Kentsel dönüşümde malik olmayanlara kamulaştırma bedeli ödenmesi nedeniyle kamu zararının doğması ve kamu görevlilerinin sorumluluğunun adli süreçle belirlenmesi. (Sayıştay)

Konu: Kamulaştırma.

4- 532 sayılı Ek İlamın 4. maddesiyle; malik olmayan kişilere kamulaştırma bedeli ödenmesi nedeniyle … TL’ye tazmin hükmü verilmiştir.

Sorumlu Gerçekleştirme Görevlisi … ve Harcama Yetkilisi …’nin temyiz dilekçeleri ile Belediye Başkanlığının Karşılaması işbu İlamın …maddesinde belirtildiği gibidir.

Sorumlu Gerçekleştirme Görevlisi … ve Harcama Yetkilisi …’nin temyiz dilekçelerine karşılık Başsavcılık mütalaası, Sorumlu Gerçekleştirme Görevlisi …’ün temyiz dilekçesi ve bu dilekçeye karşılık Başsavcılık mütalaası işbu İlamın 2. maddesinde belirtildiği gibidir.

Sorumlular duruşma sırasında; … … Mahkemesinin …tarih ve … karar nolu gerekçeli mahkeme kararı ile … 2. Asliye Hukuk Mahkemesinin 04.04.2019 tarih ve … Esas sayılı kararını ibraz ederek hüküm dışı kararı verilmesini talep etmişlerdir.

Savcı duruşma sırasında; temyiz dilekçesi ekinde sunulan belgelerin incelenmesi temyiz konusu olmadığından, konunun değerlendirmek üzere dosyanın Dairesine tevdiine karar verilmesinin uygun olacağını ifade etmiştir.

Duruşma talebinde bulunan Sorumlu …, … ve …’ün Avukatı … ile Sayıştay Savcısının sözlü açıklamalarının dinlenmesinden ve dosyada mevcut belgelerin okunup incelenmesinden sonra,

GEREĞİ GÖRÜŞÜLDÜ:

… Belediyesi … yılı hesabına ilişkin 317 sayılı Asıl İlam’ın 20. maddesiyle, kentsel dönüşüm kapsamında gerçekleştirilen kamulaştırma işlemlerinde, malik olmayan kişilere kamulaştırma bedeli ödenmesi dolayısı ile kamu zararına sebebiyet verildiği iddiası ileri sürülmüşse de;

Belediye Teftiş Kurulu Başkanlığınca ilgililer hakkında yapılan soruşturma üzerine Belediye Başkanlığı tarafından … Cumhuriyet Başsavcılığına şikâyette bulunulduğu ve Savcılık tarafından bu hususta … sayılı Hazırlık Dosyası ile soruşturma açıldığı, İlama konu taşınmazlar ile ilgili olarak, bir kısmında muhatap kişi veya şirketlerden tahsilat yapılmışsa da, itiraz edenlere karşı Asliye Hukuk Mahkemesinde dava açıldığı, gereken durumlarda da diğer mahkemelerde de tedbir kararları alındığı anlaşıldığından, konunun adli yargı mercilerine intikal ettiği görüldüğünden, adli yargılama sürecinin sonuçlanması (mahkûmiyet, beraat, para cezası veya diğer) ve konunun bu sonuçlara (sorumlu kamu görevlilerinin ceza alıp almamasına) göre Denetçi tarafından tekrar değerlendirildikten sonra karara bağlanmasının daha uygun olacağı kanaatine varılmış,

Açıklanan gerekçelerle, adli yargı sürecinin sona ermesini takiben yapılacak yeniden değerlendirme sonrası düzenlenecek ek raporun Dairesine intikal ettirilmesine değin konunun hüküm dışı bırakılmasına karar verilmiştir.

Daha sonra 447 sayılı Ek İlam’ın 4. maddesiyle (317 sayılı Asıl İlam’ın 20. maddesine ilişkin olarak), devam eden hukuk davalarında, yerel mahkemelerce hüküm tesis edilmediği ve tahsilat yapılmadığı anlaşılmaktadır.

Derdest olan davalar açısından yerel mahkemelerin kararlarının … Belediyesi lehine çıkması durumunda ve bununla birlikte tahsilata ilişkin bilgi ve belgelerin gönderilmesine kadar 317 sayılı İlamın 18. maddesiyle verilen hüküm dışı kararının devamına karar verilmiştir.

Son olarak 532 sayılı Ek İlam’ın 4. maddesiyle (317 sayılı Asıl İlam’ın 20. maddesine ilişkin olarak), İlama konu kamulaştırma işlemlerinde; tespit tutanaklarını düzenleyen kişinin … olduğu, İmar ve Şehircilik Daire Başkanı …, Toplu Konut ve Şube Müdürü … ile İnşaat Teknikeri …’in ise düzenlenen bu tespit tutanaklarını imzaladıkları ve bu işlemleri ile kamu zararına neden oldukları … … Mahkemesi … Esas … Karar No.lu kararı ile sabit hale geldiği, kamu zararının bir kısmı ahizlerinden bütçe yılı içerisinde tahsil edildiğinden tahsil edilen bu tutar için ilişilecek husus bulunmadığına, bir kısmı ise ahizinden bütçe yılından sonra tahsil edildiğinden tahsil edilen bu tutar için ilişilecek husus kalmadığına, geriye kalan … TL’nin ise Harcama Yetkilisi ve Encümen Üyesi olarak sorumluluğu bulunan … (İmar ve Şehircilik Dairesi Başkanı), Gerçekleştirme Görevlileri … (Emlak ve Kamulaştırma Şube Müdürü) ve … (İnşaat Teknikeri) ile …’ya (Teknik Ressam- İşçi) müştereken ve müteselsilen 6085 sayılı Sayıştay Kanunu’nun 53. maddesi gereğince hüküm tarihinden itibaren işleyecek faizleriyle ödettirilmesine,

Denetçi tarafından düzenlenen esas sorgu ile Harcama Yetkilisi ve Encümen Üyesi olarak sorumlu tutulan … (Mali Hizmetler Daire Başkanı), … (Seçilmiş Üye), …(Seçilmiş Üye), … (Seçilmiş Üye), …(Seçilmiş Üye), …(Seçilmiş Üye), … (Seçilmiş Üye), … (Seçilmiş Üye), …(Fen İşleri Daire Başkanı), … (Fen İşleri Daire Bşk. Vekili) ve … (Kültür ve Sosyal İşler Daire Bşk.) ile Gerçekleştirme Görevlisi … (Genel Sekreter) ve Muhasebe Yetkilisi …’nın ise oluşumunda herhangi bir dahilleri bulunmadığından kamu zararından sorumlu tutulmamalarına,

Karar verilmiştir.

Mahalli İdareler Harcama Belgeleri Yönetmeliğinin “Kamulaştırma bedelleri” başlıklı 4…maddesinde;

“(1) 4/11/1983 tarihli ve 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu uyarınca yapılacak kamulaştırma bedellerinin ödenmesinde;

a) Satın alma usulü uygulanarak yapılacak kamulaştırmalarda;

1) Kamulaştırma kararı,

2) Kıymet takdir komisyonu kararı,

3) Malik veya yetkili temsilcisi ve uzlaşma komisyonu tarafından imzalanmış tutanak,

4) Taşınmazın idare adına ferağının verildiğine ilişkin resmi senedin onaylı örneği

ödeme belgesine eklenir.

b) Satın alma usulünün uygulanmadığı kamulaştırmalarda;

1) Kamulaştırma kararı,

2) Kıymet takdir komisyonu kararı,

3) Bedelde taraflarca mahkemede anlaşmaya varıldığı durumlarda, idarenin anlaşma yapıldığına ilişkin yazısı,

4) Tarafların bedelde anlaştığı veya tarafların anlaşamaması halinde hakim tarafından tespit edilen kamulaştırma bedelinin (bedeli taksitle ödenmek üzere yapılan kamulaştırmalarda ilk taksitin) hak sahibi veya zilyedi adına bankaya yatırılması veya ileride belli olacak veya hak sahipliğini ispat edecek kişi adına bankada bloke edilmesi hususunda idareye süre verildiğine ilişkin mahkeme talimatı

ödeme belgesine eklenir.”

Denilmektedir.

Yukarıda yer alan mevzuat hükmünün aksine, kentsel dönüşüm kapsamında gerçekleştirilen kamulaştırma işlemlerine ilişkin rapor dosyası eki ödeme emri belgelerinin ekinde; malik veya yetkili temsilcisi ve uzlaşma komisyonu tarafından imzalanmış tutanağının, taşınmazın idare adına ferağının verildiğine ilişkin resmi senedin onaylı örneğinin bulunmadığı, tapu aslı veya onaylı sureti olmadan tapu fotokopilerine binaen kişilere, kamulaştırma bedellerinin ödendiği anlaşılmış, Belediye Teftiş Kurulu Başkanlığınca ilgililer hakkında yapılan soruşturma üzerine Belediye Başkanlığı tarafından … Cumhuriyet Başsavcılığına şikâyette bulunulmuş ve Savcılık tarafından bu hususta … sayılı Hazırlık Dosyası ile soruşturma açılmış, … … Mahkemesi ise …tarih ve … nolu kararını vermiştir.

Konunun esası yönünden tazmin hükmünün verilmesi mevzuata uygun olmakla birlikte sorumluluk yönünden, duruşma esnasında ibraz edilen … … Mahkemesinin …tarih ve … nolu gerekçeli mahkeme kararı da incelenerek İlama konu kamulaştırma işlemlerinin başlangıcından sonuna kadar süreçte ihmali olan başka kamu görevlilerinin olup olmadığının araştırılması, sorumlu …’ün temyiz dilekçesindeki itirazları dikkate alınarak kendisi gibi kamulaştırma işlemlerinde imzası olan kişilerin sorumluluktan çıkartılmalarına rağmen kendisinin sorumluluğa dahil edilme sebeplerinin belirlenerek …’ün kamu zararına sebep olan kamulaştırma sürecinde hazırlanan başka belgelerde imzasının olup olmadığının araştırılması, … Belediyesinin izlediği olağan kamulaştırma sürecinin dışına çıkılarak kanuna aykırı kamulaştırma yapılmasına sebep olan kamu görevlileri ile ihmali olan diğer kamu görevlilerinin araştırılması gerekmektedir.

Bu itibarla, yukarıda yer alan gerekçelerle, 532 sayılı Ek İlamın 4. maddesi ile verilen tazmin hükmünün sorumluluk nedeniyle BOZULARAK dosyanın İLGİLİ DAİRESİNE TEVDİİNE, (Üyeler …, …, … ve …’ün aşağıda yazılı karşı oy gerekçelerine karşı) oyçokluğuyla

Karar verildiği 10.04.2019 tarih ve 46084 sayılı tutanakta yazılı olmakla işbu ilam tanzim kılındı.

Karşı oy gerekçesi

Üyeler …, …, … ve …’ün karşı oy gerekçesi:

Sahte belgelerle kamulaştırma yapılan taşınmazlara ilişkin olarak … … Mahkemesinde 14 sanık hakkında kamu davası açıldığı, açılan bu dava sonucunda sanıkların bir kısmı hakkında beraat, bir kısmı için hapis, bir kısmı için de adli para cezası kararı verildiği ve böylece somut olayda kimin kusurlu olduğu ve bu kusurlu davranışıyla kamu zararına neden olduğu ortaya konmuş olup, söz konusu Mahkeme Kararı dikkate alınarak konunun hükme bağlanabilir hale geldiği anlaşılmıştır.

… … Mahkemesi … Esas … Karar No.lu kararı ile kamulaştırma işlemlerinde malik olmayan kişilere kamulaştırma bedeli ödenmesi nedeniyle … (işçi) hakkında kamu zararına dolandırıcılık suçu; suç konusunun önem ve değeri ile sanığın kasta dayalı kusurunun ağırlığı sebebiyle hapis ve adli para cezasına hükmetmiş ve hapis cezasını … TL tutarında para cezasına çevirmiştir. Resmi belgede sahtecilik suçundan ise suçun işleniş şekli ve suç konusunun önem ve değerinin yüksekliği nedeniyle 5 yıl hapis cezası verilmiştir.

Yine aynı kararda malik olmayan kişilere kamulaştırma bedeli ödenmesi nedeniyle; İmar ve Şehircilik Daire Başkanı …, İmar ve Şehircilik Daire Başkanlığına bağlı Toplu Konut ve Gece Kondu Şube Müdürü … ve İnşaat Teknikeri … hakkında, sabit görülen görevi ihmal suçundan dolayı hapis cezasına hükmedilmiş, ancak sosyal ve ekonomik durumları göz önünde bulundurularak hapis cezası adli para cezasına çevrilmiştir. Adli para cezası tutarı … için … TL, … için … TL, … için ise … TL’dir.

Kamulaştırma bedeli ödenen kişiler aleyhine hukuk mahkemelerinde açılan alacak davalarının devam ettiği anlaşılmaktadır.

Kamulaştırma işlemlerinde düzenlenen tespit tutanaklarında kentsel dönüşüm alanı kapsamında bulunan gayrimenkullere ait pafta, ada, parsel bilgileri, ödeme yapılacak mülk sahiplerine ait bilgiler ile bu taşınmazların … Belediyesi adına tescil edildiğine ilişkin bilgiler yer almaktadır. Tespit tutanağında yer alan bilgilerin doğruluğundan doğal olarak bu tutanaklara imza atanlar sorumludur. Ayrıca bu tutanaklarda işçi olarak çalışan … teknik ressam olarak imza atmıştır. İşçi statüsünde çalışan bir işçinin teknik ressam sıfatıyla tutanakları imzalamasına izin verildiği anlaşılmaktadır.

Özetle somut olaya konu kamulaştırma işlemlerinde; tespit tutanaklarını düzenleyen kişinin … olduğu, İmar ve Şehircilik Daire Başkanı …, Toplu Konut ve Şube Müdürü … ile İnşaat Teknikeri …’in ise düzenlenen bu tespit tutanaklarını imzaladıkları ve bu işlemleri ile kamu zararına neden oldukları … … Mahkemesi … Esas … Karar No.lu kararı ile sabit hale gelmiştir.

Bu itibarla, sorumlu iddialarının reddedilerek 532 sayılı Ek İlamın 4. maddesiyle verilen tazmin hükmünün Tasdikine karar verilmesi gerekir.)