ

PDC (Personel Dağılım Cetveli) Kadrolu Aktif Çalışan

1765 1412 1379

2.8. Şikâyet konusu talebe ilişkin olarak şikâyet sahibi veya diğer ilgililer tarafından yargı organlarında açılmış/sonuçlanmış bir dava bulunmadığı, 2.9. Şikâyet konusunu çözüme kavuşturabilmek için Bakanlık tarafından bu aşamada yapılabilecek herhangi bir işlem bulunmadığı, diyaliz teknikerliği bölümü mezunlarının sayısı diyaliz merkezlerinde bulunması gereken tabip dışı sağlık personeli sayısının çok üzerinde olduğu, bu nedenle, Diyaliz

Teknikerliği ön lisans programına alınan öğrenci kontenjanının ihtiyaca göre planlanmasının sağlanması gerektiğinin düşünüldüğü, Hususları bildirilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 Sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi; “Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikâyetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye

Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 4. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı

5 inci maddesi;

“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 01/03/2019 tarihli ve 30701 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Diyaliz Merkezleri Hakkında

Yönetmeliğin, 5.1. “Kapsam” başlıklı 2 nci maddesi; “Bu Yönetmelik; üniversiteler, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel hukuk tüzel kişileri tarafından diyaliz hizmeti sunmak amacı ile açılan ünite ve merkezleri, buralarda görev alacak personeli ve diyaliz hizmeti ile ilgili faaliyetleri kapsar.” 5.2. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesi; “f) Müdürlük: İl sağlık müdürlüklerini, …

m) Ünite: Kamuya ait hastaneler ile nefroloji yan dal eğitimi verilen devlet üniversite hastaneleri ve eğitim araştırma hastaneleri bünyesindeki yedek cihaz hariç toplam en fazla on cihaz kapasitesinde olan diyaliz tedavi yöntemlerinin uygulandığı diyaliz ünitesini, ifade eder.” 5.3. “Faaliyet iznine esas personel” başlıklı 22 nci maddesi;

“Merkezlerde bulunması gereken faaliyet iznine esas personel şunlardır:

…

ç) Merkezlerde/ünitelerde diyaliz işlemini uygulayacak; hemodiyaliz uygulaması için üniversitelerin sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu diyaliz bölümlerinden mezun diyaliz teknikeri ve sertifikalı hemşire, periton diyalizi için ise periton diyalizi sertifikalı hemşireler ve sertifikalı diyaliz teknikerleri tabip dışı sağlık personeli olarak görevlendirilir. Bu branşın dışında tabip dışı sağlık personeli çalıştırılamaz. Tabip dışı

sağlık personeli aşağıda belirtilen sayıda bulundurulur:

1) Hemodiyaliz yapılan merkezlerde/ünitelerde faaliyet iznine esas tabip dışı sağlık personeli sayısı,

2) Merkezlerde/ünitelerde her tedavi seansında beş hastaya kadar en az bir; daha sonraki her beş hasta

3) Periton diyalizi yapılacak merkezde tabip dışı personel sayısı merkezdeki hasta sayısına göre belirlenir.

İlk elli hasta için bir; ilâve her elli hasta için bir sertifikalı hemşire veya sertifikalı diyaliz teknikeri çalıştırılır. Hemodiyaliz ve periton diyalizinin birlikte yapıldığı merkezde, sertifikalı hemşire veya sertifikalı diyaliz teknikeri hem hemodiyaliz hem de periton diyalizi bakımından faaliyet iznine esas personel olarak kabul edilir. Ancak bu durumdaki sertifikalı hemşireler ve sertifikalı diyaliz teknikerleri eş zamanlı mesai yapamaz…”

5.4. “Merkezlerin ve ünitelerin denetlenmesi” başlıklı 29 uncu maddesi; “Merkezler/üniteler; şikâyet veya ihbar üzerine yapılan olağan dışı denetimler hariç olmak üzere müdürlük tarafından oluşturulan komisyon veya denetleme ekibi vasıtasıyla, bu Yönetmeliğin eki Ek-1 ve Ek-2’deki denetim formlarına göre altı ayda bir defa olağan olarak denetlenir. Denetimlerde tespit edilen eksiklik ve aksaklıkların yine denetim formunda belirlenen sürelerde giderilmesi merkezden/üniteden yazılı olarak istenir. Eksiklik ve uygunsuzlukların belirlenen süre içerisinde giderilmemesi halinde formda öngörülen idarî yaptırım uygulanır.

Denetleme ekibi, merkezin/ünitenin bulunduğu ilin sağlık müdürü veya görevlendireceği bir başkan, diyaliz hizmetleri ile ilgili başkan yardımcısı, kamuda çalışan bir nefroloji uzmanı yoksa sertifikalı uzman tabip ve enfeksiyon hastalıkları uzmanı veya enfeksiyon kontrol hemşiresi olmak üzere toplam dört kişiden oluşur. Bakanlık lüzumu halinde başka ilden denetim ekibi görevlendirir…” 5.5. Geçici 1 inci maddesi; “Hemşireler için sertifikalı eğitim programları kaldırılmış olup, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten önce hemodiyaliz sertifikası almış, geçerli sertifikası olan hemşirelerin tüm hakları saklıdır.” 5.6. “Yürürlük” başlıklı 40 ıncı maddesi; “Bu Yönetmelik yayımı tarihinde yürürlüğe girer.”

Hükmünü amirdir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; İdarece etkin denetim yapılarak diyaliz merkezlerinde ve ünitelerinde sertifikasız hemşire çalıştırılmasının önlenmesi, diyaliz teknikerleri için yeterli istihdam imkânı sağlanması yönünde gerekli tedbirlerin alınması hususunda, Tavsiye Kararı verilmesi gerektiği yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; diyaliz teknikerleri olduğunu, başvuru belgelerinde adına yer verilen Sağlık Bakanlığı bünyesindeki hastanelere ve üniversite hastanelerine ait diyaliz ünitelerinde sertifikasız hemşire çalıştırıldığını, bu uygulamanın mevzuata aykırı olduğunu, ayrıca diyaliz ünitelerinde sertifikasız personel çalışmaya devam ettikçe kamu hastanelerinde istihdam edilemeyeceklerini ve bu şekilde istihdam edilme haklarının ellerinden alındığını belirterek; hastanelerdeki diyaliz ünitelerinin denetlenmesini, çalışan sertifikasız personellerin servislerine çekilmesini ve diyaliz teknikerleri için yeterli kadronun açılmasını talep etmektedir.

8. 01/03/2019 tarihli ve 30701 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Diyaliz Merkezleri

Hakkında Yönetmeliğin “Faaliyet iznine esas personel” başlıklı 22 nci maddesinde merkezlerde/ünitelerde diyaliz işlemini uygulayacak personele ilişkin esaslara yer verilmiştir. Buna göre, merkezlerde/ünitelerde diyaliz işlemini uygulayacak; hemodiyaliz uygulaması için üniversitelerin sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu diyaliz bölümlerinden mezun diyaliz teknikeri ve sertifikalı hemşire, periton diyalizi için ise periton diyalizi sertifikalı hemşireler ve sertifikalı diyaliz teknikerleri tabip dışı sağlık personeli olarak görevlendirileceğine; bu branşın dışında tabip dışı sağlık personeli çalıştırılamayacağına; hemodiyaliz yapılan merkezlerde/ünitelerde faaliyet iznine esas tabip dışı sağlık

personeli sayısının, merkezdeki/ünitedeki hemodiyaliz cihazının sayısına göre belirleneceğine, ilk on cihaza kadar iki, bu sayının üzerinde ilâve her beş cihaz için ilâve bir tabip dışı sağlık personeli bulunacağına; merkezlerde/ünitelerde her tedavi seansında beş hastaya kadar en az bir; daha sonraki her beş hasta için ilâve bir tabip dışı sağlık personeli bulunacağına; ancak ilk on cihaz için gerekli faaliyet iznine esas personel haricinde, tabip dışı sağlık personeli bulunmaması hallerinde, her tedavi seansında ön görülen sayının yarısını aşmayacak şekilde bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en fazla bir yıl boyunca sertifikasız hemşire çalıştırılabileceğine, bu durumda çalışacak personelin gözetiminden sorumlu, o seans için en az bir diyaliz teknikeri veya sertifikalı hemşire bulunacağına hükmedilmiştir. Anılan Yönetmeliğin “Sertifika almış personel ile ilgili muafiyetler” başlıklı Geçici

1 inci maddesinde ise; hemşireler için sertifikalı eğitim programlarının kaldırıldığına, bununla

birlikte bu maddenin yürürlüğe girdiği 01/03/2019 tarihinden önce hemodiyaliz sertifikası almış ve geçerli sertifikası olan hemşirelerin diyaliz hizmetlerinde görevlendirilebileceğine, tüm haklarının saklı olduğuna hükmedilmiştir.

9. Bu çerçevede, Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren en fazla bir yıl boyunca sertifikasız hemşire çalıştırılabileceğine hükmedilmiş olup; bu anlamda Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği 01/03/2019 tarihinden itibaren en son 01/03/2020 tarihine kadar sertifikasız hemşire çalıştırılabileceği, bu tarihten itibaren diyaliz ünitelerinde sertifikasız hemşire çalıştırılmasının mevzuata aykırılık oluşturduğu değerlendirilmektedir. Yönetmeliğin Geçici 1 inci maddesi ile de hemşireler için sertifikalı eğitim programlarının kaldırıldığı anlaşılmış olup; bu maddenin yürürlüğe girdiği 01/03/2019 tarihinden önce diyaliz sertifikası almış ve geçerli sertifikası bulunan tabip dışı sağlık meslek mensuplarının hakları ise korunmuştur.

10. Yönetmeliğin kapsamına ilişkin hükmünde; üniversiteler, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel hukuk tüzel kişileri tarafından diyaliz hizmeti sunmak amacı ile açılan ünite ve merkezlerini, buralarda görev alacak personelini ve diyaliz hizmeti ile ilgili faaliyetlerini kapsayacağı düzenlenmiştir.

Yönetmeliğin merkezlerin ve ünitelerin denetlenmesine ilişkin 29 uncu maddesinde ise; diyaliz merkezleri ve ünitelerinin, İl Sağlık Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon/denetleme ekibi vasıtasıyla denetleneceğine hükmedilmiştir. Bu çerçevede, Yönetmelik kapsamında yer alan üniversiteler, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve özel hukuk tüzel kişileri tarafından diyaliz hizmeti sunmak amacı ile açılan ünite ve merkezlerin, buralarda görev alacak personelin ve diyaliz hizmeti ile ilgili faaliyetlerinin, Yönetmeliğin merkezlerin ve ünitelerin denetlenmesine ilişkin hükmü kapsamında

İl Sağlık Müdürlüğü bünyesinde oluşturulan komisyon/denetleme ekibinin denetimine tabi olduğu anlaşılmaktadır 11. Başvuru konusuna ilişkin olarak İdare tarafından yapılan açıklamalardan; hemşirelere ve acil tıp teknisyenlerine sertifikalı diyaliz eğitimi verilerek diyaliz merkezlerinde çalışmalarının sağlanmasına ilişkin uygulamanın, ihtiyaçtan ve o günün koşullarının getirdiği zorunluluklardan kaynaklanan tedbirler niteliğinde olduğu anlaşılmakta; zaman içerisinde ise diyaliz teknikerliği ön lisans programı eğitim programı bulunan üniversitelerin sayısının ve böylece diyaliz teknikerliği mezunlarının sayısının artmasıyla, 01/03/2019 tarihinde yürürlüğe giren Yönetmelik ile söz konusu tarihten itibaren hemşireler için sertifikalı eğitim programları kaldırılmış, bu şekilde yeni düzenleme ile diyaliz bölümlerinden mezun diyaliz teknikerlerinin, diyaliz merkezlerinde ve ünitelerinde istihdam edilmelerine imkân sağlanmıştır.

12. Başvuruya konu edilen diyaliz merkezlerinde ve ünitelerinde sertifikasız hemşire çalıştırıldığı yönündeki iddialara ilişkin olarak İdare tarafından yapılan açıklamada; sertifikasız personel çalıştırılmasına izin verilmediği, ancak yapılan teftişler ve ilgili İl Sağlık Müdürlükleri ile yapılan yazışmalar neticesinde bazı hastanelerde diyaliz ünitelerinde sertifikasız hemşire çalıştırıldığının tespit edildiği belirtilmiştir. Bu

anlamda İdareden temin edilen bilgilerden, bazı hastanelerce sertifikasız hemşire çalıştırılmasına devam edildiği anlaşılmakta olup; bu uygulamanın, mevzuata ve etkin, verimli personel istihdamının sağlanması ilkesine aykırılık oluşturduğu; bu kapsamda İdarece, diyaliz merkezlerinde ve ünitelerinde daha etkin bir denetim yapmak suretiyle, mevzuata aykırı bir şekilde sertifikasız personel çalıştırılmasının önlenmesi gerektiği değerlendirilmektedir.

13. İdarenin işlem tesis ederken hukuka bağlı olması ve hukuk kuralları içinde hareket etmesi hukuk devleti ilkesi gereğidir. İdarenin nasıl davranması, nasıl bir işlem tesis etmesi gerektiğinin açıkça gösterildiği durumda bağlı yetkiden söz edilmekte olup; bu kapsamda, hastanelerdeki yoğunluk nedeni ile sertifikasız hemşire çalıştırıldığı anlaşılmakla birlikte, bu yöndeki düzenleme açık olup, Yönetmeliğin yürürlük tarihi olan 01/03/2019 tarihinden itibaren bir yıllık sürenin aşılarak sertifikasız hemşire çalıştırılması açıkça Yönetmelik hükmüne ve dolayısıyla hukuka aykırılık oluşturmaktadır.

14. İdareler, verimli ve etkin insan kaynakları yönetiminin sağlanmasına yönelik stratejilerin belirlenmesinden sorumlu olup; İdarenin etkin bir denetim yaparak diyaliz merkezlerinde ve ünitelerinde sertifikasız hemşire çalıştırılmasının önüne geçilmesi yönünde tedbirler alması, bu şekilde diyaliz teknikerleri için de yeterli istihdam imkanı sağlanması, öğrenimlerine ve kadro unvanlarına uygun istihdam ile fırsat eşitliğinin sağlanması gerektiği değerlendirilmektedir.

15. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; Yönetmeliğin yürürlük tarihi olan 01/03/2019 tarihinden itibaren bir yıllık sürenin aşılarak sertifikasız hemşire çalıştırılmasının açıkça

Yönetmelik hükmüne ve dolayısıyla hukuka aykırılık oluşturduğu, bu çerçevede, İdarenin etkin bir denetim yaparak diyaliz merkezlerinde ve ünitelerinde sertifikasız hemşire çalıştırılmasının önüne geçilmesi yönünde tedbirler alması, bu şekilde diyaliz teknikerleri için de yeterli istihdam imkânı sağlanması gerektiği kanaat ve sonucuna varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikâyet başvurusu kapsamında, idarenin, başvuranlara ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahiplerine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)

dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜ;

Etkin denetim yapılarak diyaliz merkezlerinde ve ünitelerinde sertifikasız hemşire çalıştırılmasının önlenmesi, diyaliz teknikerleri için yeterli istihdam imkânı sağlanması yönünde gerekli tedbirlerin alınması hususunda SAĞLIK BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASI;

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; SAĞLIK

BAKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna

Kararın, BAŞVURANA ve SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi