|
ÖZET: Bu karar, başvuranın eşinin İŞKUR’dan işsizlik ödeneği alması nedeniyle kesilen aile yardımı ödeneğinin yeniden ödenmesini talep etmesi üzerine verilmiştir. İdare, 4447 sayılı Kanun gereği işsizlik ödeneği alan personele aile yardımı ödeneği ödenmeyeceğini belirtmiştir. Ancak, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na göre aile yardımı ödeneği, eşin menfaat karşılığı çalışmaması ve sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almaması şartına bağlıdır.
Danıştay, işsizlik ödeneğinin sürekli bir aylık olarak tanımlanmadığını ve geçici bir ödeme olduğunu belirterek, başvuranın eşinin işsizlik ödeneği almasının aile yardımı ödeneği almasına engel teşkil etmediğine hükmetmiştir. Bu bağlamda, başvuranın aile yardımı ödeneğinden faydalanabilmesi için gerekli şartların sağlandığını ve dolayısıyla kesilen ödemenin yeniden yapılması gerektiğini vurgulamıştır. Karar, hukuka ve hakkaniyete uygunluk açısından önemli bir değerlendirme sunmaktadır. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/11859-S.21.19103
BAŞVURU NO : 2021/4925
KARAR TARİHİ : 16/08/2021
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞI
Aile yardımı ödeneğinden yararlanma taleplidir.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 02/03/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran özetle; Sosyal Güvenlik Merkezinde VHKİ kadrosunda görev yaptığını, 5510 sayılı
Kanunun 4 üncü maddesi birinci fıkrasının (a) bendi kapsamında çalışan eşinin (T.C. Kimlik No:
28/10/2020 tarihinde işten ayrılması üzerine aile yardımı ödeneği talebinde bulunduğunu,
2020 yılı Kasım ve Aralık ayları ile 2021 yılı Ocak ayında aile yardımı ödeneği aldığını, ancak eşinin
Türkiye İş Kurumu Genel Müdürlüğünden (İŞKUR) işsizlik ödeneği aldığı gerekçesiyle, 2021 yılı Şubat ayında ödeme yapılmadığını, 657 sayılı Kanuna göre aile yardımı ödenmesi şartlarının; menfaat karşılığı çalışıyor olmamak ve aylık alıyor olmamak şeklinde belirlendiğini, eşi işsizlik ödeneği aldığından ve
Kanuna göre bu ödemenin sürekli bir aylık anlamına gelmediğinden bahisle, söz konusu ödemenin durdurulmasının hak kaybına yol açtığını belirterek, kesilen aile yardımı ödeneğinin (Eş) ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzun 16/03/2021 tarihli ve / -S. sayılı yazısına istinaden Sosyal Güvenlik
Kurumu Başkanlığı İstanbul Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü tarafından gönderilen 30/03/2021 tarihli ve E- – – sayılı yazıda özetle; Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı İnsan
Kaynakları Daire Başkanlığının 15/07/2013 tarihli ve sayılı / e-posta talimatında; 10/12/2003 tarihli ve sayılı Kamu Mali Yönetim ve Kontrol Kanununa ekli IV sayılı Cetvelde İŞKUR, Sosyal Güvenlik Kurumları arasında sayıldığından 4447 sayılı Kanuna göre İŞKUR’dan işsizlik ödeneği alan personele, işsizlik ödeneğini almaya başladığı tarihi takip eden aybaşından itibaren aile yardımı ödeneğinin ödenmemesi gerektiği belirtildiğinden, başvuranın talep ettiği aile yardımı ödeneğinin (Eş)
ödenmediği açıklamasına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde
“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
3.2. “Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler” ana başlıklı 128 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. (Ek cümle: 7/5/2010- 5982/12 md.) Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır.”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun; 5.1. “Amaç” başlıklı 2 nci maddesinde “Bu Kanun, Devlet memurlarının hizmet şartlarını, niteliklerini, atanma ve yetiştirilmelerini, ilerleme ve yükselmelerini, ödev, hak, yüküm ve sorumluluklarını, aylıklarını ve ödeneklerini ve diğer özlük işlerini düzenler.”,
5.2. “Aile yardım ödeneği” başlıklı 202 nci maddesinde “Evli bulunan Devlet memurlarına aile yardımı ödeneği verilir. Bu yardım, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi için 1500, çocuklarından herbiri için de 250 gösterge rakamının (72 nci ay dahil olmak üzere 0-6 yaş grubunda yer alan çocuklar için bir kat artırımlı)
aylık katsayısı ile çarpılması sonucu elde edilecek miktar üzerinden ödenir. Eşlerden birine iş akdi veya toplu sözleşme gereği çocukları için yapılan aile yardımı ödeneği daha düşük ise, yalnız aradaki fark ödenir.
Bu fıkrada yer alan gösterge rakamlarını 3 katına kadar artırmaya Cumhurbaşkanı yetkilidir…”,
5.3. “Aile yardımı ödeneğinin ödeme usulü” başlıklı 203 üncü maddesinde “Aile yardımı ödeneği
Devlet memurlarına her ay aylıklarıyla birlikte ödenir.
Karı ve kocanın her ikisi de memur iseler bu ödenek yalnız kocaya verilir.
Aile yardımı ödenekleri hiç bir vergi ve kesintiye tabi tutulmaksızın ödenir ve borç için haczedilemez.”,
5.4. “Aile yardımı ödeneğine hak kazanma” başlıklı 204 üncü maddesinde “Memur, eş için ödenen aile yardımı ödeneğine evlendiği; çocuk için ödenen yardıma da çocuğunun doğduğu tarihi takip eden ay başından itibaren hak kazanır.”,
5.5. “Aile yardımı ödeneği hakkını kaybetme” başlıklı 205 inci maddesinde “Memur, eş için ödenen aile yardımı ödeneği hakkını eşinden boşanma veya eşinin ölümü, çocuk için ödenen yardım ödeneği hakkını da çocuğun ölümü veya 206 ncı maddedeki hallerin vukuunu takip eden ay başından itibaren kaybeder.”
6. 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun “İşsizlik sigortası ile ilgili tanımlar” başlıklı 47 nci maddesinde “…h) İşsizlik ödeneği: Sigortalı işsizlere bu Kanunda belirtilen süre ve miktarda yapılan parasal ödemeyi,… İfade eder…”,
7. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Tanımlar” başlıklı 3 üncü maddesinde “Bu Kanunun uygulanmasında;… 17) Aylık: Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile vazife malûllüğü halinde yapılan sürekli ödemeyi,… ifade eder.”, düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabulü ile tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Başvuran; eşinin İŞKUR’dan işsizlik ödeneği aldığı gerekçesiyle kesilen aile yardımı ödeneğinin (Eş)
ödenmesini talep etmektedir (§1).
10. İdare tarafından, 5018 sayılı Kanun eki (IV) sayılı Cetvelde, İŞKUR, sosyal güvenlik kurumları arasında sayıldığından, 4447 sayılı Kanuna göre İŞKUR’dan işsizlik ödeneği alan personele, işsizlik ödeneğini almaya başladığı tarihi takip eden aybaşından itibaren aile yardımı ödeneğinin ödenmemesi gerektiği değerlendirmesiyle, başvuranın aile yardımı (Eş) ödeneğinin kesilmesi yönünde işlem tesis edilmiştir.
11. 657 sayılı Kanunda (§5), eş için ödenen aile yardımı ödeneği evlenme olayının gerçekleşmesine, çocuk için ödenen aile yardımı ödeneği ise doğum olayının gerçekleşmesine bağlanmış ve evlenmenin ve/veya doğum olayının gerçekleştiği tarihi takip eden aybaşından itibaren de bu ödemelere hak kazanılacağı, bu ödeneğin, memurun her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almayan eşi ve 206 ncı maddedeki istisnalar haricinde çocukları için yapılacağı ifade edilmiştir.
12. 5510 sayılı Kanunda (§7) aylık; malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları ile vazife malûllüğü halinde yapılan sürekli ödeme; 4447 sayılı Kanunda (§6) işsizlik ödeneği ise; sigortalı işsizlere bu Kanunda belirtilen süre ve miktarda yapılan parasal ödeme olarak tanımlanmıştır. İşsizlik ödeneğinin; emekli, dul, yetim ve malullük aylığı gibi bir sosyal güvenlik kuruluşundan alınan aylık olarak değerlendirilemeyeceği,
5018 sayılı Kanun eki (IV) sayılı Cetvelde İŞKUR, sosyal güvenlik kurumları arasında sayılmışsa da
başvurana yapılacak işsizlik ödeneği (Eş) ödemesinin süreli bir ödeme niteliğinde olduğu tanımlardan da anlaşılmaktadır.
13. Nitekim mülga Devlet Personel Başkanlığının İşsizlik ödeneği alan eşi için Devlet memuruna aile yardımı ödeneği ödenip ödenemeyeceği hususundaki 18/11/2013 tarihli ve sayılı görüş yazısında; işsizlik ödeneğinin 4447 sayılı Kanun hükümleri uyarınca geçici süreli yapılan bir ödeme unsuru olması ve mevzuatımızda aylık olarak tanımlanmaması sebebiyle Devlet memuru statüsünde çalışan personelin işsizlik ödeneği alan eşi için, 657 sayılı Kanunun 202 nci maddesi ve Merkezî Yönetim Harcama
Belgeleri Yönetmeliği uyarınca aile yardımı bildirimi verilmesi halinde, eşin durumunda meydana gelen değişikliği takip eden aybaşından itibaren aile yardımı ödeneğinden faydalanabileceğinin değerlendirildiği ifade edilmiştir.
14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın aile yardımı ödeneğinden (Eş)
faydalanabilmesi için 657 sayılı Kanunda belirtilen, memurun eşinin her ne şekilde olursa olsun menfaat karşılığı çalışmaması veya herhangi bir sosyal güvenlik kuruluşundan aylık almaması şartlarını taşıdığı ve işsizlik ödeneğinin bir sosyal güvenlik kuruluşundan alınan aylık olarak görülemeyeceği değerlendirmesiyle başvurana, eşinin İŞKUR’dan işsizlik ödeneği aldığı gerekçesiyle, aile yardımı ödeneği (Eş) ödenmemesi işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık olmadığı kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup, söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği görülmüştür.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)
dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İstanbul İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN KABULÜNE,
Başvuranın aile yardımı (Eş) ödeneğinin ödenmesi yönünde SOSYAL GÜVENLİK KURUMU
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; idare
tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın BAŞVURAN ile SOSYAL GÜVENLİK KURUMU BAŞKANLIĞINA tebliğine
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi