|
ÖZET: Bu karar, başvuranın eş durumu mazereti nedeniyle görev yerinin değiştirilmesi talebinin reddine ilişkin bir hukuki değerlendirmeyi içermektedir. Başvuran, Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü kadrosunda görev yaparken, Bursa Serbest Bölge Müdürlüğü’ne atanmasının hukuka aykırı olduğunu ve bu durumun mali hak kaybına neden olduğunu iddia etmiştir. Ancak, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 76. maddesi uyarınca, kamu kurumlarının memurlarını görev ve unvan eşitliği gözetmeden atama yetkisi olduğu belirtilmiştir.
İdare, başvuranın atamasının kamu yararı ve hizmet gerekleri çerçevesinde yapıldığını, dolayısıyla hukuka aykırılık bulunmadığını ifade etmiştir. Ayrıca, başvuranın görevde yükselme sınavlarına katılma hakkının da mevcut olduğu, bu nedenle idarenin takdir yetkisinin kullanıldığı sonucuna varılmıştır. Nihayetinde, başvuranın talebinin reddine karar verilmiştir; bu karar, kamu yararının kişisel menfaatlerden üstün olduğu ilkesine dayanmaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/12151-S.21.19514
BAŞVURU NO : 2021/4873
KARAR TARİHİ : 19/08/2021
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : TİCARET BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Eski görev yerine dönme talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 01/03/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran; mülga Gümrük Müsteşarlığında sicil numarası ile memur olarak 24/08/2011 yılında göreve başladığını, hali hazırda Ticaret Bakanlığı bünyesinde görevine devam ettiğini, Bakanlığın taşra teşkilatı olarak yer alan Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğünde VHKİ unvanında görev yapmakta iken; eşinin Lojistik Dağıtım Depolama Taşımacılık ve Ticaret A.Ş.’de görevli olmasından dolayı rotasyon uygulamasının yapılacağı dönemde yerinde kalma talebinde bulunmakta olduğunu, yerinde kalma talebinin daha önce Bakanlıkça kabul edilerek hali hazırdaki görevine (Bursa
Uludağ G.D.T.B. Müdürlüğü bağlantısı Bursa Laboratuvar Müdürlüğü emrinde) devam etmekte olduğunu; ancak son olarak atamasının mülga Ekonomi Bakanlığından devredilen bir birim olan Bursa Serbest
Bölgeler Müdürlüğüne yapıldığını, bu atama ile eş durumuna bağlı aile birliği korunsa da görev yerinin hizmet bölgesi ve hizmet alanı itibariyle kurum içi yer değiştirme yönetmeliklerine aykırı olarak yapıldığını, Serbest Bölgeler Müdürlüğüne yapılan bu atama ile daha önceki kadrosunda almaya hak kazandığı memur yolluğu ve fazla çalışma ücretinden yararlanamayacağını ve bu durumun gelirinde büyük bir mali kayba neden olacağını, atanmış olduğu hizmet alanı Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğüne bağlı bir birim olmayıp Serbest Bölgeler Müdürlüğü olmasından dolayı, Bakanlık tarafından Gümrük ve
Dış Ticaret Bölge Müdürlükleri kadroları için açılacak olan kurum içi görevde yükselme sınavına başvurma hakkından mahrum kaldığını ve mesleki kariyer noktasında mağdur duruma düştüğünü, gümrük taşra teşkilatlarında 9 yıldır gümrük mevzuatına konu iş ve işlemler ile çalıştığını, dolayısıyla gümrük işlemleri ve mevzuatı konusunda uzmanlaşma yolunda ilerleme kaydederek tecrübe kazandığını; ancak bu atama ile gümrük işlemlerine dair uzmanlaşmasının önünün kesildiğini belirterek söz konusu atamanın yeniden değerlendirmeye alınarak iptal edilmesini ve eski kadro ve pozisyonunda kalarak görevine geri dönmeyi ve tüm mali ve sosyal haklarının iadesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuz tarafından gönderilen bilgi belge isteme yazısına istinaden Ticaret Bakanlığı
Personel Genel Müdürlüğü’nün 13/04/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazısında; 2.1. Başvuranın “Mezkur atamanın iptal edilmesi ve eski görevine iadesi” talebi adı geçenin atamasının yapıldığı Bursa Serbest Bölge Müdürlüğünün personel ihtiyacına binaen bu aşamada karşılanamadığı, ilgilinin Bursa Serbest Bölge Müdürlüğüne atanmasına ilişkin atama işlemine esas teşkil eden Serbest
Bölgeler, Yurtdışı Yatırım ve Hizmetler Genel Müdürlüğü’nden alınan personel ihtiyacına ilişkin 07/12/2020 tarihli ve sayılı yazı ile 24/12/2020 tarihli ve sayılı yazının birer örneğinin gönderildiği, 2.2. Başvuru konusu atama işleminin, Bursa Serbest Bölge Müdürlüğünün personel ihtiyacı doğrultusunda,
657 sayılı Kanunun 76 ncı maddesi uyarınca yapıldığı, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun değişik 76
ncı maddesinde “Kurumlar, görev ve unvan eşitliği gözetmeden kazanılmış hak aylık dereceleriyle memurları bulundukları kadro derecelerine eşit veya 68 inci maddedeki esaslar çerçevesinde daha üst, kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki diğer kadrolara naklen atayabilirler.” hükmüne yer verildiği, Anılan hükmün, idarelere kamu yararı ve hizmetin gereği ilkeleri çerçevesinde takdir yetkisi kullanarak personel atama konusunda takdir yetkisi tanıdığı, bu itibarla; ilgilinin Bursa Serbest Bölge Müdürlüğüne atanmasına ilişkin başvuru konusu işlemin kamu yararı ve hizmetin gereği ilkelerine uygun olarak tesis edildiği, 2.3. Başvuranın Genel İdari Hizmetler Sınıfında 6 ncı dereceli Veri Hazırlama ve Kontrol İşletmeni kadrosunda görev yaptığı ve onaylı hizmet belgesinin cevap eklerinde sunulduğu, Bakanlığın Yer
Değiştirme Yönetmeliği kapsamında ilgilinin görev yaptığı Bursa ilinin birinci hizmet bölgesinde yer aldığı ve zorunlu çalışma süresinin 8 yıl olduğu, adı geçenin eş mazeretine istinaden yaklaşık 10 yıldır aynı hizmet bölgesinde görev yaptığı, çalışma süresince ilgilinin eş mazeretine istinaden tüm atanma taleplerinin karşılandığı, 2.4. Diğer taraftan, serbest bölgelerin; gerek sağladığı vergi ve vergi dışı teşvikler ile gerekse bürokrasinin azaltılması noktasında atılan birçok adım çerçevesinde sektörlerinde önde gelen birçok uluslararası şirketin yatırımlarının bu bölgelere çekilmesine olanak sağladığı, bu bölgelerde Türkiye’deki üretim ve ihracat altyapısına katkı sunan çok önemli faaliyetler gerçekleştirildiği, bu doğrultuda, Bakanlığın Serbest
Bölgeler, Yurtdışı Yatırım ve Hizmetler Genel Müdürlüğü’nün 07/12/2020 tarihli ve sayılı yazısı ve ile 24/12/2021 tarihli ve sayılı yazısında Serbest bölge kullanıcılarına daha hızlı ve kaliteli hizmetin sunulmasını teminen, Serbest Bölge Müdürlüklerinde görevlendirilmek üzere ilave personele ihtiyaç duyulduğunun bildirildiği, anılan idarenin personel ihtiyacının ivedi olarak giderilmesi zaruretinin doğduğu, 2020 yılı atama döneminde ilgilinin, eş mazeretine istinaden yerinde kalma talebinde bulunması üzerine Bursa Serbest Bölge Müdürlüğüne ataması yapılarak talebinin karşılandığı, adı geçenin atanması bu kapsamda yapıldığından, söz konusu işlemde hukuka aykırı bir durum bulunmadığı, 2.5. Adı geçenin talebinin, Bursa Serbest Bölgenin personel ihtiyacına binaen ve bu aşamada karşılanamadığı, adı geçenin de eş mazereti sebebiyle Bursa ilinde kalmak istemesi neticesinde aile birliği sağlanmış olduğundan talebinin yerine getirildiği, kamu görevlilerinin taleplerinin kurumların kadro imkânları ve teşkilat yapıları dikkate alınarak karşılanması gerekmekte olup, atamaya ilişkin bütün işlemlerde personelin mazeretinin kayıtsız şartsız karşılanmasının beklenmesinin kamu hizmetlerini yürütmek amacı ile kurulmuş olan kamu kurumlarının görevlerini yerine getirmekte zorlanmalarına, giderek görevlerini aksatmalarına neden olacağı, daha önce zorunlu yer değiştirmeye tabi görev yapan personelin bölge süresini doldurduktan uzun süre bir sonra durumunun Bakanlık Yer Değiştirme çerçevesinde değerlendirilerek halen görev yaptığı Bursa ilinde bulunan, yine Bakanlığın taşra teşkilatı
birimlerinden birine atanmasının tamamıyla hizmet ihtiyacı ve takdir hakkı çerçevesinde gerçekleştirildiği, Bakanlığın Yer Değiştirme Yönetmeliği esaslarına göre farklı bir ile atanması gerekirken mer’i mevzuatın kendisine sağladığı ayrıcalıklar gözetilerek aynı il sınırları içinde olan ve memuriyet hayatı boyunca kendi talebi olmadan yer değiştirmeye tabi tutulmayacağı bir kadroya atanmasının hukuka uygun olduğunun değerlendirildiği, 2.6. 10/07/2018 tarihli ve 30474 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 1 sayılı Cumhurbaşkanlığı Teşkilatı
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile (Mülga) Ekonomi Bakanlığı ve (Mülga) Gümrük ve Ticaret
Bakanlığı birleşerek, Ticaret Bakanlığı’nın kurulduğu ve anılan kararnamenin Onbeşinci Bölümünde
Bakanlığa ilişkin hususların düzenlendiği, Ticaret Bakanlığı taşra teşkilatının kuruluşu, yapısı, görevleri ile personelinin görev, yetki ve sorumluklarını düzenlemek amacıyla 26/02/2020 tarihli ve sayılı
Onay ile “Ticaret Bakanlığı Taşra Teşkilatı Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönerge” yürürlüğe girdiği, anılan Yönergenin 3 üncü maddesinin (k) fıkrasında, “Taşra Teşkilatı: Ticaret Bakanlığı, gümrük ve dış ticaret bölge müdürlükleri, ticaret il müdürlükleri ve serbest bölge müdürlüklerini ifade eder.” şeklinde tanımlandığı, görüldüğü üzere, Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlükleri ve bu Bölge Müdürlüklerine bağlı Gümrük Müdürlüklerinin yanı sıra, Serbest Bölge Müdürlüğünün de Bakanlığın taşra teşkilatı birimlerinden olduğu, adı geçenin Bursa Serbest Bölge Müdürlüğüne atanmasının da bu kapsamda yapıldığı, ilgilinin iddiasının aksine, Serbest Bölge Müdürlüklerinde görev yapan personel mevcut mevzuatta zorunlu yer değiştirmeye tabi olmadığından, ilgilinin talebi dışında yer değişikliğinin de söz konusu olmayacağı, 2.7. 10/06/2020 tarih 31151 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Ticaret Bakanlığı Personeli Görevde
Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği’nin 11 inci maddesinin dokuzuncu fıkrasında “Taşra teşkilatında; … c) Serbest bölge müdürlüğünde görev yapmak üzere taşra teşkilatı kadroları için açılan sınavlara, serbest bölge müdürlüğünde görevli personel ve merkez teşkilatı kadrolarında bulunan personel katılabilir.” hükmünün yer aldığı, Aynı Yönetmeliğin 8 inci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendinde şef kadrosuna, “görevde yükselme kapsamı dışındaki kadrolara sınava tabi olmadan atanacaklarda aranacak şartlar” başlıklı 6 ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde serbest bölge müdürü kadrosuna, (c) bendinde serbest bölge müdür yardımcısı kadrosuna atanabilme şartlarının belirlendiği, söz konusu maddeler uyarınca serbest bölge müdürlüklerinde görev yapan personelin, şef kadro unvanına atanabilme şartlarını sağlamaları halinde serbest bölge müdürlüklerinde şef kadro unvanı için açılacak sınavlara katılabilmelerinin önünde herhangi bir engel bulunmamakta olup serbest bölge müdür yardımcılığı kadro unvanına serbest bölge müdürlüğünde şef kadro unvanında 7 yıl görev yaptıktan sonra sınavsız atanabilme imkânlarının da bulunduğu, Ticaret Bakanlığı Personeli Görevde Yükselme ve Unvan
Değişikliği Yönetmeliğinde mevcut kadro durumu dikkate alınarak liyakat ve kariyer ilkeleri çerçevesinde merkez ve taşra teşkilatı personelinin görevde yükselmelerine ilişkin bir sistematik oluşturulduğu, idarenin memurların üst görevlere yükselmesini belirli şartlara bağlama konusunda takdir yetkisi bulunduğu ve takdir yetkisini kullanırken belirli ilkelere göre hareket etmek zorunda olduğu, bu ilkelerin en başında
“hizmet gerekleri ve kamu yararı” ilkesinin geldiği, bu itibarla, hukukun genel ilkelerine, üst hukuk normlarına, kamu yararı ve hizmet gereklerine uygun olarak hazırlanan söz konusu Yönetmelik ile Bakanlık kadrolarında görev yapan tüm personelin görevde yükselmelerine ilişkin düzenleme yapılmasına özen gösterildiği, kaldı ki; adı geçenin, Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğünde görev yapmakta iken, 10/09/2020 tarihli ve 57310912 sayılı yazı ile tüm teşkilata duyurusu yapılan Bakanlık 2020 Yılı
Görevde Yükselme Sınavına da başvuruda bulunmadığı, bununla birlikte 10/09/2020 tarihli ve sayılı “2020 Yılı Görevde Yükselme Sınavı” konulu yazının 3 üncü sayfasında yer alan tablodan da anlaşılacağı üzere, Serbest Bölge Müdürlüklerinde görev yapan personel için de görevde yükselme sınavı açıldığı, bu nedenle, mezkûr atamanın başvuranın görevde yükselme sınavlarına katılmasına engel olduğu iddiasının gerçeği yansıtmadığı, ilgilinin başvurusunda her ne kadar maddi kayıptan bahsetmiş olsa da;
Bakanlık taşra teşkilatı görevlerinin mevzuatla belirlenen farklı idari birimlerden oluştuğu, bu kapsamda; görev alanına göre Kanunlar çerçevesinde personele yapılan ödemelerde farklılıklar görülmekte olup, söz konusu hükümler çerçevesinde hak kaybı oluşmadığı, başvuru konusu işlemin tesisini gerekli kılan idarenin ihtiyacının, ilgilinin bu konudaki iddiasından daha öncelikle dikkate alınmasının kamu yararı ve hizmetin gereği ilkelerine uygun düşeceğinin değerlendirildiği, 2.8. Başvuru konusu talep ile ilgili Serbest Bölge Müdürlüklerinin ihtiyacı doğrultusunda Gümrük ve Dış
Ticaret Bölge Müdürlüklerinde görevli 30 kişinin Serbest Bölge Müdürlüklerine atamasının yapıldığı, Hususları bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”
4. 29/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesi;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Memurların kurumlarınca görevlerinin ve yerlerinin değiştirilmesi” başlıklı 76 ncı maddesi;
“Kurumlar, görev ve unvan eşitliği gözetmeden kazanılmış hak aylık dereceleriyle memurları bulundukları kadro derecelerine eşit veya 68 inci maddedeki esaslar çerçevesinde daha üst, kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki diğer kadrolara naklen atayabilirler. Memurlar istekleri ile kurumlarında kazanılmış hak derecelerinin en çok üç derece altında aynı veya başka yerlerdeki kadrolara atanabilirler. Aşağı dereceye atananların 68 inci maddede yazılı süre kaydı aranmaksızın eski derecelerine tekrar atanmaları mümkündür. Kazanılmış hak derecelerinden aşağı derecelere atananların aylık derece ve kademeleri genel hükümlere göre tespit edilmekle beraber atandıkları bu derecelerde geçirdikleri süreler (kesenek ve karşılık farklarının kendileri tarafından her ay T.C. Emekli Sandığına gönderilmesini kabul etmeleri şartıyla)
emeklilik yönünden eski derecelerinde değerlendirilir.”
6. 27/10/1999 tarihli 4458 sayılı Gümrük Kanununun 221 inci maddesi; “Yolcuların ve taşıt araçlarının giriş ve çıkışlarına ait işlem dışında, yükleme ve boşaltma ile her türlü gümrük işlemlerinin normal çalışma saatleri içinde yapılması gerekir. Ancak, bu saatler dışında veya tatil zamanlarında hizmet talebinde bulunulduğunda, yazılı olarak yapılacak bu talep, işin yapılacağı gümrük idarelerince yerinde görülürse, gerekli önlemler alınmak ve çalışacak personelin fazla çalışma ücreti ve varsa hak sahibine ödenecek kanunî yollukları karşılığı tutarlar, talep sahipleri tarafından ilgili muhasebe birimi hesabına yatırılmak koşuluyla kabul edilir. Fazla çalışma ücretinden yararlanan personel, bu suretle kendilerine verilecek işleri yapmakla görevlidir. Gümrük idare amirleri normal çalışma saatleri dışında verilecek hizmetleri düzenler ve kontrol eder.
Normal çalışma saatleri içinde veya dışında olduğuna bakılmaksızın, çalışma ücretinin yatırılması halinde, özel kurye taşımacılığı gümrük hizmeti ile özel yolcu servisi taleplerinin yetkili gümrük idarelerince karşılanması mümkündür.
(Değişik üçüncü fıkra: 12/7/2013-6495/73 md.) İlgililerden tahsil edilecek fazla çalışma ücretlerinin miktarı ve tahsiline ilişkin usul ve esaslar Cumhurbaşkanınca tespit edilir. Fazla çalışma ücreti olarak yatırılan tutarlar, personelin fazla çalışma süresi, görev yapmış olduğu yer, görevinin önem ve güçlüğü, sınıfı, kadro unvanı gibi hususlar dikkate alınmak suretiyle belirlenecek usul ve esaslar dâhilinde Gümrük ve Ticaret Bakanlığı taşra teşkilatına ait kadro ve pozisyonlarda bulunanlardan ithalat ve ihracat, giriş ve çıkış işlemlerinin yapıldığı gümrük idarelerinde gümrük işlemlerini yürüten memurlar (375 sayılı Kanun
Hükmünde Kararname eki (II) sayılı Cetvel kapsamında yer alan kadrolarda bulunanlar hariç) ve 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 4 üncü maddesinin (B) fıkrasına göre çalışan sözleşmeli personele ödenmek üzere Ankara Gümrük Muhasebe Birimi hesabına aktarılır. Söz konusu ödemeler, Maliye Bakanlığının uygun görüşü alınarak aylık miktarı (36.500) gösterge rakamının memur aylık katsayısıyla çarpımı sonucu bulunacak tutarı geçmemek üzere, Gümrük ve Ticaret Bakanı tarafından tespit edilir. Bu fıkra uyarınca personele her ay yapılacak fazla çalışma ücretinin net tutarı, 375 sayılı
Kanun Hükmünde Kararnamenin ek 9 uncu maddesi uyarınca kadro ve görev unvanı veya pozisyon unvanı itibarıyla tespit edilmiş olan ek ödemenin net tutarından az olamaz. 375 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin ek 9 uncu maddesi uyarınca Gümrük ve Ticaret Bakanlığı personeline yapılacak ödemeler de Ankara Gümrük Muhasebe Birimine aktarılan tutarlardan karşılanır. Bu madde uyarınca yapılan ödemelerden sonra yılsonu itibarıyla hesapta kalan tutar, takip eden ocak ayı sonuna kadar bütçeye gelir kaydedilir. Bu madde kapsamında personele yapılması gereken ödemelerin Ankara Gümrük Muhasebe
Birimi hesabına aktarılan tutarı aşması hâlinde, aradaki fark Maliye Bakanlığı tarafından personel giderlerini karşılama ödeneğinden Bakanlık bütçesine bu amaçla aktarılacak ödenekten karşılanır…” 7. 10/06/2020 tarihli ve 31151 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Ticaret Bakanlığı
Personeli Görevde Yükselme Ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği’nin; 7.1. “Görevde Yükselme Suretiyle Atanacaklarda Aranacak Özel Şartlar” başlıklı 8 inci maddesi;
“Görevde yükselme suretiyle atanacaklarda aşağıdaki özel şartlar aranır:
…
d) Gümrük ve dış ticaret bölge müdürlüğü şube müdürü kadrosuna atanabilmek için;
1) En az dört yıllık yükseköğrenim mezunu olmak,
2) Gümrük müdür yardımcısı, işletme müdür yardımcısı, bölge amiri, uzman, eğitim uzmanı, APK uzmanı
ve araştırmacı kadrolarının herhangi birinde en az iki yıl veya mühendis kadrosunda en az üç yıl çalışmış olmak, …
h) Ticaret il müdürlüğü şube müdürü kadrosuna atanabilmek için;
1) En az dört yıllık yükseköğrenim mezunu olmak,
2) Uzman, APK uzmanı ve araştırmacı kadrolarının herhangi birinde en az iki yıl veya mühendis
kadrosunda en az üç yıl ya da şef kadrosunda en az dört yıl çalışmış olmak, ı) Gümrük müdür yardımcısı ve işletme müdür yardımcısı kadrolarına atanabilmek için;
1) En az dört yıllık yükseköğrenim mezunu olmak,
2) Şef veya kısım amiri kadrosunda en az iki yıl ya da muayene memuru kadrosunda en az beş yıl çalışmış
olmak, i) Bölge amiri kadrosuna atanabilmek için;
1) En az dört yıllık yükseköğrenim mezunu olmak,
/
2) Şef veya kısım amiri kadrosunda en az iki yıl çalışmış olmak,
j) Şef kadrosuna atanabilmek için;
1) En az iki yıllık yükseköğrenim mezunu olmak,
2) Anbar memuru, bilgisayar işletmeni, icra memuru, memur, muhafaza memuru, satış memuru, tüketici
hakem heyeti raportörü, veri hazırlama ve kontrol işletmeni, veznedar ve raportör kadrolarının herhangi birinde veya unvan değişikliğine tabi kadrolarda, iki yıllık yükseköğrenim mezunu olanlar için en az altı yıl, dört yıllık yükseköğrenim mezunu olanlar için en az dört yıl çalışmış olmak,”
…
7.2. “Duyuru ve başvuru” başlıklı 11 inci maddesinin dokuzuncu fıkrası; “Taşra teşkilatında; a) Ticaret il müdürlüğünde görev yapmak üzere taşra teşkilatı kadroları için açılan sınavlara, ticaret il müdürlüğünde görevli personel ve merkez teşkilatı kadrolarında bulunan personel, b) Gümrük ve dış ticaret bölge müdürlüğünde görev yapmak üzere taşra teşkilatı veya döner sermaye işletmesi kadroları için açılan sınavlara, gümrük ve dış ticaret bölge müdürlüğünde görevli personel ve merkez teşkilatı kadrolarında bulunan personel, c) Serbest bölge müdürlüğünde görev yapmak üzere taşra teşkilatı kadroları için açılan sınavlara, serbest bölge müdürlüğünde görevli personel ve merkez teşkilatı kadrolarında bulunan personel, katılabilir.”
8. 07/07/2012 tarihli ve 28346 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Gümrük ve
Ticaret Bakanlığı Yer Değiştirme Yönetmeliğinin; 8.1. “Temel ilkeler” başlıklı 5 inci maddesi; “Bu Yönetmeliğin uygulanması ile ilgili temel ilkeler şunlardır; a) Yer değiştirme suretiyle atamalarda kadro imkânları ile Bakanlığın hizmet ihtiyacı dikkate alınır.
b) Bu Yönetmelik çerçevesinde yer değiştirme suretiyle atamalar; ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım şartları yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren görev yerleri ile faaliyetleri dikkate alınmak suretiyle Ek-
1 ve Ek-2 sayılı cetvellerde yer alan bölge müdürlükleri ve bağlantı idareler itibariyle oluşturulan hizmet
bölgeleri arasında yapılır. Ek-1 sayılı cetvelde yer almayan hizmet birimlerinde görev yapacak personel ise bölge müdürlüğü ve bağlantı idare olan müdürlük emrine ataması yapılanlar arasından bölge müdürlüğü ve müdürlükçe tespit edilir.
c) Yapılacak atamalarda, aile birimini muhafaza etmeye özen gösterilir.
Bu atamalarda, hizmet bölgeleri arasında, hizmetin gereği de dikkate alınarak, personelin adil ve dengeli dağılımını sağlamak esastır.
Yer değiştirme suretiyle atanacak personel, halen görev yapılan hizmet bölgesindeki çalışma süresi en fazla olanlardan başlanarak tespit edilir. Atamalarda sırasıyla hizmet puanı ve tercih sırası esas alınır.” 8.2. “Yer değiştirme suretiyle atamaya tabi personel” başlıklı 7 nci maddesi; “Yer değiştirme suretiyle atamaya tabi personel aşağıda gösterilmiştir; a) Taşra teşkilatı personeli;
1) Bölge Müdür Yardımcısı, Gümrük Müdürü, Gümrük Muhafaza Kaçakçılık ve İstihbarat Müdürü,
Personel Müdürü, Şube Müdürü, Araştırmacı (640 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile atanan), Gümrük Müdür Yardımcısı, Bölge Amiri, Kısım Amiri, Şef, Muayene Memuru, Muhafaza Memuru, Bilgisayar İşletmeni, Veri Hazırlama ve Kontrol İşletmeni, Memur, İcra Memuru.
2) Laboratuar Müdürü, Mühendis (laboratuar müdürlüklerinde görevli), Kimyager, Laborant.
b) Döner sermaye teşkilatı personeli; Tasfiye İşletme Müdürü, Şef, Bilgisayar İşletmeni, Veri Hazırlama ve
Kontrol İşletmeni, Memur, Anbar Memuru, Satış Memuru, Veznedar, Koruma ve Güvenlik Görevlisi.” 8.3. “Çalışma süreleri ve yer değiştirme esasları” başlıklı 8 inci maddesi; “Bu Yönetmeliğe göre çalışan personelin hizmet bölgelerindeki zorunlu çalışma süreleri aşağıda gösterilmiştir.
a) 7 nci maddenin birinci fıkrasının (a) bendinin (1) numaralı alt bendi ile (b) bendinde sayılan unvanlar için hizmet bölgelerindeki çalışma süresi Ek-1 sayılı cetvelde gösterilen beşinci hizmet bölgesinde 3 yıl, dördüncü hizmet bölgesinde 4 yıl, üçüncü hizmet bölgesinde 5 yıl, ikinci hizmet bölgesinde 7 yıl, birinci hizmet bölgesinde 8 yıldır. (Mülga cümle: 26.03.2015 – 29307 s. R.G. Yön./2. md.)…”
9. 2010/74 sayılı Gümrük Genel Tebliği’nin; 9.1. “Gümrük idarelerinde yapılan fazla çalışmaların genel esasları” başlıklı 3 üncü maddesi; “Normal çalışma saatleri dışında veya resmi tatil günlerinde gümrük personelinin çalışması fazla çalışma ücretine tabidir.”
9.2. “Fazla çalışma esasları” başlıklı 5 inci maddesi; “Fazla çalışma yapacak personelin işlem mahalline götürülüp getirilmesinin talep edenler tarafından sağlanmaması halinde yol masrafları da bu kişilerce karşılanır. Yol masrafları global olarak tahsil edilmez.
Yollukların hesaplanmasında objektif değerlendirme yapılması esastır. Gidilecek mesafenin rayiç tutarının belirlenmesinde Şoförler ve Otomobilciler Odasından temin edilen tarifeler veya Belediye Başkanlığınca onaylı Köyler ve Şehirlerarası Taksi Ücret Tarifesi esas alınır.
Muhasebe birimi hesabına yatırılan yolluklar, bizzat fazla çalışmada görevlendirilen hak sahibi personele ödenir.”
10. 03/09/2010 tarih ve 2010/45 sayılı Ticaret Bakanlığı Genelgesi:
“21/11/2009 tarihli ve 27413 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 74 Seri Nolu Gümrük Genel Tebliğinin
Fazla çalışma masrafları başlıklı 5 nci maddesi; “Fazla çalışma yapacak personelin işlem mahalline götürülüp getirilmesinin talep edenler tarafından sağlanmaması halinde yol masrafları da bu kişilerce karşılanır. Yol masrafları global olarak tahsil edilmez.
Yollukların hesaplanmasında objektif değerlendirme yapılması esastır. Gidilecek mesafenin rayiç tutarının belirlenmesinde Şoförler ve Otomobilciler Odasından temin edilen tarifeler veya Belediye Başkanlığınca onaylı Köyler ve Şehirlerarası Taksi Ücret Tarifesi esas alınır.
Muhasebe birimi hesabına yatırılan yolluklar, bizzat fazla çalışmada görevlendirilen hak sahibi personele ödenir.”
11. “Ticaret Bakanlığı Taşra Teşkilatı Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönergenin 3 üncü
maddesinin (k) bendi:
“Taşra teşkilatı: Ticaret Bakanlığı gümrük ve dış ticaret bölge müdürlükleri, ticaret il müdürlükleri ve serbest bölge müdürlüklerini ifade eder.”
Hükümlerini amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
12. Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan Ret Karar Önerisi
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 13. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; 2020 yılı içerisinde Gümrük ve Dış
Ticaret Bölge Müdürlüğü kadrosunda V.H.K.İ olarak görev yapmakta iken eş durumu mazereti nedeniyle
Bursa ilinde kaldığını; ancak akabinde görev yerinin Bursa Serbest Bölge Müdürlüğü olarak değiştirildiğini, bu işlem nedeniyle mali hak kayıpları olduğu gibi görevde yükselme hususunun sekteye uğradığını, ayrıca sadece rotasyona tabi olup mazeret nedeniyle görev yaptığı ili değişmeyen personele bu uygulamanın yapılmasının adil olmadığını ifade ederek, mezkûr atamanın iptal edilerek Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüğü’ndeki görevine dönmeyi ve mali haklarının iadesini talep etmektedir.
14. Başvuru konusu ile ilgili mevzuat incelendiğinde; 657 sayılı Kanunun 76 ncı maddesi kapsamında
“kamu kurumlarının memurları görev ve unvan eşitliği gözetmeden kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki diğer kadrolara naklen atayabildikleri”, Gümrük Kanunun 221 inci maddesine göre “normal çalışma saatleri dışında görev yapan gümrük personeline fazla çalışma ücreti ödendiği”, 2010/74 sayılı
Gümrük Genel Tebliği 5 inci maddesine göre “fazla çalışma yapacak gümrük personeline rayiç bedeller üzerinden yolluk, fazla çalışma talep eden kişi/kurum tarafından karşılanmak şartıyla, ödendiği”, Ticaret
Bakanlığı Personeli Görevde Yükselme Ve Unvan Değişikliği Yönetmeliği’nin ilgili maddelerinde ise
Ticaret Müdürlükleri ve Gümrük ve Dış Ticaret Bölge Müdürlüklerinde görevde yükselmeye tabi kadrolara geçiş şartlarının düzenlendiği anlaşılmıştır.
15. Konunun değerlendirilmesi neticesinde; 15.1. Mart ayında başlayan rotasyon sürecinin sonuçlanması akabinde Aralık ayında yapılan işlemle başvuranın görev yerinin Bursa Serbest Bölge Müdürlüğü olarak değiştirildiğinin anlaşıldığı, şikâyete konu talebi içeren işlemin “aile mazereti nedeniyle başvuranın görev yaptığı yerin değiştirilmesi” olmadığı, yapılan işlemin 657 sayılı Kanunun 76 ncı Maddesi dayanak alınarak memurun görev yerinin değiştirilmesi olduğu, yine aynı şekilde yapılan işlemin başvuranın zorunlu hizmet süresinin dolması nedeniyle
“rotasyon” çerçevesinde olmadığı yani başvuranın “Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle
Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin 3 üncü Maddesi ile Kurum Yer Değiştirme Yönetmeliği’nin 5/b maddesinde belirtilen “Yer Değiştirmenin Ek-1 ve Ek-2’de belirtilen hizmet birimleri arasında yapılacağı”
hükmüne aykırı olduğu iddiasını kabul etmenin imkânı bulunmadığı, kaldı ki, başvuranın dilekçesinde “aile mazeretinin kabul edildiğini bu nedenle görev yaptığı ilin değişmediğini” ifade ettiği, 15.2. Başvuran Gümrük İdaresinde görev yapamaması nedeniyle bu birimin sınavlarına giremediği ve gümrük içindeki görevde yükselmeye tabi kadrolara atanamadığını ifade etmiş olmakla beraber, ilgili mevzuat gereğince, şu an görev yaptığı birimde bulunan görevde yükselmeye tabi kadroların sınavlarına katılabildiği, bu bağlamda bir hak kaybının söz konusu olmadığı, ayrıca başvuranın gümrük birimlerinde sabit olarak çalışmasına neden olacak bir kazanılmış hakkının da bulunmadığı, 15.3. Diğer taraftan, yukarıda belirtildiği üzere, yapılan atama görev yeri değişikliği işlemi olup, işlemin sebep unsuru ise idarenin yazılarında belirtildiği üzere Bursa Serbest Bölgesi’nde yaşanan personel sıkıntısı olduğu, 15.4. Bursa Serbest Bölge Müdürlüğü’ne atanması neticesinde “fazla çalışma ücreti ve yolluk” şeklindeki mali haklarının zayi olduğu başvuran tarafından ifade edilmiştir. İdare ise cevap olarak farklı birimlerde farklı ödemelerin yer aldığını belirtmiş olup, ilgili mevzuat açısından konu değerlendirildiğinde, Ticaret
Bakanlığı’nın gümrük birimlerinde görev yapan personellerin “fazla çalışma ücreti ve yolluk” şeklinde ödemeler aldığı anlaşılmaktadır. Bu bağlamda konu yukarıda belirtilen idari işlemin sebep unsuru ile beraber değerlendirildiğinde, idarenin yaşanılan personel açığını gidermek için “yeni personel istihdam etmesi” veya “elindeki personeli başka birimlere atanmasının sağlanması” şeklinde alternatifleri olduğu anlaşılmaktadır. Yeni personel istihdam edilmesi durumunda yeni istihdam edilen personelin eğitime tabi tutulması gerektiği ve artı bir maliyete neden olacağı aşikârdır. Kaldı ki, yapılan işlemin kamu yararı açısından değerlendirilmesi de gerekmekte olup, vatandaşların kamu hizmetlerine ulaşmasına engel olabilecek her türlü idari tasarrufun önlenmesi gerektiği, kamu yararının kişisel menfaatlerden daha üstün olmasının evrensel bir hukuk kuralı olduğu, bu bağlamda, her ne kadar başvuran gelir kaybına uğramış olsa da, kamu yararının kişisel menfaatlerden üstün olduğu göz önünde bulundurulduğunda kamu hizmetlerinin yürütülmesinin aksamaması amacıyla yapılan işlemde hukuka aykırılık tespit edilemediği, 15.5. Diğer taraftan 657 sayılı Kanunun 76 ncı maddesinde “Kurumlar, görev ve unvan eşitliği gözetmeden kazanılmış hak aylık dereceleriyle memurları bulundukları kadro derecelerine eşit veya 68 inci maddedeki esaslar çerçevesinde daha üst, kurum içinde aynı veya başka yerlerdeki diğer kadrolara naklen atayabilirler.” ibarelerine yer verilerek yapılacak atama işlemlerinde idarenin takdir yetkisinde olduğuna hükmedildiği, ayrıca başvuranın “kendisi gibi rotasyon sonucunda görev yaptığı ili değişmeyen personellerin il içerisinde görev yerlerinin değiştirildiğini, bu hususun ise adil olmadığını” iddia ettiği; ancak hangi personelin hangi birimde görevlendirileceği hususunun da idarenin takdir yetkisi içinde yer aldığı, 15.6. Takdir yetkisi, idarenin belli şart ve durumların meydana gelmesi halinde belli bir kararı alıp almamak veya kanunda öngörülen değişik çözümler arasında bir seçim yapmak konusunda tanınan bir serbestiye ya da belirli bir konuda karar alabilmek için hangi şart ve durumların ortaya çıkması gerektiğini tespit etmek imkânına sahip olması olarak tanımlanmaktadır. İdari işlemler tesis edilirken, İdareler, bağlı yetki veya takdir yetkisi çerçevesinde karar alırlar. Bu doğrultuda, idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarının tümünün hukuk kuralları tarafından önceden belirlenerek, idareye belli bir yönde hareket etme hususunda bir tercih tanınmamışsa veya idareye belli bir tasarrufta bulunması kesin olarak emredilmişse bağlı yetkiden, idarenin nerede ve nasıl bir tasarrufta bulunacağının hukuk kuralları ile önceden kesin bir şekilde belirlenmediği durumlarda ise idarenin takdir yetkisinden söz edilmektedir. (Halil Kalabalık, İdare
Hukukunda Takdir Yetkisi Kavramı Ve Benzer Kurumlarla Karşılaştırılması, Gazi Üniversitesi Hukuk
Fakültesi Dergisi Cilt 1, Sayı 2, Aralık 1997)
15.7. İdareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması idarenin görevlerinin niteliği gereği zorunludur.
Ancak, idareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması, idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına da gelmez. Bu doğrultuda idare takdir yetkisini kullanırken yasanın koyduğu sınırlar içinde kalmalı, eşitlik ilkesine önem vermeli, bu yetkiyi kamu yararı için kullanmalı, yasanın öngördüğü amaçtan başka ya da kamu yararı dışında bir amaç için kullanamamalı ve bu yetkiyi gerekçeli olarak kullanmalıdır.(Bkz. Prof. Dr. Şeref GÖZÜBÜYÜK, “Yönetim Hukuku”, Eylül/1991 s.204) Ayrıca öğretide de, idarenin takdir yetkisini kullanırken yasaların koyduğu sınırlar içerisinde hareket etmesi, eşitlik ilkesine riayet etmesi, kamu yararı için kullanılması ve gerekçeli olması gibi ilkelere uygun şekilde işlem tesisinin hukuk devleti açısından zorunlu olduğu belirtilmektedir.
15.8. Yukarıda açıklandığı üzere, idarenin iş ve işlemlerinde kamu yararına ve hizmet gereklerine riayet etmesi, yasal ve makul gerekçeye dayanması, nesnel ve adil olması, eşitlik ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesi hukuk devleti olmanın gereği olup, idarenin yasalarla kendisine tanınan takdir yetkisini bu ilke ve ölçütleri göz önünde tutarak kullanması gerekmekte olup yukarıda açıklanan gerekçeler göz önünde bulundurulduğunda, İdarenin yasalarla kendisine tanınan takdir yetkisini kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırı kullandığı yönünde bir bulgu ortaya konulamadığı gibi başvuranın talebinin reddine ilişkin işlemde kamu yararı ve hizmet gereklerine aykırılık tespit edilemediğinden başvuruya konu işlemde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin; başvuranla ilgili işlemlerinde
“kanunlara uygunluk”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak işleme karşı başvuru yollarını belirtmemesi nedeniyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili İdarenin işlemine karşı (varsa)
dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Bursa İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve TİCARET BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi