Hizmet sürelerinin tespiti talebinde resmi belgelerin eksik incelemesi ve yanılgılı değerlendirme ile sosyal güvenlik hakkının korunması açısından hukuki değerlendirme gerekliliği (Yargıtay)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk
onecikan-yargitay

ÖZET: Uyuşmazlık, davacının 15.08.2006 – 11.08.2016 tarihleri arasında davalı belediyede geçen hizmet sürelerinin tespiti istemine ilişkindir. Mahkeme, davacının kesintisiz çalıştığını iddia etmesine rağmen, davalı taraf, çalışmanın kesintili olduğunu ve resmi kayıtlara dayandığını öne sürmüştür. Yargıtay, sosyal güvenlik hakkının korunması ve hak kayıplarının önlenmesi amacıyla, bu tür davaların özel bir özenle yürütülmesi gerektiğini vurgulamıştır.

Yargıtay, mahkemenin eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirme ile karar verdiğini belirterek, davacının çalıştığı dönemlerin resmi belgelerle kanıtlanması gerektiğini ifade etmiştir. Kamu kurumlarında çalışanların hizmetlerinin kayıtlara geçirilmesi ve ücret ödemelerinin belgelere dayandırılması esas olduğundan, davacının iddialarının yeterince araştırılmadığı sonucuna varılmıştır.

Sonuç olarak, Yargıtay, ilk derece mahkemesi kararının bozulmasına ve davanın yeniden incelenmesine karar vermiştir. Bu durum, sosyal güvenlik hakkının korunması açısından önemli bir içtihat oluşturmakta ve kamu kurumlarında çalışanların haklarının güvence altına alınması gerektiğini göstermektedir.

10. Hukuk Dairesi         2024/9492 E.  ,  2024/12603 K.

    “İçtihat Metni”

    MAHKEMESİ : Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
    SAYISI : 2022/991 E., 2023/2017 K.
    İLK DERECE MAHKEMESİ : Mucur Asliye Hukuk (İş) Mahkemesi
    SAYISI : 2020/210 E., 2022/70 K.

    Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı vekil, davalı vekili ile fer’i müdahil Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
    I. DAVA
    Davacı vekili dava dilekçesinde; davacının 15.08.2006 tarihinde Mucur Belediyesinde çöp işlerinde çalışmak üzere işe başladığını, 10 yıl boyunca sürekli ve kesintisiz bir şekilde Mucur Belediyesinde çöp işlerinde çalıştığını, Mucur Çarşı içindeki çöpleri topladığını, Belediyeye ait kamyon ile çöp toplama işi yaptığını, en son 11.08.2016 günü davalı … Belediyesi tarafından iş aktine son verildiğini ve bir daha iş yerine gelmemesi istenildiğini, davalı … Belediyesi Başkanlığınca davacının sürekli ve kesintisiz çalışmalarının Kuruma bildirilmediğini, bazı zamanlarda mevsimlik işçi statüsünde çalışmış gibi gösterildiğini, bazı zamanlarda ise başka kişiler yanında çalışıyormuş gibi bildirimlerde bulunduğunu belirterek 15.08.2006 – 11.08.2016 tarihleri arasında müvekkilinin sürekli ve kesintisiz olarak davalı … bünyesinde çalışmış olduğunun tespitini talep etmiştir.
    II. CEVAP
    1. Davalı vekili cevap dilekçesinde davacının Belediyelerinde kesintisiz şekilde çalışmadığını, sadece dönemlik olarak çalıştığını, davacının dava dilekçesinde belirttiği başlangıç tarihinin de doğru olmadığını, ilk olarak işe giriş tarihinin 12.04.2011 tarihi olduğunu, 28.12.2011 tarihinde iş yerinden ayrıldığını, bu tarihten sonra da son olarak işçinin çıktığı tarih olan 14.07.2016 tarihine kadar kesintili bir şekilde 5-29 (mevsimlik) çalıştırıldığını, çalışma süresi dolduğunda ise davacının işten ayrıldığını, bu durumun sigorta kayıtlarında belirtildiğini, davalı Kurumun davacının çalışmadığı iddiasında olmayıp kesintili çalışmış olduğunu beyanla davanın reddini istemiştir.
    2. Fer’i müdahil Kurum tarafından davaya cevap verilmemiştir.
    III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
    İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kısmen kabulü ile davacının davalı … nezdinde 15.08.2006 – 06.07.2010, 08.07.2010- 22.07.2010, 21.12.2010 – 23.12.2010, 25.05.2011 – 11.07.2011, 29.12.2011 – 15.01.2012, 29.06.2012 – 19.01.2014, 15.07.2014 – 30.03.2015, 15.09.2015 – 17.01.2016 tarihleri arasında hizmet akdine bağlı olarak tam gün çalıştığının tespitine, fazlaya yönelik talebin reddine karar verilmiştir.
    IV. İSTİNAF
    İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde taraf vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile taraf vekillerinin istinaf başvurularının Hukuk Muhakemeleri Kanununun 353/1-b.1 maddesi gereğince esastan reddine karar verilmiştir.
    V. TEMYİZ
    A. Temyiz Sebepleri
    1- Davacı vekili temyiz dilekçesinde yerel mahkemece verilen kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu, mahkemece yeterli araştırma ve inceleme yapılmadan hüküm kurulduğunu, delillerde haklılıklarının açık ve net bir şekilde ispatlandığını, bilirkişi raporunda da haklılıklarının açıkça ortaya çıktığını beyan etmektedir.
    2- Davalı … vekili temyiz dilekçesinde; mahkemece verilen kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu, davalının kamu kurumu olduğunu, yapılan işlemlerin resmi belge niteliği taşıdığını, Mahkemece davanın kısmen kabul kısmen reddine karar verilmesine rağmen tarafımıza vekalet ücretine hükmedilmemesinin hatalı oluduğunu beyan etmektedir.
    3- Feri müdahil Kurum vekili temyiz dilekçesinde; mahkemce verilen kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu, mahkemece eksik inceleme neticesinde hüküm kurulduğunu beyan etmektedir.
    B. Değerlendirme ve Gerekçe
    Uyuşmazlık, davacının 15.08.2006 – 11.08.2016 tarihleri arasında davalı nezdinde geçen hizmetlerinin tespiti istemine ilişkindir.
    Hizmet tespitine ilişkin talebin yasal dayanağı 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe giren 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun geçiş hükümlerini içeren Geçici 7. maddesi gereğince 506 sayılı Kanun’un 79/10. ve 5510 sayılı Kanun’un 86/9. maddeleri olup Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin bu tür davalar kamu düzeni ile ilgili olduğundan özel bir duyarlılıkla ve özenle yürütülmeleri zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip gerek görüldüğünde kendiliğinden araştırma yapılarak delil toplanabileceği açıktır.
    Bu tür davalarda Mahkemece yapılacak iş, davacıyla ilgili varsa tüm belge ve kayıtlar işverenden istenilmeli, çalışmanın gerçekleştiği ileri sürülen işyerinin Kurum nezdinde bulunan dosyası, işverence hazırlanması gerekli ücret ödeme bordroları, puantaj kayıtları ve diğer kayıtlar getirtilmeli, dönemsel sigorta primleri bordrosuyla veya aylık prim ve hizmet belgesiyle bildirimleri yapılan sigortalılar tanık sıfatıyla dinlenilmeli, Kurum müfettişlerince inceleme yapılıp yapılmadığı sorulmalı, inceleme yapılmışsa belgeler getirtilmeli, aynı çevrede faaliyet yürüten ve davacının çalışmasını bilebilecek durumda olan tarafsız nitelikte başka işverenler ve bordrolu çalışanlar yöntemince saptanarak tanık sıfatıyla dinlenilmeli, işçilik alacaklarına ilişkin dava dosyasının varlığı araştırılarak celbedilmeli ve işçilik hakları davasında dinlenen tanıkların anlatımları ile bu dosyada bilgi ve görgüsüne başvurulan tanıkların anlatımları karşılaştırılmalı, varsa çelişki giderilmeli, yargılama sürecinde dinlenen tanık anlatımlarının değerlendirilmesinde, iş yerinin kapsamı, kapasitesi ve niteliği nazara alınmalı, işin mevsimlik olduğu anlaşılırsa dönemleri belirlenmeli, bu dönemde davacı ile işveren arasındaki sözleşmenin askıda olduğu ve mevsimlik dönemlerde hak düşürücü sürenin işlemeyeceği gözönünde bulundurulmalı; böylelikle; çalışmanın varlığı, başlangıç ve bitiş tarihleri, mevsimlik mi, sürekli mi olduğu, yapılan işin kapsam ve niteliği de nazara alındığında kısmi çalışma mümkün olduğundan kısmi ve kesintili olup olmadığı yöntemince araştırılmalıdır.
    Eldeki dava, davacının 15.08.2006 tarihinden 11.08.2016 tarihine kadar davalı Belediyede geçen çalışmalarının kesintisiz olarak tespiti istemine ilişkin olup davanın kısmen kabulüne karar verilmiş ise de verilen hükmün eksik inceleme ve yanılgılı değerlendirmeye dayalı olduğu anlaşılmaktadır.
    Dosya kapsamına göre, davacının bildirimleri incelendiğinde davalı … işyerinden 07.07.2010 tarihinde bir günlük çalışması, 23.07.2010- 20.12.2010 arası 1009296 numaralı … işyerinden, 24.12.2010- 24.05.2011 arası Belediyeden ihale ile iş alan … İnş. San.Tic. Ltd. Şti. işyerinden, 12.07.2011-28.12.2011 arası, 16.01.2012-.12.07.2012, 20.01.2014- 14.07.2014, 01.04.2015-14.09.2015, 18.01.2016- 14.07.2016 tarihleri arasında davalı belediyeye ait işyerinden bildirimlerinin olduğu; davacıya 12.07.2011 – 28.12.2011 tarihleri arasındaki çalışmasının karşılığı olarak 15.07.2011, 15.08.2011, 14.09.2011, 15.10.2011, 04.11.2011 tarihinde tam ücret ödendiği,
    15.12.2011 tarihinde ise yarım ücret ödendiği, davacının 16.01.2012 – 28.06.2012 tarihleri arasındaki çalışmasının karşılığı olarak 15.01.2012 tarihinde tam ücret 30,00 TL eksik ücret ödendiği, 15.02.2012– 15.03.2012- 15.04.2012- 15.05.2012 ve 15.06.2012 tarihlerinde tam ücret ödendiği, 20.01.2014 – 14.07.2014 tarihleri arasındaki çalışmasının karşılığı olarak 15.02.2014 tarihinde 928,20 TL, 19.03.2014 – 15.04.2014 – 15.05.2014 – 15.06.2014 tarihinde tam ücret ödendiği, 15.07.2014 tarihinde 1.163,40 TL ödendi- 01.04.2015 – 14.09.2015 tarihleri arasındaki çalışmasının karşılığı 15.04.2015 tarihinde 1.121,40 TL. ödendiği, 15.05.2015 – 15.06.2015 – 15.07.2015 – 15.08.2015 ve 15.09.2015 tarihinde tam ücret ödendiği, 18.01.2016 – 14.07.2016 tarihleri arasındaki çalışmasının karşılığı olarak 15.02.2016 tarihinde 1.482,30 TL, 15.03.2016 – 15.04.2016 – 15.05.2016- 15.06.2016 ve 15.07.2017 tarihlerinde tam ücret ödendiği anlaşılmaktadır.
    Mahkemece, davalı işverenin kamu kurumu olduğu, kamu kuruluşlarında çalışanların hizmetlerinin kayıtlara geçirilmesinin ve ücret ödemelerinin belgelere dayandırılmasının asıl olduğu, davacının kamu kurumu olan işyerinde çalıştığını iddia ettiği hususu göz önünde tutulmalıdır. Davacının, kayıtlarda gözükmeyen çalışmalarının hangi nedenle bildirim dışı kaldığı gereğince ve yeterince araştırma konusu yapılmamıştır. Davacının, kamu kurumu olan Belediye bünyesinde ücretsiz çalışması yasal olarak mümkün olmayıp, kamu kuruluşundaki çalışmaların resmî kayıtlara geçirilmesi ve ücret ödemelerinin belgelere dayandırılması asıl olduğundan talep edilen dönemler yönünden yapılacak iş, davalı Kurumun muhasebecisi, müdürleri, çalıştığı biriminin şef/amirleri dinlenilerek davacılar murisinin ücretini nasıl aldığını belirlemek, kamu kuruluşlarında geçen çalışmanın yazılı belge ile kanıtlanması asıl olduğundan ancak ücretin başkaca şekilde ödendiğini fiili ve somut olarak tespit etmek suretiyle gerçek çalışma olgusunu somut ve inandırıcı bilgilere dayalı şekilde ortaya koyduktan sonra sonucuna göre karar vermekten ibarettir.

    VI. KARAR
    1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
    2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
    Temyiz harcının istek halinde temyiz eden ilgililere iadesine,

    Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
    09.12.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.