Hizmet tespitine ilişkin davada sigorta primlerinin tespiti ve tahsili talebi ile mahkeme incelemesindeki eksiklikler hukuki değerlendirilmiştir (Yargıtay)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk
onecikan-yargitay

ÖZET: Uyuşmazlık, hizmet tespitine ilişkin bir dava olup, davacının çalıştığı dönemde ödenmeyen sigorta primlerinin tespiti ve tahsili talep edilmektedir. 506 sayılı Kanun’un 79/10. maddesi uyarınca, işveren tarafından belgeleri verilmeyen veya tespit edilemeyen sigortalıların, çalıştıkları yılın sonundan itibaren 5 yıl içinde mahkemeye başvurarak haklarını talep edebileceği belirtilmiştir. Bu tür davaların kamu düzenine ilişkin olduğu ve özel bir özenle yürütülmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Mahkeme, davacının beyanlarını yeterince somutlaştırmadan ve eksik inceleme ile karar vermiştir. Davacının işe başlama ve ayrılma tarihleri, çalıştığı süreler ve tanık beyanları gibi hususların detaylı bir şekilde araştırılması gerektiği ifade edilmiştir. Bu eksiklikler, kararın bozulmasını gerektirmiştir. Sonuç olarak, Bölge Adliye Mahkemesi’nin istinaf başvurusunu reddeden kararı ortadan kaldırılmış ve ilk derece mahkemesi kararı bozulmuştur.

10. Hukuk Dairesi         2024/7873 E.  ,  2024/12185 K.

    “İçtihat Metni”

    MAHKEMESİ : İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 34. Hukuk Dairesi
    SAYISI : 2023/3512 E., 2024/722 K.
    İLK DERECE MAHKEMESİ : Bursa 13. İş Mahkemesi
    SAYISI : 2020/139 E., 2023/247 K.

    Bölge Adliye Mahkemesi kararı fer’i müdahil Kurum vekili ve davalı … vekili tarafından ayrı ayrı temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
    I. DAVA
    Davacı vekili dava dilekçesinde özetle; davacının 01.01.2004 ile 07.01.2013 tarihleri arasında davalı işyerinde aşçı olarak en son aylık 1.500 TL ücretle çalıştığını belirterek davacının 01.01.2004 tarihinden itibaren ödenmeyen veya eksik ödenen sigorta primlerinin tespiti ile yatırılmayan sigorta primlerinin davalıdan tahsiline, davacının bu hizmetlerinin diğer hizmetleri ile birleştirilmesine karar verilmesini talep ve dava etmiştir.
    II. CEVAP
    Davalı … vekili cevap dilekçesinde özetle; hak düşürücü süre nedeniyle davanın reddi gerektiğini, işyerinin 04.04.2008 tarihinde açıldığını, davacının da işyerinde 08.01.2013-17.03.2014 tarihleri arasında asgari ücret ile çalıştığını belirterek davanın reddini talep etmiştir.
    Fer’i müdahil vekili cevap dilekçesinde özetle; davacının 5 yıldan önceki taleplerinin hak düşürücü süre nedeniyle reddi gerektiğini, Yargıtayın Yerleşik İçtihatlarına göre hizmet tespiti davalarının kamu düzenini ilgilendirdiğinden re’sen araştırma yapılması gerektiğini beyanla açılan davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

    III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
    İlk Derece Mahkemesi yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile
    Davanın kısmen kabulüne kısmen reddine
    ”Açılan davanın Kısmen kabul kısmen reddine, kısmen karar verilmesine yer olmadığına,
    1-Davacının davalılar murisi … ‘ya ait … sicil numaralı işyerinde 01.01.2004-24.02.2008 tarihleri arasında, davalı …’ya ait 1149243 sicil numaralı işyerinde Kurumca işlenen süreler dışlanmak suretiyle 25.02.2008-07.01.2013 tarihleri arasında kesintisiz olarak çalıştığının tespitine, Kurumca yargılama sırasında işlenen 2012/4.ayda 28 gün, 2012/6.ayda 30 gün, 2012/7.ayda 3 gün hizmeti yönünden dava konusuz kaldığından karar verilmesine yer olmadığına, prime esas kazanca yönelik talebin reddine, ” dair karar verilmiştir.
    IV. İSTİNAF
    İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde fer’i müdahil Kurum vekili ve davalı … vekili ayrı ayrı istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararında istinaf başvurusunun esastan reddi kararı verilmiştir.
    V. TEMYİZ
    A. Temyiz Sebepleri
    Fer’i müdahil SGK vekili temyiz dilekçesinde özetle; cevap dilekçesinde belirttiği hususlar ile istinaf dilekçesinde belirttiği hususları aynen tekrarla kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu beyan etmiştir.
    Davalı … vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesindeki hususları yinelediği, davanın 5 yıllık hak düşürücü süresinin dolduğunu, vergi levhasında iş yerinin açılış tarihine dikkat edilmediğini, bir kısım tanık beyanlarına itibar edilmediğini kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu beyan etmiştir.
    B. Değerlendirme ve Gerekçe
    Uyuşmazlık konusu; hizmet tespitine ilişkindir.
    1- Dava, 506 sayılı Kanun’un 79/10. (5510 sayılı Kanun’un m. 86/9.) maddesi uyarınca açılmış hizmet tespiti davasıdır. Maddeye göre “Yönetmelikle tespit edilen belgeleri işveren tarafından verilmeyen veya çalıştıkları Kurumca tespit edilemeyen sigortalılar, çalıştıklarını hizmetlerinin geçtiği yılın sonundan başlayarak 5 yıl içerisinde Mahkemeye başvurarak alacakları ilam ile ispatlayabilirlerse, bunların Mahkeme kararında belirtilen aylık kazanç toplamları ile prim ödeme gün sayıları nazara alınır.” Hizmet akdi ile bir veya birden fazla işveren tarafından çalıştırılanların hizmetlerin tespitine ilişkin davalar, kamu düzenine ilişkindir. Bu nedenle özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu çerçevede hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyerek, gerekli araştırmaların re’sen yapılması ve kanıtların toplanması gerektiği göz önünde bulundurulmalıdır.
    Bir davada haklı çıkabilmek için soyut veya genel hatlarıyla bir iddiayı ortaya koymak yeterli değildir. Aynı zamanda bu iddiaların, ispata elverişli … getirilerek zaman, mekân ve içerik olarak somutlaştırılması gerekir. En azından iddianın araştırılabilmesine yönelik somut bilgi ve açıklamaların sunulması gerekir. İddia somutlaştırıldıktan sonra hâkim ve karşı taraf, bunun üzerinden savunma ve yargılama yapabilecektir. Soyut iddialar ve vakıalar üzerinden değerlendirme yapılması mümkün değildir.

    2- İncelenen dosyada; kabul, eksik incelemeye dayalıdır. Davanın somutlaştırılması kapsamında davacının beyanı ayrıntılı şekilde alınarak; davacıya, hangi tarihte işe başladığı ve işten ayrıldığı, çalışmasına ara verip vermediği, ara vermiş ise tarihleri, kimlerle çalıştığı, çalıştığı kişiler ile hangi işleri yaptığı sorulmalı, bildirdiği bu kişilerden dinlenmeyen tanıklar varsa bu tanıklar tespit edilip dinlenilmeli, dinlenen tanıklar yeniden dinlenerek ne iş yaptıkları, hangi tarih aralığında çalıştıkları, davacıyı tanıyıp tanımadıkları, davacının ne iş yaptığı, sorulmalı, tanık beyanları

    arasında çelişki var ise bu çelişki giderilmeli, iş verenin bağlı bulunduğu Belediye Başkanlığı sağlık kuruluşları tarafından denetim yapılmış ise tutanaklar ve portör muayene kayıtları celp edilerek davacının bu tutanaklardaki bilgileri belirlenmeli, tüm deliller birlikte değerlendirilerek çalışmaların süresi tereddütsüz bir şekilde ortaya koyularak sonucuna göre karar verilmesi gerekirken eksik araştırma ile karar verilmesi bozmayı gerektirmiştir.
    VI. KARAR
    Açıklanan sebeplerle,
    1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
    2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
    Peşin yatırılan temyiz harcının istek halinde ilgiliye iadesine,
    Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
    02.12.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.