Aile Sağlığı Merkezinde soğuk zincir kırılması nedeniyle verilen cezanın inceleme süresi ve savunma hakkı ihlaliyle hukuka uygunluğu değerlendirmesi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/14861-S.21.23786

BAŞVURU NO : 2021/8430

KARAR TARİHİ : 14/10/2021

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : SAKARYA İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ

İhtar puanı cezasının kaldırılması talebi

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 20/04/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza başvuruda bulunan özetle; Aile Sağlığı Merkezinde 05/12/2019 tarihinde yaşanan soğuk zincir nedeniyle soruşturma açıldığını, tarafına 20 ceza ihtar puanı verildiğini, 24/12/2019 tarihinde Valilik Oluru ile incelemeci atanarak işlem başlatıldığını, ancak mevzuat gereği 6 ay içerisinde sonuçlandırılması gerekirken bu süre 1 ay aşılarak ceza verme noktasında hak düşürücü sürece girildiğini, bu nedenle cezanın verilemeyeceğini, ifade tutanaklarında ve inceleme raporunda tarafına herhangi bir kusur atfedilmediğini, soğuk zincir için gerekli tüm tedbirleri aldığı ancak incelemeci tarafından salt

ATS’de -0,98 C sıcaklıkta aşının kaldığından bahisle cezanın verildiğini, aşıların bozulduğuna dair bir tespit yapılmadığını, fridge tag sıcaklık değişimlerinden görüleceği üzere olayla ilgili ısının hiçbir şekilde sıfırın altına düşmediği, ilgili raporda tüm tedbirleri aldığı ve üzerine düşen müdahaleleri yaptığı belirtilmesine rağmen savunma istem yazısında ihmali olduğundan bahisle ceza verilmeye çalışılmasının açıkça hukuka aykırı olduğu, aşıların bozulması ile alakalı bu konuda yetkili olan laboratuvardan alınmış belgenin olmaması veya aşıların imhasında düzenlenen imha tutanağının hangi kriterlere göre yapıldığının da belirtilmemesi üzerine savunma hakkının hukuka aykırı olarak kısıtlanması sonucunu doğurduğunun aşikar olduğunu belirterek, hakkında uygulanan ceza işleminin iptal edilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzca talep edilen bilgi ve belgelere cevaben Sakarya Valiliği İl Sağlık Müdürlüğünün 14/06/2021 tarih, sayılı yazı ve eklerinde özetle;

2.1 Aile Hekimliği Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliğinin 13 üncü maddesindeki düzenlemeye göre Dr.

hakkında yürütülen incelemenin 6 ay içerisinde sonuçlandırılacağı husus hükme bağlanmış ise de,

2020 yılı Mart ayı itibariyle devam etmekte olan ve ülkemizi de etkisi altına alan Covid-19 pandemi

koşulları nedeniyle oluşan mücbir sebepler nedeniyle mezkur incelemenin mevzuatta belirtilen süre içerisinde tamamlanamadığı,

2.2 Adı geçen hakkında ceza puanı uygulamasına esas teşkil eden aşıların soğuk zincirinin kırılması sonucu

mevcut aşıların bozulduğuna dair bir laboratuvar incelemesi yapılmamış olmakla birlikte, Sağlık Bakanlığı

Halk Sağlığı Genel Müdürlüğünün bu kapsamda belirlediği talimatlara göre konu ile ilgili işlem tesis edildiği,

2.3 İlgili mevzuatta belirtilen soğuk zincir kurallarına uymamak veya soğuk zincir kırılmasına sebebiyet

vermek fiiline karşılık cezai işlem uygulandığı,

Açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Mahkemelerin Bağımsızlığı” başlıklı 138 inci maddesinde; “Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.”,

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”,

5. 24/12/2010 tarihli ve 2010/1237 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Aile

Hekimliği Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliğinin;

5.1 Sözleşmenin ihtaren sona erdirilmesi başlıklı 14 üncü maddesinde; “….(6) İhtarı gerektiren fiilin

işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren en geç iki ay içinde gerekli işlem başlatılır. En geç iki ay içinde gerekli işlemlerin başlatılmaması, gerekli işlemlerin altı ay içinde sonuçlandırılmaması veya ihtarı gerektiren fiillerin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ihtar verilmemesi hâlinde, ihtar verme ve devamında sözleşmeyi sona erdirme yetkisi zamanaşımına uğrar.”,

5.2 EK 2 Sayılı Aile Hekimliği Uygulamasında Uygulanacak İhtar Puanı Cetveli: No: 28 “Soğuk zincir

kurallarına uymamak veya soğuk zincir kırılmasına sebebiyet vermek-20 ihtar puanı”,

düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

6. Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; ilgili idare tarafından başvurana yönelik uygulanan idari işlemde hukuka aykırılık bulunduğu tespit edildiğinden, idareye tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi”

Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

7. Başvuran; Aile Sağlığı Merkezinde 05/12/2019 tarihinde yaşanan soğuk zincir nedeniyle soruşturma açıldığını, tarafına 20 ceza ihtar puanı verildiğini, 24/12/2019 tarihinde Valilik Oluru ile incelemeci atanarak işlem başlatıldığını, ancak mevzuat gereği 6 ay içerisinde sonuçlandırılması gerekirken bu süre 1 ay aşılarak ceza verme noktasında hak düşürücü sürece girildiğini, bu nedenle cezanın verilemeyeceğini, ilgili raporda tüm tedbirleri aldığı ve üzerine düşen müdahaleleri yaptığı belirtilmesine rağmen savunma istem yazısında ihmali olduğundan bahisle ceza verilmeye çalışılmasının açıkça hukuka aykırı olduğu, aşıların bozulması ile alakalı bu konuda yetkili olan laboratuvardan alınmış belgenin olmaması veya aşıların imhasında düzenlenen imha tutanağının hangi kriterlere göre yapıldığının da belirtilmemesi üzerine savunma hakkının hukuka aykırı olarak kısıtlanması sonucunu doğurduğunun aşikar olduğunu belirterek, hakkında uygulanan ihtar puanının iptal edilmesini talep etmektedir.

8. Sakarya Valiliğinden istenilen bilgi ve belgeler doğrultusunda anılan idare tarafından Kurumumuza gönderilen belgeler incelenmiş, aşağıdaki bulgulara ulaşılmıştır.

9. Sakarya İl Sağlık Müdürlüğünün 17/12/2019 tarih, sayılı yazıyla Çamlıca Aile Sağlığı Merkezinde 05/12/2019 tarihinde yaşanan soğuk zincir kırılması sonrası Aşı Takip Sistemi çıktısı, imha edilecek aşıların listesi, frige-tag çıktıları ve tutulan tutanaklar gönderilerek konu hakkında disiplin soruşturması başlatılmasının istendiği,

10. 24/12/2019 tarih, sayılı Valilik Makamı Oluru ile muhakkik tayin edilerek disiplin soruşturmasına başlandığı,

11. Muhakkik tarafından yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 24/02/2020 tarihli İnceleme

Raporu ve aynı tarihli Tazmin Raporunda özetle; Soğuk zincir kırılması nedeniyle sorumluluğu bulunan

Aile Hekimi Dr. ve Aile Sağlığı Çalışanı hakkında Aile Hekimliği

Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliğinin 28 inci maddesinde belirtilen “Soğuk zincir kurallarına uymamak veya soğuk zincir kırılmasına sebebiyet vermek” fiilini işlemeleri nedeniyle 20 (yirmi) ihtar puanı ile cezalandırılmaları gerektiği ve Kamu Zararlarının Tahsiline İlişkin usul ve Esaslar hakkında Yönetmelik gereği oluşan 3.107,902494 TL kamu zararının ilgililerden müştereken ve müteselsilen tazmin edilmesinin önerildiği,

12. 22/06/2020 tarih, sayılı yazı ile başvurandan savunmasının istendiği, 11/09/2020 tarihinde savunmanın değerlendirilmesi sonucunda 20 ihtar puanı ile tecziyesinin uygun görüldüğü, başvuran tarafından 24/09/2020 tarihinde itiraz edildiği, Sakarya Valilik Makamının 06/11/2020 tarihli yazısıyla itirazı reddedilerek ihtar puanının kesinleştiği,

Anlaşılmış olup, Kurumumuza müracaat edilerek ihtar puanının iptal edilmesi talep edilmektedir.

13. Anılan ihtar puanının usul ve esas yönünden incelenmesinde; Hendek İlçe Sağlık Müdürlüğüne bağlı Çamlıca Aile Sağlığı Merkezinde 05/12/2019 tarihinde aşı dolabında meydana gelen sıcaklık değişiklikleri ile ilgili olarak ATS tarafından aile hekimliğinin birkaç kez arandığı, sorumlular tarafından mesai saatleri dışında dolmuşla gidilerek buzdolabına müdahale edildiği, ancak hekim ve aile sağlığı çalışanının merkeze uzak oldukları, kendi araçlarının olmadığı, gece saatlerinde taksi bulunamadığı için ulaşım güçlüğü yaşamaları nedeniyle sabah 8.00 sularında aşı dolabına müdahale edebildikleri, gün içerisinde gerekli müdahaleleri yaptıkları, cihazın yerini değiştirdikleri, İl ve İlçe Sağlık Müdürlüğü ile görüştükleri, konu ile ilgili komisyon kararında olan aşıları Hendek İlçe Sağlık Müdürlüğüne teslim ettikleri

hususunun tutanak altına alındığı, İl Sağlık Müdürlüğünün talebi uyarınca Sakarya Valilik Makamı tarafından verilen Olur ile disiplin soruşturması başlatıldığı,

14. Muhakkik tarafından yürütülen inceleme sonucu düzenlenen 24/02/2020 tarihli İnceleme Raporu ve aynı tarihli Tazmin Raporuna bakıldığında, Hendek İlçe Sağlık Müdürlüğüne bağlı Çamlıca Aile

Sağlığı Merkezinde 05/12/2019 tarihinde yaşanan ve ilgili tutanakta belirtildiği miktarda aşıların ve suların dolap ısısının -0,98’lere düşen sıcaklık nedeniyle soğuk zincirinin kırılarak zayi olduğu ve komisyon tarafından imhasına karar verildiği ve kamusal bir zarar oluştuğu belirtilerek, sorumluluğu bulunan başvuran ve aile sağlığı çalışanı hakkında 20 (yirmi) ihtar puanı ile cezalandırılmaları ve oluşan kamu zararının müştereken ve müteselsilen tazmin edilmesinin önerildiği,

15. Raporlar kapsamında başvuran ve aile sağlığı çalışanının ifadelerinde; aşı dolap ısısının -0,98’lere düşmesi nedeniyle konu ile ilgili İl ve İlçe Sağlığı Müdürlüklerini bilgilendirdikleri, ikamet ve araç durumları müsait olmadığı halde mevcut imkanlarını değerlendirerek ellerinden geldiği şekilde müdahale etmeye çalıştıkları, duruma ait fridge-tag raporlarını teslim ettikleri, çalıştıkları süre boyunca daha önce hiç bu şekilde ısı düşüşleri yaşanmadığı hususlarının belirtildiği,

16. Bunun yanında, başvuran 30/07/2020 tarihli savunması incelendiğinde; aşıların -0,98 dereceye maruz kaldığından hareketle aşıların imha edildiği belirtilse de, fridge-tag sıcaklık değişimlerinde ısının sıfırına altında düşmediği, soğuk zincirin kırılarak aşıların bozulduğunun teknik bir konu olması nedeniyle yetkili laboratuvarlarda anlaşılabileceği, ats cihazının yerleşimi nedeniyle alarmın çaldığını ifadesinde belirtmiş olmasına rağmen muhakkikin fridge-tag sıcaklık değişimlerine değinmeden imha edilmesi hususunun üzerinde durarak yetersiz inceleme yaptığının iddia edildiği,

17. Başvuranın anılan savunmasında belirtilen hususların İl Sağlık Müdürlüğü tarafından teknik değerlendirme yapılması için Halk Sağlığı Hizmetleri Başkanlığına iletildiği, Halk Sağlığı Hizmetleri

Başkanlığının 20/08/2020 tarih, sayılı yazısında ise ilgili ASM’ye ait 05/12/2019 tarihli fridge-tag incelendiğinden dolap ısısının +1.8 derece olarak görüldüğünün belirtildiği,

18. Muhakkik raporlarında ve tutanaklarda belirtilen aşı ve suların içinde bulunduğu dolabın ısı değişimleri ile başvuranın savunması sonrası incelenen fridge-tag raporlarında ısı değişimlerinin ise bu doğrultuda netlik kazanmadığı,

19. Çamlıca Aile Sağlığı Merkezinde 05/12/2019 tarihinde yaşanan aşı dolap ısısının -0,98’lere düşmesi olayının aynı gün ATS kayıtlarıyla tespit edildiği, 06/12/2019 tarihinde aşı ve suların İlçe Sağlık Müdürlüğü tarafından teslim alındığı, İl Sağlık Müdürlüğünün 17/12/2019 tarihli talebi uyarınca Sakarya Valilik

Makamı tarafından 24/12/2019 tarihli Olur ile disiplin soruşturması başlatıldığı, 11/09/2020 tarihinde savunmanın değerlendirilmesi sonucunda ise 20 ihtar puanı ile tecziye edildiği, ancak, Aile Hekimliği

Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliğinin 14 üncü maddesi uyarınca ihtarı gerektiren fiilin işlendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren süresi içerisinde inceleme/soruşturma işlemlerine başlanmasına rağmen, gerekli işlemlerin 6 ay içerisinde sonuçlandırılmaması nedeniyle ihtar verme yetkisinin zamanaşımına uğradığı,

Anlaşılmış olup,

20. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; yukarıda açıklanan nedenlerle başvuranın hakkında uygulanan ihtar puanı cezasında hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilmiştir.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

21. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin; başvuranla ilgili işlemlerinde

“kanunlara uygunluk”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranmadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uygun davranması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

22. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)

dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Sakarya İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;

Başvuran hakkında uygulanan ihtar puanı cezasının kaldırılması yönünde makul sürede işlem tesis etmesi için Sakarya Valiliğine TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Sakarya Valiliğince bu karar

üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,

Kararın BAŞVURANA ve SAKARYA VALİLİĞİNE tebliğine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi