Hukuki olmayan görevlendirme nedeniyle arazi tazminatı talebi ve Anayasa’nın 125. maddesi kapsamında idarenin sorumluluğu değerlendirmesi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/12075-S.21.19404 –

BAŞVURU NO : 2021/6847

KARAR TARİHİ : 19/08/2021

RET KARARI

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : GAZİANTEP BÜYÜKŞEHİR BELEDİYE BAŞKANLIĞI

İdarece hatalı görevlendirme yapıldığı dolayısıyla ilgili döneme ilişkin

BAŞVURUNUN KONUSU :

arazi tazminatlarının tarafına ödenmesi talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 29/03/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, Gaziantep 2. İdare Mahkemesi tarafından 2020/557 Esas Karar No ile tarafının kadrosu dışında görevlendirilmesinde hukuki isabet görülmediğinin karara bağlandığını, bu bağlamda hukuki olmayan görevlendirilmeleri dolayısıyla mahrum kaldığı 2017 yılı 4. döneminden (EkimKasım-Aralık) itibaren İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığına 08/02/2021 tarihinde yapılan görevlendirmesine kadar süreye ait arazi tazminatlarının Anayasa’nın 125. Maddesi yedinci fıkrasına göre idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü bulunduğunun hüküm altına alındığından, hatalı görevlendirmeleri yapan idareden tazminat olarak tarafına arazi tazminatlarının ödenmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kamu Denetçiliği Kurumunun 21/04/2021 tarihli ve sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanlığının 21/05/2021 tarih ve sayılı yazı ve eklerinde; başvuranın mesleği ve idare ile ilgili hizmet dökümünün ekte sunulduğu, başvuranın idarenin birimlerinde işe başlama tarihinden bugüne kadar geçen süre içerisindeki görevi ve görevlendirmelerine ilişkin yazıları ekte sunulduğu, başvuranın ilgili tarihlerde arazi tazminat ödenmediği, ayrıca başvurana arazi tazminatı ödemesi yapılabilmesi için çalışmış olduğu daire başkanlığı tarafından ödeme emrinin birime gönderilmediğinden herhangi bir ödeme gerçekleşmediği, başvuran

, 12.02.2021 tarihli Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanlığına vermiş olduğu dilekçe ile mahrum kaldığı arazi tazminatlarını talep ettiği, kurum tarafından 15.02.2021 tarihli ve sayılı yazı ile başvurana cevap verildiği, başvuran tarafından konu ile ilgili yargı organlarında açılmış/sonuçlanmış bir dava bulunmadığı ve idarenin konu ilgili herhangi bir görüşü bulunmadığı ifade edilmektedir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının;

3.1) “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesi; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk

milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”

3.2) “Kanun önünde eşitlik” başlıklı 10 uncu maddesinin 3 üncü fıkrası; “Herkes, dil, ırk, renk,

cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Kadınlar ve erkekler eşit haklara sahiptir. Devlet, bu eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür. Bu maksatla alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz. Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılmaz. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde (…) kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar.”

3.3) “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesi;

“Vatandaşlar ve karşılıklılık esası gözetilmek kaydıyla Türkiye’de ikamet eden yabancılar kendileriyle veya kamu ile ilgili dilek ve şikayetleri hakkında, yetkili makamlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisine yazı ile başvurma hakkına sahiptir. Kendileriyle ilgili başvurmaların sonucu gecikmeksizin, dilekçe sahiplerine yazılı olarak bildirilir”

3.4) “Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler” bölümünde yer alan “Genel ilkeler” başlıklı 128

inci maddesinin ikinci fıkrası; “Devletin, kamu iktisadi teşebbüsleri ve diğer kamu tüzelkişilerinin genel idare esaslarına göre yürütmekle yükümlü oldukları kamu hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, memurlar ve diğer kamu görevlileri eliyle görülür. Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir. Ancak, malî ve sosyal haklara ilişkin toplu sözleşme hükümleri saklıdır. Üst kademe yöneticilerinin yetiştirilme usul ve esasları, kanunla özel olarak düzenlenir.” hükmünü haizdir.

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun; “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesi;

“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” şeklindedir.

5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun; “Zam ve Tazminatlar” başlıklı 152 inci maddesi; “….Teknik Hizmetler Sınıfına dahil kadrolarda bulunan personelden açık çalışma mahallerinde fiilen çalışanlara, bulundukları kadrolar esas alınmak suretiyle, çalışılan her gün için belirlenecek oranlarda ve üçer aylık dönemler itibarıyla toplamı 60 puanı aşmayacak şekilde, dönem sonlarında ödenmek üzere ek özel hizmet tazminatı verilebilir.(….) Kamu kurum ve kuruluşları (Mahalli İdareler dahil) bu maddede belirtilen zam ve tazminatları; hizmetin gerekleri ve mali imkanlarını dikkate alarak personeline

Cumhurbaşkanınca belirlenen oran ve miktarlardan daha düşük bir oran ve miktar üzerinden ödeyebilirler.(1) Bu maddenin ikinci bölümünde yer alan tazminatlar damga vergisi hariç herhangi bir vergiye tabi değildir” hükmündedir.

6. 17.4.2006 tarihli ve 2006/10344 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Devlet

Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara İlişkin Kararın; 6.1. “Kapsam ve dayanak” başlıklı 1’inci maddesi; “(1) 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile aynı

Kanunun ek geçici 9 uncu maddesi kapsamına giren kurumlardan aylık alanlara, bu Kanunun 152 nci maddesine göre 2006 yılında; a) Ödenecek “İş Güçlüğü, İş Riski, Temininde Güçlük ve Mali Sorumluluk Zammı”, bu Karara ekli I sayılı

Cetvelde, b) Ödenecek “Özel Hizmet Tazminatı”, bu Karara ekli II sayılı Cetvelde, c) Ödenecek “Diğer Tazminatlar”, bu Karara ekli III sayılı Cetvelde, /

ç) Teknik ve sağlık hizmetler sınıflarına dahil kadrolarda bulunan personele, bazı yörelerde verilecek ek zam ve tazminatların belirlenmesinde esas alınacak yerleşim birimleri “Kalkınmada Öncelikli Yörelerin

Dereceleri” başlığı ile, bu Karara ekli IV sayılı Cetvelde, d) Milli Eğitim Bakanlığına bağlı Mesleki ve Teknik Okul ve Kurumlardan, ilave Eğitim-Öğretim

Tazminatı ödenecek olanların listesi, bu Karara ekli V sayılı Cetvelde, gösterilmiştir.” 6.2. “Cetvellerin kontrol, onay ve dağıtım usulü” başlıklı 5’inci maddesi; “ (1) Bu Karara ekli I, II ve

III sayılı cetvellerde yer alan zam ve tazminatlar, aşağıda belirtilen usule göre hazırlanarak, belirtilen merciler tarafından kontrol edilen cetvellere ve dağılım listelerine göre ödenir. (2) Her kurum, bu Karara göre ödeme yapılacak personelinin kadro veya görev unvanlarını, sınıflarını, derecelerini, sayılarını, hizmet yerlerini ve bunlara uygun olarak ödenecek zam ve tazminatların miktarlarını serbest kadrolar esas alınmak suretiyle hazırlanan I, II ve III sayılı cetvellerde gösterir.” 6.3. “Görevin fiilen yapılması” başlıklı 6’ncı maddesi; “(1) Zam ve tazminatların ödenebilmesi için, I, II ve III sayılı cetvellerde gösterilen personelin, kadro unvanı ile kariyer ve yürüttüğü görevin gerektirdiği hizmetleri kanunların öngördüğü durumlar saklı kalmak üzere fiilen yapması zorunludur.” 6.4. II sayılı cetvelinin -E- (Teknik Hizmetler) bölümünün 6’ıncı maddesi, “Teknik Hizmetler Sınıfına ait kadrolarda bulunan personelden; büro, atölye, ısı santralı, laboratuar, tesis (sosyal tesisler dahil), işletme, fabrika ve hizmet binaları dışında olmak şartıyla arazi, şantiye, inşaat, baraj, park, bahçe, maden, açık alanlarda kurulu tarım ve hayvancılık uygulama birimleri ve yol gibi açık çalışma mahallerinde fiilen çalışanlara (belirtilen mahallerde yapılan kontrollük hizmetleri dahil), çalışılan her gün için aşağıda gösterilen oranlarda ayrıca özel hizmet tazminatı ödenir. Faal durumdaki hizmet binalarının tadilat, bakım ve onarımı işleri açık çalışma mahalli kapsamında değerlendirilmez.

a) 1/a, b ve c sıralarında sayılanlara ………….. : 3,0 b) 1/d sırası ile 2 nci sırada sayılanlara ……….: 2,0 c) 3 ve 4 üncü sıralarda sayılanlara …………….: 1,2

Bu ek özel hizmet tazminatının ödenmesinde ilgililerin kadroları esas alınır. Tazminatın kimlere ödeneceği; iş programları ve çalışma mahallerinin özellikleri dikkate alınarak, üçer aylık dönemler itibarıyla ilgili birim amirlerince belirlenir. Ödemeler görevin filen yerine getirilmesinden sonra üçer aylık dönem sonlarında yapılır.

Ancak, bu şekilde ödenecek ek özel hizmet tazminat toplamı üçer aylık dönemler itibarıyla, a) 1/a, b ve c sıralarında sayılanlara …………… : 60 b) 1/d sırası ile 2 nci sırada sayılanlara ………..: 40 c) 3 ve 4 üncü sıralarda sayılanlara ……………..: 24 oranlarını aşamaz.” şeklindedir.

7. 01/09/2019 tarih ve 30875 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 2020-2021 Yıllarını Kapsayan Kamu

Görevlileri Hakem Kurulunun 28/8/2019 Tarihli ve 2019/1 Sayılı Kararı’nın 12 inci maddesi; “2006/10344 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve

Tazminatlara İlişkin Karara ekli (I) sayılı Cetvelin “(B) Teknik Hizmetler Bölümü’nün 4 üncü sırasında hizmet yılları dikkate alınarak öngörülen iş güçlüğü ve temininde güçlük zammı puanları ile (II) sayılı Özel

Hizmet Tazminatı Cetvelinin “(E) Teknik Hizmetler” bölümünün 1 inci sırasının (d) bendinde dereceler itibarıyla öngörülen tazminat ve ek tazminat oranları, kadroları teknik hizmetler sınıfına dahil müze araştırmacısı, arşivci, folklor araştırmacısı, kütüphaneci, kitap patologu ve sosyolog unvanlı kadrolarda bulunan Devlet memurları için de uygulanır. Bunlara anılan Bakanlar Kurulu Kararının diğer bölümlerinde belirlenmiş olan zam ve tazminatlar ödenmez.” şeklindedir.

8. 11.05.2006 tarihli ve 26165 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan 160 seri no.lu Devlet Memurları

Kanunu Genel Tebliği’nin “C-II sayılı Cetvele İlişkin Açıklamalar” başlığı altında yer alan 6’ncı maddesi; “I sayılı Cetvelin (E) Teknik Hizmetler Bölümünün 6’ncı sırasında, Teknik Hizmetler Sınıfına ait kadrolarda bulunan personelden; büro, atölye, ısı santralı, laboratuvar, tesis (sosyal tesisler dahil), işletme, fabrika ve hizmet binaları dışında olmak şartıyla arazi, şantiye, inşaat, baraj, park, bahçe, maden,

açık alanlarda kurulu tarım ve hayvancılık uygulama birimleri ve yol gibi açık çalışma mahallerinde fiilen çalışanlara (belirtilen mahallerde yapılan kontrollük hizmetleri dahil), çalışılan her gün için %3, %2 ve

%1,2 oranlarında ek özel hizmet tazminatı ödeneceği; bu şekilde ödenecek ek özel hizmet tazminatı toplamının üçer aylık dönemler itibarıyla %60, %40 ve %24 oranlarını aşamayacağı, bu ilave tazminatın kimlere ödeneceğinin ise iş programları ve çalışma mahallerinin özellikleri dikkate alınarak, üçer aylık dönemler halinde, ilgili birim amirlerince belirleneceği ve ödemelerin görevin fiilen yerine getirilmesinden sonra üçer aylık dönem sonlarında yapılacağı hükme bağlanmıştır.

Buna göre, kadroları Teknik Hizmetler Bölümünün l ila 4 üncü sırasında sayılanlara, söz konusu ek özel hizmet tazminatının ödenebilmesi için; a) Bu personelin büro, atölye, ısı santralı, laboratuar, tesis (sosyal tesisler dahil), işletme, fabrika ve hizmet binaları gibi “kapalı mahaller” dışında arazi, park, bahçe, şantiye, inşaat, maden, açık alanlarda kurulu tarım ve hayvancılık uygulama birimleri, yol, tünel, demiryolu, büyük içme suyu, köprü, kıyı yapıları, baraj v.b. açık çalışma mahallerinde görevlendirilmiş ve bu mahallerde fiilen çalışmış olmaları, b) Söz konusu görevlendirmelere ilişkin olarak ilgili birim amirlerince belirlenen görev ve isimleri ihtiva eden listelerin ibrazı, yeterli olacaktır.” şeklindedir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

9. Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan Ret Karar Önerisi

Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 10. Başvuran, (1) numaralı paragrafta belirtildiği üzere hukuki olmayan görevlendirilmeleri dolayısıyla mahrum kaldığı 2017 yılı 4. döneminden (Ekim-Kasım-Aralık) itibaren İmar ve Şehircilik Daire

Başkanlığına 08/02/2021 tarihinde yapılan görevlendirmesine kadar süreye ait arazi tazminatlarının ödenmesi talebiyle Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.

11. İdarenin (2) numaralı paragrafta ayrıntılı olarak belirtildiği üzere, başvuranın ilgili tarihlerde arazi tazminat ödenmediği, ayrıca başvurana arazi tazminatı ödemesi yapılabilmesi için çalışmış olduğu daire başkanlığı tarafından ödeme emrinin birime gönderilmediğinden herhangi bir ödemenin gerçekleştirilemediği savunulmaktadır.

12. Mevzuat yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; 657 sayılı kanuna göre, Teknik Hizmetler

Sınıfına dahil kadrolarda bulunan personelden açık çalışma mahallerinde fiilen çalışanlara, bulundukları kadrolar esas alınmak suretiyle, çalışılan her gün için belirlenecek oranlarda ve üçer aylık dönemler itibarıyla toplamı 60 puanı aşmayacak şekilde, dönem sonlarında ödenmek üzere ek özel hizmet tazminatı verilebileceği, 17.4.2006 tarihli ve 2006/10344 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan

Devlet Memurlarına Ödenecek Zam ve Tazminatlara İlişkin Kararına göre; kadro unvanı ile kariyer ve yürüttüğü görevin gerektirdiği hizmetleri kanunların öngördüğü durumlar saklı kalmak üzere fiilen yapması zorunlu olduğu, bu ilave tazminatın kimlere ödeneceğinin ise iş programları ve çalışma mahallerinin özellikleri dikkate alınarak, üçer aylık dönemler halinde, ilgili birim amirlerince belirleneceği ve ödemelerin görevin fiilen yerine getirilmesinden sonra üçer aylık dönem sonlarında yapılacağının hükme bağlandığı şeklindedir.

13. Başvuranın 2012 yılında Gaziantep Büyükşehir Belediye Başkanlığı bünyesinde Ulaşım Planlama

Müdürlüğünde şehir plancısı olarak işe başladığı, anılan idarede sözleşmeli personel iken 15/09/2013 tarihinde kadroya atandığı, 2015 yılından itibaren İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığında görevine devam ettiği, başvuran ile amiri arasında başlayan sorunlar nedeniyle görev yeri değişikliği yapıldığı, İnsan

Kaynakları ve Eğitim Daire Başkanlığı’nın 05.05.2020 tarih sayılı yazısıyla ‘İnsan Kaynakları ve

Eğitim Daire Başkanlığı Arşiv Şefliğinde’ görevlendirildiği, 29/05/2020 tarihli başvurusuyla işlemin iptal edilerek kadrosuna uygun olan İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanlığı’nda görevlendirilmesi talebinin İnsan

Kaynakları ve Eğitim Daire Başkanlığı’nın 02.06.2020 tarih ve sayılı işlemi ile reddi üzerine anılan işlemin iptali istemiyle Gaziantep 2. İdare Mahkemesine dava açtığı, Gaziantep 2. İdare Mahkemesi tarafından Esas No ve Karar No ile kadrosu dışında görevlendirilmesinde hukuki isabet görülmediğinin karara bağlandığı, Gaziantep Büyükşehir Belediyesi Başkanlığı bünyesinde şehir plancısı unvanıyla 5 dereceli şehir plancısı kadrosunda çalışmakta olduğu, 01/02/2021 tarihinden itibaren İmar ve

Şehircilik Daire Başkanlığı bünyesinde istihdam edildiği, başvuruya konu 2017 yılı 4. döneminden İmar ve

Şehircilik Daire Başkanlığına 01/02/2021 tarihinde yapılan görevlendirmesine kadar süreye ait arazi tazminatlarının idarece çalışmış olduğu daire başkanlığı tarafından ödeme emrinin birime gönderilmediğinden herhangi bir ödeme gerçekleşmediği tespit edilmiştir.

14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; mevzuata göre arazi tazminatı yürütülen görevin gerektirdiği hizmetleri kanunların öngördüğü durumlar saklı kalmak üzere fiilen yapılması zorunlu olduğu, bu ilave tazminatın kimlere ödeneceğinin ise iş programları ve çalışma mahallerinin özellikleri dikkate alınarak üçer aylık dönemler halinde, ilgili birim amirlerince belirleneceği, başvuranın ise kendi istemi dışında olmakla birlikte idarece görevlendirildiği birimler itibariyle gerek iş programı gerekse çalışma mahalleri itibariyle arazi tazminatı ödenmeye uygun olmadığı ve ilgili birim amirlerince de ödeme emri ve arazi tazminatı ödenecek personel listesinde yer almadığı bu nedenle de herhangi bir ödeme gerçekleşmediği anlaşıldığından, başvuranın talebi hakkında idarece yapılan işlemin mevzuata uygun olduğu dolayısıyla başvuranın 12/02/2021 tarihli dilekçesi ile ilgili dönemler itibariyle arazi tazminatı ödenmesi talebi hakkında arazi tazminatının asli göreve bağlı olarak ödenen bir özlük hakkı olmayıp fiilen çalışma karşılığı ödenen ve gerçekleşmesi belli kurallara bağlı muhtemel gelir niteliğinde olduğundan, dolayısıyla başvuranın görevlendirmesinin iptali sonucunda hukuka aykırı işlem nedeniyle tazmini gereken bir zarar olarak kabul edilmesi mümkün olmadığından, idarece ödenmemesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi

Yönetim İlkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde de yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde cevap verildiği ancak idarenin başvurana karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idarenin bundan böyle bu ilkeye de uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

16. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret

Kararının başvurana tebliği tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Gaziantep İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın başvurana ve GAZİANTEP BÜYÜKŞEHİR BELEDİYESİ BAŞKANLIĞINA tebliğine

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi