Mecburi hizmet yükümlülüğü ve sağlık mazeretleriyle üniversiteler arası geçiş talebinin hukuki değerlendirmesi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/12984-S.21.20850

BAŞVURU NO : 2021/5836

KARAR TARİHİ : 10/09/2021

RET KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : BİNGÖL ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ

ANADOLU ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ

BAŞVURUNUN KONUSU : Tayin talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 10/03/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran (TCKN: Bingöl Üniversitesi’nde Araştırma görevliliği kadrosunda görev yaptığını, doktorasını tamamlaması akabinde üst kadro olan Doktor Öğretim Üyesi kadrosuna atanmaya hak kazanmasına rağmen boş kadro bulunmaması nedeniyle bu kadroya atanamadığını, bu bağlamda, Anadolu Üniversitesi’ne doktor kadrosuna atanmak için yaptığı başvurunun kabul edildiğini, Anadolu Üniversitesi Personel Dairesi tarafından 18/02/2021 tarihinde muvafakat için

Bingöl Üniversitesi’ne talepte bulunulduğu ancak mezkur başvurunun Bingöl Üniversitesi tarafından 15 ay kadar “mecburi hizmetinin bulunması” ve “hizmetine ihtiyaç duyulması” gerekçeleriyle reddedildiğini, anne ve babasının Bursa’da ikamet ettiği ve sağlık sorunlarının olduğu, aynı zamanda abisinin ise %60 engelli olduğu ve ailesiyle yaşadığı ancak “başvuru sürecinde” anne baba ve kardeşinin ikametinin

Eskişehir’e alındığını, diğer taraftan, velayeti annesinde olan oğlunun Ankara’da ikamet ettiği ve mesafe olarak iletişim kurmakta zorlandığını, diğer taraftan, “başvuru sürecinde” Üniversiteye karşı mecburi hizmet yükümlüsü olan personelin muvafakat talebinin 24.03.2021 tarih ve sayılı yazı ile Üniversite tarafından onandığını ancak YÖK tarafından 09.04.2021 tarihinde “Anadolu

Üniversitesi İktisat Fakültesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Bölümü Siyaset ve Sosyal Bilimler

Anabilim Dalı Doktor Öğretim Üyesi kadrosuna atanma” talebinin reddedildiğini ifade ederek, Bingöl

Üniversitesi’ne gönderilen “Muvafakat ve Mecburi Hizmet Devri” talebinin YÖK tarafından yeniden değerlendirilerek onaylanmasını talep etmektedir.

2. Başvurunun ekinde yer alan belgelerde; 2.1. Başvuranın abisi ait işgücü kaybının %60 oranında olduğunu ve “tek başına seyahat edemeyeceği”ni belirten engelli sağlık kurulu raporu, /

2.2. Başvuranın annesi .’ya ait Özel hastaneden alınma ve “hastanın refakatçi ihtiyacı” olduğunu belirten yazı, 2.3. Başvuranın babası ’ya ait Bursa Çekirge Devlet Hastanesi’nden alınma ve “hastanın refakatçi ihtiyacı” olduğunu belirten Durum Bildirir Raporu, 2.4. Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı’nın “Mecburi Hizmet Devri” konulu 06.04.2021 tarihli yazısı; “2547 sayılı kanunun 35’inci maddesinden doğan mecburi hizmet yükümlülüğünün anılan Üniversiteye devredilmesi hakkındaki teklif Yürütme Kurulunun 07.04.2021 tarihli toplantısında uygun bulunmamıştır”, 2.5. Başvuranın anne, baba ve kardeşinin ikametinin Eskişehir ilinde olduğunu gösteren Yerleşim Yeri ve

Diğer Adres Belgesi, ibarelerine yer verilmiştir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Bingöl Üniversitesi Rektörlüğü’nün 06.04.2021 tarihli cevabi yazısı ve eklerinde; “Üniversiteye karşı mecburi hizmet yükümlüsü olan personelin muvafakat talebi 24.03.2021 tarih ve sayılı yazı ile uygun görülmüş olup, ilgilinin sicil özeti ve Mecburi Hizmet Yükümlüleri

İçin Talep Formu (FORM-B) Anadolu Üniversitesi Rektörlüğüne gönderildiği ifade edilmiştir.

3. Yükseköğretim Kurumu Başkanlığı’nın 18.06.2021 tarihli ve 42558 sayılı yazısında; “Tüm yükseköğretimi düzenleyen ve yükseköğretim kurumlarının faaliyetlerine yön veren bir kuruluş olan

Yükseköğretim Kurulu yetiştirilen öğretim elemanlarının mecburi hizmetlerinin devredilmesine ilişkin yetkiyi üniversitelerin gelişmişlik durumu ve öğretim üyesi ihtiyacını karşılayabilme potansiyellerini göz önünde bulundurarak kullanmaktadır. Anadolu Üniversitesi bulunduğu konum gereği öğretim üyesi ihtiyacını mecburi hizmet yükümlülüğü bulunmayanlar arasından karşılama imkânına sahiptir. Bingöl

Üniversitesinin ise söz konusu imkana her zaman sahip olmadığı açıktır.”, ibaresine yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. “18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan

Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında ; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5. 4/11/1981 tarihli 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun “Öğretim Elemanı Yetiştirme” başlık

35 inci Maddesinde: “Yükseköğretim kurumları; kendilerinin ve yeni kurulmuş ve kurulacak diğer

yükseköğretim kurumlarının ihtiyacı için yurt içinde ve dışında, kalkınma planı ilke ve hedeflerine ve

Yükseköğretim Kurulunun belirteceği ihtiyaca ve esaslara göre öğretim elemanı yetiştirirler. (Ek fıkra:

17/8/1983 – 2880/18 md.) Öğretim elemanı yetiştirilmesi amacıyla üniversitelerin araştırma görevlisi kadroları, araştırma veya doktora çalışmaları yaptırmak üzere başka bir üniversiteye, Yükseköğretim

Kurulunca geçici olarak tahsis edilebilir. Bu şekilde doktora veya tıpta uzmanlık veya sanatta yeterlik

payesi alanlar, bu eğitimin sonunda kadrolarıyla birlikte kendi üniversitelerine dönerler. (Ek fıkra:

17/8/1983 – 2880/18 md.) Yurt içi veya yurt dışında yetiştirilen öğretim elemanları, genel hükümlere göre bağlı oldukları yükseköğretim kurumlarında mecburi hizmetlerini yerine getirmek zorundadırlar. (Ek cümle: 19/11/2014-6569/26 md.) Bu mecburi hizmet, eş durumu ve sağlık mazeretleri hariç olmak üzere başka yükseköğretim kurumlarında ve kamu kurum ve kuruluşlarında yerine getirilemez. Bu yükümlülüğü yerine getirmeyenlere, yükseköğretim kurumlarında görev verilmez. Özel kanunlarla getirilen mecburi hizmet çalışmaları bu hüküm dışındadır”,

5.1. “Özlük Hakları” başlıklı 62 nci maddesinde; “Üniversite öğretim elemanları ve üst kuruluşlar ile üniversitelerdeki memur ve diğer görevlilerin özlük hakları için bu kanun, bu kanunda belirtilmeyen hususlar için Üniversite Personel Kanunu, Üniversite Personel Kanununda bulunmayan hususlar için ise genel hükümler uygulanır.”

6. 23.05.1997 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Bir Üniversite Adına Bir Diğer Üniversitede

Lisansüstü Eğitim Gören Araştırma Görevlileri Hakkında Yönetmeliğin 4 üncü Maddesinde:

“Öğretim elemanı yetiştirilmesi amacıyla yeni kurulan veya gelişmekte olan üniversite veya yüksek teknoloji enstitülerinin araştırma görevlisi kadroları, lisansüstü eğitim yaptırmak üzere, kadrosunu tahsis edecek üniversitenin başvurusu, “Öğretim Üyesi ve Araştırıcı Yetiştirme Kurulu”nun görüşü ve

Yükseköğretim Kurulu’nun kararı ile tespit edilen, gelişmiş eğitim programı bulunan başka bir üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsüne tahsis edilebilir. Tahsis edilen araştırma görevlisi kadrosu dolu veya boş olabilir. Kadronun dolu olması halinde, bu kadroda bulunan kişi yeniden giriş sınavı yapılmaksızın, tespit edilen üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsünün ilgili lisansüstü programına kaydedilir. Bu gibi kişiler lisansüstü öğrenim görmek üzere gidecekleri üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsünde görevlendirilirler. Kadronun boş olması halinde, lisansüstü öğrenim görecek öğrencilerin seçilme ve atama işlemleri, eğitim yapacak üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsünün ilgili yönetim kurulu kararıyla yapılır. Görevlendirme veya atama işleminden önce adaylardan, kendilerine kadrosu tahsis edilen üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsünde 2547 Sayılı Kanunun 35 inci maddesi şartları içinde lisansüstü eğitimöğretim süresi (tatiller dahil) kadar mecburi hizmeti yerine getirmek zorunda bulunduklarına dair bir taahhüt ve kefalet senedi alınır. Bu senette ilgili araştırma görevlilerinin lisansüstü eğitim- öğretimlerinin tamamlanmasından ne kadar süre sonra kadroyu tahsis eden üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsüne döneceğini belirten bir hükümde yer alır. Madde 5- Atanan veya görevlendirilen araştırma görevlileri kadrosunun tahsis edildiği üniversitenin ilgili enstitünün düzenleyeceği eğitimi-öğretim programına göre eğitimi sürdürürler ve ilgili ana bilim dalında hizmet görürler.”,

7. 19.04.1983 tarihli Resmi Gazete’de Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına

İlişkin Yönetmelik’in “Sağlık Mazeretine Bağlı Yer Değişikliği”nin 13 üncü Maddesinde: “(Değişik:

30/6/2014-2014/6578 K.) Memurun sağlık mazeretine dayanarak yer değiştirme talebinde bulunabilmesi için; kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığı veya mevcut görev yerinin söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden alınacak sağlık kurulu raporu ile belgelendirmesi gerekir. (2)(3)(4) Sağlık mazeretine dayalı olarak yapılacak yer değişikliğinde memur aynı hizmet bölgesi içinde başka bir hizmet alanına, bu şekilde mazeretin karşılanamaması halinde ise başka bir hizmet bölgesinde kurumca ihtiyaç duyulan ve mazeretinin karşılanabileceği bir hizmet alanına atanabilir.”,

düzenlemelerine yer verilmiştir.

/

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin reddi yönündeki öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

9. Başvuran; Bingöl Üniversitesi’nde araştırma görevliliği kadrosunda görev yapmakta olup, doktorayı tamamlamasına binaen Bingöl Üniversitesi’nde ilgili kadronun olmaması nedeniyle Doktor Öğretim Üyesi kadrosuna atanamadığı, Eskişehir Üniversitesi’nde Doktor Öğretim Üyesi kadrosu bulunduğu ve bu

Üniversite’ye yaptığı başvurunun kabul edildiği ancak Bingöl Üniversite’nin “mecburi hizmet yükümlülüğünü göstererek nakle muvafakat vermediği, ancak bilgi – belge isteme yazımız akabinde, Bingöl Üniversitesi’nin başvuranın muvafakat talebini 24.03.2021 tarihinde onayladığı, Yükseköğretim

Kurulu Başkanlığı’nin ise “mecburi hizmet devri” şeklinde gerçekleşecek mezkur nakil işlemini onaylamadığı,

9.1. Başvuranın ailesinin Bursa’da ikamet etmekte iken başvuru sonrasında ikametlerini Eskişehir iline aldıkları,

anlaşılmış olup, başvuranın Eskişehir Üniversite’sine doktor öğretim üyesi kadrosunda atanmayı talep etmektedir.

10. İlgili mevzuat hükümlerinin incelenmesinden; Öğretim elemanı yetiştirilmesi amacıyla yeni kurulan veya gelişmekte olan üniversite veya yüksek teknoloji enstitülerinin araştırma görevlisi kadroları gelişmiş eğitim programı bulunan başka bir üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsüne tahsis edilebildikleri, görevlendirme veya atama işleminden önce adaylardan, kendilerine kadrosu tahsis edilen üniversitelerde lisansüstü eğitim-öğretim süresi (tatiller dahil) kadar mecburi hizmeti yerine getirmek zorunda bulunduklarına dair bir taahhüt ve kefalet senedi alındığı, yani bu şekilde eğitimine devam eden akademisyenlerin mecburi hizmet yükümlülüğünün bulunduğu, bu süre içerisinde, bu mecburi hizmetin, eş durumu ve sağlık mazeretleri hariç olmak üzere başka yükseköğretim kurumlarında yerine getirilemeyeceği, Yükseköğretim mevzuatında sağlık mazeretine bağlı yer değişikliği hususunda bir hüküm olmamasına binaen konunun genel hükümler bazında değerlendirilmesi neticesinde, “kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığı veya mevcut görev yerinin söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden alınacak sağlık kurulu raporu ile belgelendirmesi gerekmekte olduğu” anlaşılmıştır.

11. Başvuranın mecburi hizmet yükümlülüğünün Bingöl Üniversitesi’nde olduğu ancak “kadro” ve ailesinin sağlık durumlarını gerekçe göstererek Eskişehir Üniversite’sine geçiş yapmak istediği anlaşılmıştır. Yukarıda belirtildiği üzere sağlık mazereti gerekçe göstererek yapılacak yer değiştirmelerde

“kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığı veya mevcut görev yerinin söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini eğitim ve araştırma hastanesinden alınacak bir raporla belgelenmesi” gerekmekte olup başvuranın sunduğu belgelerde bu şartları taşıyan bir rapora rastlanılmadığından bahisle, başvuranın talebinin yerine getirilmesinin mümkün olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

12. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin; başvuranla ilgili işlemlerinde

“kanunlara uygunluk”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak işleme karşı başvuru yollarını belirtmemesi nedeniyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

13. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın BAŞVURANA, ANADOLU ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE ve BİNGÖL

ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi

/