Boşanma sonrası çocuk yardımı talebinde, velayet sahibi olmayan memurun başvurusunun 657 sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirilmesi (KDK)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Bu karar, boşanma sonrası çocuk yardımı talebinde bulunan bir memurun başvurusunun reddedilmesine ilişkindir. Başvuran, çocuklarının velayetinin boşandığı eşine verildiğini ve bu nedenle kendisine çocuk yardımı yapılmadığını belirtmiştir. Anayasa ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu çerçevesinde, boşanma durumunda çocuk yardımı ödeneğinin hangi tarafa verileceği ve ne oranda olacağı mahkeme kararıyla belirlenmektedir. Başvuranın durumu, bu mevzuat hükümleri doğrultusunda değerlendirilmiştir.

657 sayılı Kanun’a göre, boşanan eşlerden her ikisi de memur olduğunda çocuk yardımı kocaya verilmektedir. Başvuranın boşandığı eşinin sürekli işçi kadrosunda çalıştığı ve çocukların velayetinin ona verildiği tespit edilmiştir. Bu durumda, başvuranın çocuk yardımı talebinin reddedilmesi hukuka ve hakkaniyete uygun bulunmuştur. Sonuç olarak, başvuranın talebi, ilgili mevzuat çerçevesinde geçerli nedenlerle reddedilmiştir.

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/5353-S.22.8148

BAŞVURU NO : 2022/532

KARAR TARİHİ : 18/04/2022

RET KARARI

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : KÜTAHYA DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ

BAŞVURUNUN KONUSU : Çocuk yardımı alma talebi hk

BAŞVURU TARİHİ : 11/01/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yaptığı başvuruda başvuran, eşinden boşandığını ve çocuklarının velayetinin eşine verildiğini, eşine ve kendisine 2021 yılı Mart ayından itibaren bu ödemenin yapılmadığını belirtmektedir.

Bu kapsamda başvuran bir yıldır alamadığı çocuk yardımının tarafına ödenmesini ve bu yardımı almaya devam etmesinin sağlanmasını Kurumumuzdan talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Rektörlüğünün 27/01/2022 tarihli ve sayılı yazısında; 2.1. Öğretim görevlisi kadrosunda olup 657sayılı Kanun’a tabi olan başvuranın anılan kanunun 202 nci maddesi gereğince boşanma ve ayrılık halinde çocuk yardımının hangi tarafa ne oranda verileceğinin mahkeme kararında belirtilmediği, 2.2. 88 Seri No.lu Devlet Memurları Kanunu Genel Tebliğinin ‘X-Aile Yardım Ödeneği’ başlıklı bölümünün 3-a maddesindeki “Eşlerden her ikisinin memur veya birinin memur diğerinin İş Kanunu kapsamında çalışması halinde, çocuk için verilecek aile yardımı ödeneği, mahkeme kararıyla çocuğun velayeti verilen tarafa ödenecektir.” hüküm gereğince, çocuğun velayetinin anneye verilmiş olması nedeniyle başvuranın çocuk yardımı alamadığı, ancak nafakasını sağladığı çocukları için asgari geçim indiriminden faydalandığı, açıklamalarına yer verilmektedir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Cumhuriyetin nitelikleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, milli dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk Devletidir.”, “Devletin temel amaç ve görevleri” başlıklı 5 inci maddesinde; “Devletin temel amaç ve görevleri, Türk milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkenin bölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumun refah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevi varlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır.”, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”, 5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun “Aile yardımı ödeneği” başlıklı 202 nci maddesinin ikinci fıkrasında “Eşlerden birine iş akdi veya toplu sözleşme gereği çocukları için yapılan aile yardımı ödeneği daha düşük ise, yalnız aradaki fark ödenir.” dördüncü fıkrasında; “Boşanma veya ayrılık vukuunda mahkeme bu yardımın hangi tarafa ve ne oranda verileceğini de kararında belirtir.”, “Aile yardımı ödeneğinin ödeme usulü” başlıklı 203 üncü maddesinin ikinci fıkrasında; “Karı ve kocanın her ikisi de memur iseler bu ödenek yalnız kocaya verilir.” 6. 13/08/1984tarhli ve 18488 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Devlet Memurları Genel Tebliği’nin (Seri No 88) “X-Aile yardımı ödeneği” başlığının üçüncü fıkrasının (a) bendinde; “Boşanma veya ayrılık vukuunda çocuk için verilecek aile yardımı ödeneğinin hangi tarafa ve ne oranda verileceği mahkeme kararında belirtilmemiş ise; a) Eşlerden her ikisinin memur veya birinin memur diğerinin İş

Kanunu kapsamında çalışması halinde, çocuk için verilecek aile yardımı ödeneği, mahkeme kararıyla çocuğun velayeti verilen tarafa ödenecektir.” 7. Gelir Vergisi Genel Tebliği’nin (Seri No: 265) “Yasal düzenleme” başlıklı 1 inci maddesinin beşinci fıkrasında; “….Boşananlar için indirim tutarının hesabında, nafakasını sağladıkları çocuk sayısı dikkate alınır.”, düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

8. Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuru konusuna ilişkin hazırlanan Ret Karar Önerisi

Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

/

9. Çocuklarının velayetinin boşandığı eşine verildiğini, hem eşine hem kendisine çocuk yardımı yapılmadığını belirten başvuran, Kurumumuzdan çocuk yardımı almaya devam etmeyi talep etmektedir.

10. Anayasamız, Türkiye Cumhuriyeti Devletinin sosyal bir hukuk devleti olduğunu hüküm altına almakta, bu itibarla çocukların da içinde bulunduğu bir kesimin haklarının korunmasını Devletin ödevi olarak görmektedir. 657 sayılı Kanun başta olmak üzere, aile ve çocuğa yönelik düzenlemelerin özü sosyal bir hukuk devleti olarak bu kesimlere birtakım güvenceler sunmaktır.

11. 657 sayılı Kanun’da boşanma halinde çocuk yardımının hangi tarafa ve ne oranda verileceğine yer verileceği, boşanan eşlerden her ikisinin de memur olmaları halinde bu ödeneğin kocaya verileceği, eşlerden birine iş akdi veya toplu sözleşme gereği çocukları için yapılan aile yardımı ödeneği daha düşük ise, yalnız aradaki farkın ödeneceği hüküm altında almıştır. Eşlerden birinin memur diğerinin iş akdi ile çalışıyor olması halinde eşlerden birine yapılan yardımın diğerinden daha az olduğu hallerde sadece aradaki farkın ödeneceğini düzenlemektedir. Devlet Memurları Genel Tebliği’nde (Seri No 88) aile yardımının hangi tarafa ve ne oranda ödeneceğinin mahkeme kararında belirtilmediği hallerde, eşlerden birinin memur diğerinin İş Kanunu kapsamında çalışıyor olduğu durumlarda çocuk yardımının çocuğun velayeti verilen tarafa ödeneceğini düzenlemektedir. Gelir Vergisi Genel Tebliği kapsamında ise boşananlar için indirim tutarının belirlenmesinde nafakası sağlanan çocuk sayısının dikkate alınacağına yer verilmektedir.

12. Başvuru konusu olayda başvuranın 657 sayılı Kanun’a tabi bir memur olduğu, boşandığı eşinin ise sürekli işçi kadrosunda çalıştığı anlaşılmaktadır. Kurumumuza sunulan bilgi ve belgelerin incelenmesinden, çocukların velayetinin verildiği başvuranın boşandığı sürekli işçi kadrosundaki eşine çocuk yardımı ödemesi yapılmadığı anlaşılmaktadır. Başvurana da velayetin kendisine verilmediğinden bahisle çocuk yardımı ödenemediği görülmektedir. Ancak, gerek 657 sayılı Kanun’un gerekse ilgili diğer mevzuatın incelenmesinden yapılacak ödeme veya indirimlerin, çocuğun velayetinin mahkemece kime verildiğine bağlı kılındığı görülmektedir. Başvurusu konusu olayda ise velayetin Kurumumuza başvuran kişiye değil, başvuranın ayrıldığı eşine verildiği görülmektedir.

13. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın talebinin İdare tarafından reddedilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

15. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın başvurana ve KÜTAHYA DUMLUPINAR ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi

/