Kılık ve kıyafet yönetmeliğine aykırılık nedeniyle verilen disiplin cezasının hukuka uygunluğu ve idarenin takdir yetkisi değerlendirmesi (KDK)

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2021/15119-S.21.24200

BAŞVURU NO : 2021/10303

KARAR TARİHİ : 20/10/2021

RET KARARI

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : ANTALYA VALİLİĞİ

Başvuranın disiplin cezasına itirazı hakkındadır.

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 03/06/2021

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran özetle, Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Çalışan Personelin Kılık ve Kıyafetine Dair

Yönetmeliğe aykırı olduğu gerekçesiyle hakkında tutulan tutanak uyarınca “2020 – 2021 Eğitim Öğretim yılında saçlarını ortadan enseye doğru indirdiği, yanlarını kazıttığı ve sakalını uzattığı” ile ilgili olarak 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125/A-g maddesi uyarınca “Uyarma” cezası ile tecziye edildiğini, tarafına verilen disiplin cezasına İl Disiplin Kurulunda yapmış olduğu itiraz dilekçesinde üyesi bulunduğu

Eğitim-Bir-Sen Sendikasının 01/10/2020 tarihinde almış olduğu serbest kıyafet eylemi, geçmiş yıllara ilişkin olumlu çalışması, başarı belgesinin bulunması ve sicilinin temiz olmasına istinaden cezasının azaltılmasını istediğini, ancak bunun yerine cezasının aynen uygulandığını belirtmekte olup, tarafına uygulanan uyarma cezası ile ilgili olarak belirtmiş olduğu gerekçeler dolayısıyla teklif edilen cezanın yerine bir alt cezanın uygulanarak disiplin cezasının kaldırılmasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuruya konu iddialar hakkında 16/07/2021 tarihli ve sayılı bilgi ve belge isteme yazısına istinaden Antalya Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğünün 24/08/2021 tarihli ve sayılı cevabi yazısında; 2.1. Başvuranın kılık ve kıyafetinin Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Çalışan Personelin Kılık ve

Kıyafetlerine Dair Yönetmeliğin 5 inci maddesinin (b) fıkrası ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun

Ek 19 uncu maddesinde yer alan hükümlere aykırı olduğu, bu suretle disiplin cezasına dayanak teşkil eden fiilin sübuta erdiği ve bu nedenle başvurana 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125/A-g maddesinde belirtilen “Belirlenen kılık ve kıyafet hükümlerine aykırı davranmak” hükmü gereğince “Uyarma” cezası teklif edildiği, 2.2. Başvurana ait daha önceki hizmetleri kapsamında herhangi bir disiplin soruşturması ve disiplin cezasının olmadığı, 09/06/2020 tarihli bir adet başarı belgesinin bulunduğu, 657 Sayılı Devlet Memurları

/

Kanununun 125 inci maddesinde “Geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar için verilecek cezalarda bir derece hafif olanı uygulanabilir.” denildiğinden

Muratpaşa İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün 26/03/2021 tarihli ve sayılı yazısı uyarınca disiplin amiri tarafından başvurana bir alt ceza verilmeyerek “Uyarma” cezası uygulandığı, 2.3. Başvuranın disiplin cezasına 30/03/2021 tarihinde itiraz ettiği ve 14/04/2021 tarihli ve sayılı

İl Disiplin Kurulu kararı ile itirazının reddedildiği, ifade edilmektedir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkraları;

“Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” hükmünü amirdir.

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesi;

“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” hükmünü haizdir.

5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun; 5.1. “Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller” başlıklı 125 inci maddesi;

“Devlet memurlarına verilecek disiplin cezaları ile her bir disiplin cezasını gerektiren fiil ve haller

şunlardır:

A – Uyarma: Memura, görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir.

Uyarma cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:

a) Verilen emir ve görevlerin tam ve zamanında yapılmasında, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde, görevle ilgili resmi belge, araç ve gereçlerin korunması, kullanılması ve bakımında kayıtsızlık göstermek veya düzensiz davranmak, b) Özürsüz veya izinsiz olarak göreve geç gelmek, erken ayrılmak, görev mahallini terketmek, c) Kurumca belirlenen tasarruf tedbirlerine riayet etmemek, d) Usulsüz müracaat veya şikayette bulunmak, e) Devlet memuru vakarına yakışmayan tutum ve davranışta bulunmak, f) Görevine veya iş sahiplerine karşı kayıtsızlık göstermek veya ilgisiz kalmak, g) Belirlenen kılık ve kıyafet hükümlerine aykırı davranmak, h) Görevin işbirliği içinde yapılması ilkesine aykırı davranışlarda bulunmak.”, 5.2. “Kıyafet mecburiyeti” başlıklı Ek 19 uncu maddesi; “Devlet memurları, kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ve yönetmeliklerin öngördüğü kılık ve kıyafet kurallarına uymak mecburiyetindedirler.”, 6. Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Çalışan Personelin Kılık ve Kıyafetlerine Dair Yönetmeliğin 5 inci maddesinin (b) fıkrası; “Elbiseler temiz, düzgün, ütülü ve sade; ayakkabılar kapalı, temiz ve boyalı giyilir. Sandalet veya atkılı ayakkabı giyilmez. Bina içinde ve görev mahallinde baş daima açık bulundurulur. (Danıştay İkinci Dairesinin 18/11/2020 tarihli ve E.:2017/665; K.:2020/3432 sayılı kararı

ile iptal ibare: Kulak ortasından aşağıda favori bırakılmaz. Saçlar, kulağı kapatmayacak biçimde ve normal duruşta enseden gömlek yakasını aşmayacak şekilde uzatılabilir), temiz bakımlı ve taranmış olur.

Hergün sakal tıraşı olunur ve sakal bırakılmaz. Bıyık tabii olarak bırakılır, uzunluğu üst dudak boyunu geçemez. Üstten alınmaz, yanlar üst dudak hizasında olur, alt uçları dudak hizasından kesilir. Kravat takılır, kravatı örtecek şekilde balıkçı yaka veya benzeri süveterler giyilmez. Hizmet gereğine uygun olarak verilmişse tek tip elbise giyilir. (Değişik: 7/8/1991 – 91/2048 K.) Bina içinde gömleksiz, kravatsız ve çorapsız dolaşılmaz.”, şeklindedir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Kamu Denetçisi tarafından, İdarenin başvuranın talebine ilişkin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık olmadığı sonuç ve kanaatine varılarak başvurunun reddi yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran belirlenen kılık ve kıyafet hükümlerine aykırı davranmak gerekçesi ile tarafına verilen uyarma cezası ile ilgili olarak üyesi bulunduğu sendikanın almış olduğu serbest kıyafet kararı, geçmiş yıllara ilişkin olumlu çalışması ve almış olduğu başarı belgesi göz önünde bulundurulmak suretiyle bir alt cezanın uygulanarak disiplin cezasının kaldırılması talep etmektedir.

9. İlgili İdare olan Antalya Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğü tarafından başvuranın disiplin cezasına dayanak teşkil eden fiilin sübuta erdiği için başvurana 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125/A-g maddesinde belirtilen “Belirlenen kılık ve kıyafet hükümlerine aykırı davranmak” hükmü gereğince

“Uyarma” cezasının teklif edildiği, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125 inci maddesinde “Geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar için verilecek cezalarda bir derece hafif olanı uygulanabilir.” denildiğinden disiplin amiri tarafından başvurana bir alt ceza verilmeyerek “Uyarma” cezasının uygulandığı ifade edilmektedir.

10. Somut olay özelinde, Muratpaşa Kaymakamlığı İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün 26/03/2021 tarihli ve sayılı yazısı ile başvurana verilen uyarma cezası hakkında elde edilen bilgiler ışığında; başvuranın disiplin cezasına gerekçe teşkil eden fiil ve hâllerin 2020-2021 öğretim yılında gerçekleştiği, bu durumun başvuran hakkında düzenlenen 14/09/2020 tarihli tutanakla belgelendirildiği, soruşturma onayının 07/10/2021 tarihinde çıkarıldığı, soruşturmanın 07/10/2020 ve 01/03/2021 tarihleri arasında yürütüldüğü, soruşturma raporunun 01/03/2021 tarihinde düzenlendiği, uyarma disiplin cezası tecziyesinin 26/03/2021 tarihinde olduğu, başvuranın disiplin cezasına karşı 30/03/2021 tarihli dilekçesi ile

Antalya Valiliği İl Disiplin Kuruluna itirazda bulunduğu ve başvuranın itirazının İl Disiplin Kurulunda görüşülmesi sonucunda başvuranın disiplin cezasına yönelik itirazının Kurulun 14/04/2021 tarihli ve sayılı kararı ile reddedildiği tespit edilmiştir.

11. Mevzuat yönünden yapılan inceleme ve araştırma kapsamında; 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun

“Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller” başlıklı 125 inci maddesine göre; uyarma cezasını gerektiren fiil ve haller kapsamında; “g) Belirlenen kılık ve kıyafet hükümlerine aykırı davranmak,” olduğu, başvuran hakkında düzenlenen 14/09/2020 tarihli tutanakta başvuranın “saçlarını ortadan enseye doğru indirdiği, yanlarını kazıttığı ve sakallarını uzattığı” hususlarının tespit edildiği, bu durumun Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Çalışan Personelin Kılık ve Kıyafetlerine Dair Yönetmeliğin 5 inci maddesinin (b) fıkrası ile 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun Ek 19 uncu maddesindeki hükümlere aykırı olduğu, bu çerçevede başvuran hakkında yürütülen disiplin soruşturması sonrasında düzenlenen soruşturma raporu uyarınca sübuta eren bu fiilin 657 Devlet Memurları Kanunun 125/A-g

maddesi kapsamında olduğundan başvuranın uyarma cezası ile tecziyesinin teklif edildiği ve başvuranın disiplin amiri tarafından soruşturma raporundaki öneri doğrultusunda başvuran hakkında uyarma cezası uygulandığı anlaşılmıştır.

12. Diğer taraftan, başvuranın üyesi bulunduğu sendikanın almış olduğu serbest kıyafet kararı, geçmiş yıllara ilişkin olumlu çalışması ve almış olduğu başarı belgesi göz önünde bulundurulmak suretiyle bir alt cezanın uygulanarak disiplin cezasının kaldırılması talebi ile ilgili olarak yapılan inceleme neticesinde; başvuranın bu kapsamda yapmış olduğu itirazının İl Disiplin Kurulunda görüşülmesi esnasında başvuranın üyesi bulunduğu Eğitim-Bir-Sen Sendika Temsilcisi tarafından “Muratpaşa İlçe Milli Eğitim

Müdürlüğünde görevli Memur dosyasındaki savunmasına katılıyorum ve şerh koyuyorum.” denilmiş olsa bile soruşturma raporunda konuya ilişkin olarak “Eğitim Bir Sen Genel Yönetim Kurulu,

15.03.2013 tarih ve sayılı kararıyla kılık-kıyafet serbestisi hedefiyle hayata geçirdiği sivil itaatsizliğin

bütün hedeflerini gerçekleştirmek üzere, kamu görevlilerinin kılık-kıyafetlerine dair yönetmeliğin 5.

maddesinde hâlâ hükmünü sürdüren sınırlama ve yasalara son verilmesi yönünde düzenleme yapılması noktasında kamuoyu baskısı oluşturmak amacıyla 19.09.2016 tarihinden itibaren, kamu görevlilerinin, kamu hizmetlerini söz konusu yönetmelikteki sınırlama ve yasalara uymaksızın, milletimizin değerlerine ve genel kabul görmüş kılık-kıyafet şekillerine uygun olmak kaydıyla belirleyecekleri kılık-kıyafetle yerine getirmelerine karar vermiştir.

İlimiz Muratpaşa İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü Memuru saçlarını ortadan enseye doğru indirmesi, yanlarını kazıtması ve sakallarını uzatma şekli bakımından milletimizin değerlerine ve genel kabul görmüş kılık-kıyafet şekillerine uygun olmadığı, böyle bir durumun örf ve adetlerimizle uyuşmayacağından; sendikal bir faaliyet olarak da görülemeyeceği anlaşılmıştır.” açıklamasının yapıldığı, Eğitim-Bir-Sen Sendikasının serbest kıyafet eylemi hakkında almış olduğu karar uyarınca serbest kıyafet eyleminin milletimizin değerlerine ve genel kabul görmüş kılık-kıyafet şekillerine uygun olmak şartıyla sınırlandırılmış olduğu, soruşturma raporunda başvuran hakkında düzenlenen tutanakta “saçlarını ortadan enseye doğru indirdiği, yanlarını kazıttığı ve sakallarını uzattığı” denilmek suretiyle tespiti yapılan saç ve sakal şeklinin bu kriterler açısından uygun olmadığı gibi örf ve adetlerimize de aykırılık teşkil ettiğinin belirtildiği, dolayısıyla başvuranın toplumun genel görgü kuralları ile kamu hizmetinin gerektirdiği şartlar dışında bir saç ve sakal tipi benimsediğinin tespit edildiği, diğer taraftan başvuranın bir alt ceza verilmesi talebi ile ilgili olarak 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125 inci maddesinde yer alan “Geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olan ve ödül veya başarı belgesi alan memurlar için verilecek cezalarda bir derece hafif olanı uygulanabilir.” hükmü uyarınca bir alt ceza uygulanması hususunun

İdarenin takdir yetkisi kapsamında bulunduğundan İdarece bir alt ceza uygulanmayarak başvuran hakkında soruşturma raporunda getirilen teklif doğrultusunda uyarma cezası verildiği anlaşılmıştır.

13. Yukarıdan beri anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın tutanakla tespit edilen ve soruşturma raporu uyarınca milletimizin değerlerine ve genel kabul görmüş kılık-kıyafet şekillerine uygun olmadığı ifade edilen saç ve sakal şeklinin gerek Eğitim-Bir-Sen Sendikasının serbest kıyafet kararına gerekse mevzuata uygun olmadığı anlaşıldığından, İdarenin bahse konu disiplin işleminde herhangi bir hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu

Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde iyi yönetim ilkelerine yer verilmiş olup; idare tarafından, Kurumumuzca talep edilen bilgi ve belgeler süresi içinde gönderildiğinden “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkesine uygun hareket edildiği; ancak başvuranın talebini reddederken bu işlem karşısında hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğinin

/

gösterilmemiş olması sebebiyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uyulmadığı tespit edilmiş olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT

15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup; Antalya İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın BAŞVURANA ve ANTALYA VALİLİĞİNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi

/