COVID-19 sürecinde geçici aile hekimi görevlendirilmesinde ödeme yapılmaması ve Aile Hekimliği Ödeme Yönetmeliği’ne uygunluk değerlendirmesi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/13555-S.21.21761

BAŞVURU NO : 2021/7495

KARAR TARİHİ : 22/09/2021

TAVSİYE KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : SİVAS İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ

BAŞVURUNUN KONUSU : Geçici aile hekimi olarak görevlendirilmesine dair ücretin ödenmesi taleplidir

BAŞVURU TARİHİ : 09/04/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran özetle; Sivas İl Sağlık Müdürlüğünün 11/09/2020 tarihli yazısıyla, ilde artan COVID-19 vakaları sebebiyle hekimlere ihtiyaç duyulduğundan, 14/09/2020–20/09/2020 tarihleri arasında 7 (yedi)

gün süreyle, Aile Hekimi Dr. ’nin COVID -19 çalışmaları ve filyasyonda görevlendirilmesi üzerine, hizmetin devamı için geçici aile hekimi olarak görevlendirildiğini, aile hekimlerinin idare teşkilatında Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından ihdas edilen kadro ve pozisyonlara bağlı istihdam edilen memur veya sözleşmeli personel olmadığını, kendilerine kayıtlı kişilere kişiye yönelik birinci basamak sağlık hizmeti sunduklarını, sunulan bu hizmet karşılığında ‘03.5 Hizmet Alımları’ ekonomik kodlu bütçe kaleminden hakediş aldıklarını, Aile Sağlığı Merkezi dışında filyasyon çalışmalarına destek olan aile hekimlerinin kayıtlı hastalarına, geçici aile hekimi sıfatıyla başka aile hekimleri tarafından hizmet sunulmasına rağmen, idare tarafından sunulan bu hizmetin karşılığında ödeme yapılmayarak mülkiyet hakkına haksız müdahalede bulunulduğunu belirterek, 14/09/2020–20/09/2020 tarihleri arasında geçici aile hekimi olarak görevlendirilmesine dair ücretin ödenmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzun 22/04/2021 tarihli ve – sayılı, 10/08/2021 tarihli ve yazılarına istinaden Sağlık Bakanlığı tarafından gönderilen yazı ve eklerinden özetle;

2.1. Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliğinin “Çalışma saatleri” başlıklı 10 uncu maddesinin üçüncü fıkrası hükmü çerçevesinde aile hekimleri ve aile sağlığı çalışanlarının deprem, sel felaketi ve salgın gibi olağanüstü durumlarda çalışma saatlerine bağlı kalınmaksızın çalıştırılabileceği,

2.2. Aile Hekimliği Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliğinin “Hizmet içi eğitim ve görevlendirme” başlıklı 8 inci maddesinin birinci fıkrası hükmü çerçevesinde; acil hâller ile doğal afet gibi olağanüstü durumlarda valilikçe görevlendirilmesi durumunda hizmetin devamı için Müdürlükçe gerekli tedbirlerin alınacağı, mezkur Yönetmeliğin “Aile hekimine yapılacak ödemeler” başlıklı 16 ve 19 uncu maddelerinin birinci fıkrası çerçevesinde; deprem, sel felaketi ve salgın gibi olağanüstü durumlarda valilikçe veya Bakanlıkça görevlendirilenlere, ödemenin tam olarak yapılacağının hüküm altına alındığı, geçici aile hekimi ve aile sağlığı çalışanlarına yapılacak ödemelerin ise mezkur Yönetmeliğin 17 ve 20 inci maddelerinin birinci fıkrasında düzenlendiği,

2.3. Daha kaliteli sağlık hizmeti sunumu ve hizmetin sürdürülebilirliğinin sağlanabilmesi amacıyla gerektiği durumlarda İl Sağlık Müdürlüğü tarafından personel ve hizmet planlamaları yapıldığı, pandemi sürecinde de aile hekimliği hizmetlerinde aksama olmayacak şekilde mevzuat çerçevesinde pandemi ile mücadeleye ilişkin gerekli hizmet planlamaları yapılabildiği anlaşılmıştır.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığı’na bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği

Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5. 5258 sayılı Aile Hekimliği Kanununun;

5.1. “Amaç ve kapsam” başlıklı 1 inci maddesinde “Bu Kanunun amacı; Sağlık Bakanlığının belirleyeceği illerde, birinci basamak sağlık hizmetlerinin geliştirilmesi, birey ihtiyaçları doğrultusunda koruyucu sağlık hizmetlerine ağırlık verilmesi, kişisel sağlık kayıtlarının tutulması ve bu hizmetlere eşit erişimin sağlanması amacıyla aile hekimliği hizmetlerinin yürütülebilmesini teminen görevlendirilecek veya çalıştırılacak sağlık personelinin statüsü ve malî hakları ile hizmetin esaslarını düzenlemektir.”,

5.2. “Yönetmelikler” başlıklı 8 inci maddesinde “Aile hekimi ve aile sağlığı çalışanlarının çalışma usul ve esasları; çalışılan yer, kurum ve statülerine göre öncelik sıralaması; aile hekimliği uygulamasına geçişe ve nakillere ilişkin puanlama sistemi ve sayıları; aile sağlığı merkezi olarak kullanılacak yerlerde aranacak fizikî ve teknik şartlar; meslek ilkeleri; iş tanımları; performans ve hizmet kalite standartları; hasta sevk evrakı, reçete, rapor ve diğer kullanılacak belgelerin şekli ve içeriği, kayıtların tutulması ile çalışma ve denetime ilişkin usul ve esaslar, Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.

Aile hekimi ve aile sağlığı çalışanlarıyla yapılacak sözleşmede yer alacak hususlar ve bu Kanunda belirlenen esaslar çerçevesinde bunlara yapılacak ödeme tutarları ile bu ücretlerden indirim oran ve şartları, sözleşmenin feshini gerektiren nedenler, Cumhurbaşkanınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir.”,

6. 25/01/2013 tarihli ve 28539 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Aile Hekimliği Uygulama

Yönetmeliğinin “Çalışma saatleri” başlıklı 10 uncu maddesinin üçüncü fıkrasında “Aile hekimleri ve

aile sağlığı elemanları deprem, sel felaketi ve salgın gibi olağanüstü durumlarda çalışma saatlerine bağlı kalınmaksızın çalıştırılabilirler.”,

7. 30/12/2010 tarihli ve 27801 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Aile Hekimliği Ödeme ve Sözleşme

Yönetmeliğinin;

7.1. “Tanımlar” başlıklı 4 üncü maddesinin (g) bendinde “Geçici aile hekimi: Aile hekiminin yıllık izin, hastalık izni ve diğer nedenlerle görev başında bulunamadığı sürede yerine bakan veya boş aile hekimliği pozisyonuna yerleştirme yapılıncaya kadar bu pozisyona görevlendirilen aile hekimini,… ifade eder.”,

7.2. “Hizmet içi eğitim ve görevlendirme” başlıklı 8 inci maddesinde “(1) (Değişik cümle: 5/9/202031235-CK-2937/3 md.) Aile hekimi ve aile sağlığı elemanlarının; Bakanlıkça öngörülen hizmet içi eğitimler için görevlendirilmeleri veya acil hâller ile doğal afet gibi olağanüstü durumlarda valilikçe başka yerde görevlendirilmeleri ya da sağlık raporuyla belgelendirmesi ve müdürlükçe onaylanması koşuluyla

Bakanlıkça ilan edilmiş bulaşıcı ve salgın hastalığa yakalanmış olması veya yakalanma riski taşıması nedeniyle görevi başında bulunamamaları durumunda hizmetin devamı için müdürlükçe gerekli tedbirler alınır. Hizmet içi eğitimler için görevlendirilme süresi bir yılda en fazla otuz gündür.

(2) Sözleşmeli olarak çalıştırılan aile hekimi veya aile sağlığı elemanı, izinli veya raporlu olduğu süre içinde, 5 inci maddede belirtilen şartları taşıyan hekim ya da sağlık personeli ile anlaşarak hizmetin görülmesini geçici olarak sağlar. Bu anlaşma, müdürlükçe uygun görülmesi hâlinde uygulanır. Bu mümkün olmadığı takdirde müdürlükçe geçici aile hekimi veya geçici aile sağlığı elemanı görevlendirilir. Birden fazla birimi bulunan aile sağlığı merkezlerinde, aynı aile sağlığı merkezinde görev yapan diğer sözleşmeli aile hekimleri veya aile sağlığı elemanlarından görevlendirme yapılır. Ancak görevlendirme yapılacak sözleşmeli aile hekimi ve aile sağlığı elemanı bulunmadığı takdirde müdürlükçe sözleşmeli aile hekimliği çalışanları dışından görevlendirme yapılır.”,

7.3. “Aile hekimine yapılacak ödemeler” başlıklı 16 ncı maddesinin birinci fıkrasında “Aile hekimliği uygulamasında sözleşmeyle çalıştırılan veya aile hekimliği uygulamaları için görevlendirilen aile hekimine çalışılan gün sayısına göre ödeme yapılır. (Değişik cümle: 5/9/2020-31235-CK-2937/4 md.) İzin, rapor ve

Bakanlık tarafından ya da Bakanlık tarafından onaylanmak kaydıyla müdürlük tarafından verilen eğitimlerdeki görevlendirme süreleri ile sağlık raporuyla belgelendirmesi ve müdürlükçe onaylanması koşuluyla Bakanlıkça ilan edilmiş bulaşıcı ve salgın hastalığa yakalanmış olması veya yakalanma riski taşıması nedeniyle görevi başında bulunamadıkları süreler çalışılan gün sayısına dahil edilir. Deprem, sel felaketi ve salgın gibi olağanüstü durumlarda valilikçe veya Bakanlıkça görevlendirilenlere, ödeme tam olarak yapılır…”,

7.4. “Geçici aile hekimlerine yapılacak ödemeler” başlıklı 17 nci maddesinin birinci ve dördüncü fıkrasında “(Değişik: 16/3/2015-2015/7528 K.) (1) Sözleşme ile çalıştırılan aile hekimine, 8 inci maddenin ikinci fıkrası çerçevesinde görev başında bulunmadığı süre içinde, hizmetin görülmesini sağlaması hâlinde ödeme tam olarak yapılır. Bu mümkün olmadığı takdirde müdürlük, diğer aile hekimleri veya Bakanlık personelini geçici aile hekimi olarak görevlendirir. Bu durumda; a) 16 ncı maddenin birinci fıkrasının (a) bendine göre kayıtlı kişiler için yapılacak brüt ödeme miktarının

%50’si yasal kesintiler yapıldıktan sonra asıl aile hekimine, %50’si ise geçici aile hekimine ödenmek üzere kadrosunun bulunduğu kurum döner sermaye emanet hesabına, tek birimli aile sağlığı merkezinde görev yapan ve yıllık izin sebebiyle görevi başında bulunamayan asıl aile hekimine, toplam yıllık izin süresinin ilk yedi günlük kısmı için ise %100’ü, b) 16 ncı maddenin birinci fıkrasının (b) bendine göre ödenecek sosyoekonomik gelişmişlik düzeyi ücretinin %50’si asıl aile hekimine,

c) 16 ncı maddenin birinci fıkrasının (c) bendine göre ödenecek aile sağlığı merkezi giderlerinin tamamı asıl aile hekimine, ç) 16 ncı maddenin birinci fıkrasının (ç) bendine göre ödenecek gezici sağlık hizmeti gideri ödeneğinin tamamı, çalışılan gün sayısıyla orantılı olarak geçici aile hekimine, ödenir…

(4) Bu madde gereği görevlendirilen personele yapılacak ödemeler çalışılan gün sayısıyla orantılı olarak yapılır.” düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurana, 14/09/2020– 20/09/2020 tarihleri arasında geçici aile hekimi olarak görevlendirilmesine dair ücretin ödenmesi yönünde hazırlanan Tavsiye Karar Önerisi, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

9. Başvuran; 14/09/2020–20/09/2020 tarihleri arasında geçici aile hekimi olarak görevlendirilmesine dair ücretin ödenmesini talep etmektedir (§1).

10. 30/12/2010 tarihli ve 27801 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Aile Hekimliği Ödeme ve Sözleşme

Yönetmeliğinde; geçici aile hekimi, aile hekiminin yıllık izin, hastalık izni vd. nedenlerle görev başında bulunamadığı sürede yerine bakan veya boş aile hekimliği pozisyonuna yerleştirme yapılıncaya kadar bu pozisyona görevlendirilen aile hekimi olarak tanımlanmış; aile hekiminin acil hâllerle doğal afet gibi olağanüstü durumlarda valilikçe başka yerde görevlendirilmesi nedeniyle görevi başında bulunamaması durumunda hizmetin devamı için müdürlükçe gerekli tedbirlerin alınacağı; salgın gibi olağanüstü durumlarda valilikçe veya Bakanlıkça görevlendirilen aile hekimlerine ödemenin tam olarak yapılacağı düzenlenmiştir. Ayrıca, geçici aile hekimi olarak görevlendirilen aile hekimlerine yapılacak ödemelere, anılan Yönetmeliğin 17 nci maddesinde yer verilmiştir.

11. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından Sivas İl Sağlık Müdürlüğüne gönderilen

“Filyasyon Çalışmasında Görevlendirilen Aile Hekimlerinin Yerine Görevlendirilen Aile Hekimlerine

Yapılacak Ödemeler” konulu, 27/01/2021 tarihli ve E.99858683-045.01-181 sayılı yazıda özetle; Aile

Hekimliği Uygulama Yönetmeliğinin 10 uncu maddesi üçüncü fıkrası, Aile Hekimliği Ödeme ve Sözleşme

Yönetmeliğinin 8 inci maddesi birinci fıkrası ile 16 ve 19 uncu maddeleri düzenlemelerine yer verilerek bahsi geçen mevzuat hükümleri çerçevesinde işlem tesis edilmesi, bununla birlikte aile hekimliği çalışanlarının filyasyon çalışmaları kapsamında hâlihazırda yürüttükleri görevlerinin ve diğer aile hekimliği hizmetlerinin aksamasına mahal verilmemesinin de öncelikli olduğu dikkate alınarak yalnızca gerekli durumlarda söz konusu görevlendirmelerin yapılmasına özen gösterilmesi gerektiği hususu belirtilmiştir.

İdare tarafından da anılan görevlendirme için ödeme yapılmaması üzerine başvuran tarafından

Kurumumuza başvuru yapılmıştır.

12. Başvuruya konu olayda, ilgili düzenlemeler çerçevesinde; Sivas İl Sağlık Müdürlüğü tarafından, COVID-19 çalışmaları kapsamında sahada yürütülen çalışmalarda görevlendirilen aile hekimleri ile yerine bakacak aile hekimlerine ilişkin liste yazı ekinde Valilik Makamına sunulmuş, Valilik Makamının

‘Görevlendirme’ konulu ‘Olur’ yazısı ile ASM Aile Hekimi Dr. ’nin yerine bakacak aile hekimi olarak- başvuranın 14/09/2020-20/09/2020 tarihleri arasında görevlendirildiği görülmüştür.

Bahsi geçen görevlendirmenin mevzuat çerçevesinde yapıldığı anlaşılmakla birlikte, söz konusu görevlendirme kapsamında çalışan başvurana anılan çalışması karşılığında, 30/12/2010 tarihli ve 27801 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Aile Hekimliği Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliği düzenlemeleri gereği herhangi bir ödeme yapılmadığı anlaşılmıştır.

13. Buna göre; COVID-19 pandemi sürecinin olağanüstü şartlarda çalışmayı gerektirdiği, pandemi ile mücadeleye ilişkin sağlık personeli tarafından özveriyle sürdürülen doğrudan ya da dolaylı çalışmalar kapsamında gerekli ödemelerin yapılması gerektiği, 14/09/2020-20/09/2020 tarihleri arasında başvuranın kendi işleri yanı sıra geçici aile hekimi olarak ta hizmetinden yararlanılmış olduğu, böylelikle aile hekimliği hizmetlerinin aksamasına mahal verilmediği ve başvuranın -COVID-19 çalışmaları kapsamında sahada yürütülen çalışmalarda görevlendirilen aile hekimi yerine- geçici aile hekimi olarak çalıştığı günlere ilişkin ödeme yapılmasını engelleyici bir mevzuat hükmüne de rastlanmadığı, dolayısıyla başvurana anılan çalışmaları kapsamında 30/12/2010 tarihli ve 27801 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Aile Hekimliği

Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliğinin 17 nci maddesi düzenlemesi kapsamında ödeme yapılması gerektiği değerlendirilmiştir.

14. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvurana, 14/09/2020–20/09/2020 tarihleri arasında geçici aile hekimi olarak görevlendirilmesine dair ücretin ödenmemesi işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık olmadığı kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında Kurumumuzun bilgi ve belge talebine süresi içinde Sağlık

Bakanlığı tarafından cevap verildiği, ancak istenilen bilgilere ilişkin kapsamlı açıklama yapılmadığı, düzenli veriler sunulamadığı anlaşılmış olup, “nezaket”, “şeff afl ık” ve “hesap verilebilirlik” ilkelerine uyulmadığı tespitiyle İdareden bahse konu ilkelere uygun davranması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)

dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Sivas İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN KABULÜNE,

Başvurana, 14/09/2020–20/09/2020 tarihleri arasında geçici aile hekimi olarak görevlendirilmesine dair ücretin ödenmesi yönünde SAĞLIK BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; idare

tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Kararın BAŞVURAN ile SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi