Sigortalılık başlangıcının tespiti için işe giriş bildirgesinin yeterliliği ve eylemli çalışmanın gerekliliği üzerine hukuki değerlendirme. (Yargıtay)

10. Hukuk Dairesi         2024/9194 E.  ,  2024/10188 K.

“İçtihat Metni”

MAHKEMESİ :İş Mahkemesi
SAYISI : 2022/251 E., 2024/219 K.

Taraflar arasındaki sigorta başlangıcının tespiti davasında İlk Derece Mahkemesince verilen karara karşı davalı Kurum vekilinin temyiz isteminde bulunması üzerine verilen karar hakkında yapılan temyiz incelemesi sonucunda, dairece İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına karar verilmiştir.
İlk Derece Mahkemesince bozmaya uyularak yeniden yapılan yargılama sonucunda; davanın reddine karar verilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararı davacı vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde,davacının, sigortalılık başlangıç tarihinin 1.10.1993 tarihi olarak tespitini istemiştir.
II. CEVAP
Davalı SGK vekili cevap dilekçesinde, Kurum işlemlerinin hukuka uygun olarak yerine getirildiğini belirterek davanın reddi gerektiğini savunmuştur.

III.İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin 25.01.2022 tarihli ve 2021/97 E. 2022/21 K. sayılı sayılı kararıyla, davanın kabulü ile davacının 01.10.1993 tarihinde bir gün süre ile 0014764 036 01-40 sicil numaralı … Hayvancılık Yet. ve Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti. unvanlı işyerinde çalıştığının ve sigortalılık başlangıç tarihinin 01.10.1993 tarihi olduğunun tespitine, karar verilmiştir.
IV. BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesi kararının süresi içerisinde davalı Kurum vekili tarafından istinafı üzerine Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.
V. BOZMA VE BOZMADAN SONRAKİ YARGILAMA SÜRECİ
A. Bozma Kararı
1.Bölge Adliye Mahkemesi kararına karşı davalı Kurum vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
2.Dairemizin 13.6.2022 tarihli ve 2022/6175 E. 2022/8958 K. sayılı ilamında, “… davacının davasını somutlaştırma yükümlülüğü kapsamında, işyerinde ne iş yaptığı, başka çalışan olup olmadığı, yazıhanede mi inşaatta mı çalıştığı işyerinin nerede olduğu ve komşularının kimler olduğunun davacıya sorulup açıklattırılması gerektiği gibi aynı çevrede faaliyet yürüten işverenler ve bunların çalıştırdığı kimseler Kurum ve Kolluk marifetiyle yöntemince belirlenerek bilgi ve görgülerine başvurulmalı,yazıhaneden bildirimi yapılan kişiler varsa tespit edilip dinlenmeli böylelikle iddianın somut ve inandırıcı bilgilere dayalı biçimde kanıtlanıp kanıtlanmadığı değerlendirilmelidir…” denilmek suretiyle karar bozulmuştur.
B.İlk Derece Mahkemesince Bozmaya Uyularak Verilen Karar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile ” ..Somut olayda, davacının işe giriş bildirgesinin verildiği işyerinin, yetiştirme yurdu bina inşaatı olduğu, davacı asilin ve tanıkların beyanlarında davacının çalışmasının, bu yetiştirme yurdu inşaatında geçmediği, davacının çalışmasının davaya konu şirketin büro olarak kullandığı işyerinde geçtiği; dolayısıyla davacının, işe giriş bildirgesi verilen işyerinde 01.10.1993 tarihinde fiili çalışması bulunmadığı kanaatine varılmıştır….” gerekçesiyle davanın reddine, karar verilmiştir.
VI.TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı vekili temyiz isteminde bulunmuştur.
B. Temyiz Sebepleri
Davacı vekili temyiz dilekçesinde,davanın kabulünün gerektiğini beyanla kararı temyiz etmiştir.
C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.
2. İlgili Hukuk
1.6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 369. maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371. maddeleri.
2. 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanun’un 2, 6, 9, 79 ve 108. maddesi hükümleridir.
Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Kanun’un belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun’un 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun’un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun’un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun’un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.
Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği işyerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.
Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.
Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Kanun’lar ile Yargıtay’ın yerleşik içtihatları gereğidir.
3. Değerlendirme
1. Eldeki davada verilen karar eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olup, bozma gereklerinin tam olarak yerine getirilmediği anlaşılmaktadır.
2. Somut olayda, davacı adına 01.10.1993 tarihli işe giriş bildirgesinin … Hayvancılık Yem Ür. Ltd. Şti.’nin 14764 sicil numaralı işyerinden verilmiş olduğu,işyerinin yetiştirme yurdu bina inşaatı mahiyetli olduğu, 01.10.1993-16.10.1993 tarihleri arasında kanun kapsamında olduğu, işyerinden bordro verilmediği, bozma sonrası davasını somutlaştırması için davacı asilin beyanının alındığı,davacının beyanında, davalı … Hayvancılık isimli şirkette 01.10.1993 tarihinde ofis elemanı olarak çalışmaya başladığını, bu şirketin Kars’ta ofisi olduğunu, bu şirketin normalde babası ve amcasına ait olduğunu, bu şirketin kamudan ihale aldığını ve inşaat yaptığını, bu şirketin ofisinin Kazımpaşa Caddesinde Belediye İş Hanında, eski garajların yanında olduğunu, 01.10.1993 tarihinde bu ofiste ofis boy olarak çalışmaya başladığında 21 yaşında olduğunu, 1997 yılında askere gittiğini, dolayısıyla askere gitmeden önce bu ofiste çalıştığını, çay getirip götürdüğünü, ofisi temizlediğini, bunun karşılığında da asgari ücret aldığını, buradaki çalışmasının babasına ve amcasına yardım amaçlı olmadığını, bir işçi gibi ücret karşılığında çalıştığını, davalı şirketin hem hayvancılık işi yaptığını hemde kamu ihalelerinden inşaat işi aldığını, aldığı ihaleler nedeniyle okulları boyadığını, kamu binalarının bakım ve onarımını yaptığını, 5-6 ay kadar bu ofiste ofis boy olarak çalıştığını, daha sonra babasının Kars’ta kalıp çalışmaya devam ettiğini, kendisinin annesi ve kardeşleriyle Ankara’ya göçtüklerini, kendisinin sadece ofiste çalıştığını, şirketin hayvancılık işinde ya da bina tamir ve onarım işinde çalışmadığını, aradan çok uzun zaman geçtiğini, dolayısıyla ofisin yanındaki işyerlerini hatırlayamadığını, işyeri sahip ve çalışanlarını da hatırlayamadığını belirttiği, bozma sonrası sadece emniyet aracılığıyla komşu işyeri araştırması yapıldığı, bu kapsamda davacının çalışmasını bilebilecek kişiler olarak tespit edilen … (şirketin muhasebecisi olduğunu beyan eden), …, … ve … (davacının amcası) bozma öncesinde de davacı tanığı olarak dinlendikleri, ilk bozma öncesinde ayrıca tanık olarak dinlenen ve aynı işhanında ofislerinin bulunduğu için davacıyı tanıdığını beyan eden …’in bu işhanında ofisi olduğunu davacının amcası …’nun da beyanında belirttiği,başkaca komşu işyeri araştırması yapılmadığı böylelikle, eksik inceleme ve araştırmaya dayalı hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.
Buna göre Mahkemece, ilk bozma öncesi tanık olarak dinlenen …’in dava konusu dönemde aynı işhanında bir ofisinin bulunup bulunmadığı yöntemince araştırılarak tespit edilmek suretiyle bu tanığın beyanı denetlenmeli, işyerinin dava konusu dönemde işyerine komşu işyeri ve kayda geçmiş çalışanlarının, vergi, belediye, SGK aracılığıyla da yapılacak araştırmayla yöntemince saptanarak, sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle re’sen bilgi ve görgülerine başvurulmalı, bu şekilde komşu işyeri ve çalışanlarının tespit edilememesi halinde tarafların da beyanları alınarak çalışmayı bilebilecek olan kişilerin tespit edilerek sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle beyanları alınmalı, böylelikle, toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle davacının gerçek çalışma olgusu, somut ve inandırıcı bilgilere dayalı biçimde ortaya koyulmalıdır.
VII. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgiliye iadesine,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,

23.10.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.