Aile hekimlerinden fiziksel aylık çalışma formlarının talep edilmesi ve laboratuvar sarf malzemelerinin tedarikine ilişkin mevzuat uyumu değerlendirmesi (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/8470-S.22.12941

BAŞVURU NO : 2022/3611

KARAR TARİHİ : 30/06/2022

KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI

BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ :

NİĞDE İL SAĞLIK MÜDÜRLÜĞÜ

BAŞVURUYA KONU İDARE :

BAŞVURUNUN KONUSU : Aile Merkezi Hekimliği uygulamaları hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 07/03/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, Sağlık ve Sosyal Hizmet Çalışanları Sendikası (Tüzel Kişi No: ) Sağlık

Bakanlığının 2010/48 sayılı genelgesinde aile hekimlerinin yapmış olduğu tüm iş ve işlemleri ile uygulamalarını Aile Hekimliği Bilgi Sistemine girmesi nedeniyle 01/07/2010 tarihinden itibaren aile hekimlerinden ayrıca basılı ve elektronik ortamda herhangi bir belge istenmeyeceğinin düzenlendiği, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu tarafından gönderilen üst yazılarda da fiziki evrak gönderilmemesi şeklinde ifadeler yer almasına rağmen Niğde İli genelinde Fiziki Aylık Çalışma Formlarının talep edildiğini ve bunun sonlandırılmasını, ilgili mevzuat gereği sözleşmeyle çalıştırılan veya geçici aile hekiminin ihtiyaç duyduğu tetkiklerin müdürlüğün belirleyeceği laboratuvarlarda yapıldığını, bu tetkikler için gerekli malzemelerin müdürlük tarafından temin edilmesi gerektiğini, Niğde İli Aile Sağlığı Merkezlerine kullanılmak üzere ihtiyaca göre Alkol-Turnike-Pamuk-Eldiven-Tıbbi Atık Kutusu Enjektör 10 ccvacutainer ve diğer Laboratuvar sarf malzemelerinin düzenli olarak dağıtımının yapılması gerektiği, Tek

Aile Hekimliği Birimlerinde çalışan Hekimler ve Aile Sağlığı çalışanları vekaletsiz olarak yıl içinde 14 gün yıllık izin dışında kullandığı her türlü izinde hakedişinden kesinti yapıldığını, bu işlem yürürlükteki yönetmelik hükümleri gereği tesis edildiğini, Anayasa’nın, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi’nin, Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklara İlişkin Uluslararası Sözleşme’nin ilgili maddeleri, Aile Hekimliği

Kanunun “Personelin Statüsü ve Mali Haklar” başlıklı 3 üncü maddesi ,06.06.1978 tarih ve 31122 sayılı

Resmi Gazete’de yayımlanan Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar’a aykırı olduğunu

belirtilerek Fiziki Aylık Çalışma Formlarının talebinin sonlandırılmasını, laboratuvar sarf malzemelerinin düzenli olarak karşılanmasını, vekaletsiz izne çıkan Aile Hekimleri ve Aile Sağlığı Çalışanlarının kullanmış olduğu her türlü izinlerde hakkediş kesintisinin olmamasını talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuruya konu iddialar hakkındaki bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Sağlık Bakanlığı tarafından gönderilen 08/06/2002 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle; Aile Hekimliği

Uygulama Yönetmeliği’nin “Tutulacak kayıtlar” başlıklı 30 uncu maddesinin ikinci fıkrasında “Kayıtlı kişi sayısı, yapılan hizmetlerin listesi, muayene edilen ve sevk edilen hasta sayısı, kodları ile birlikte konulan teşhisler, reçete içeriği, aşılama, gebe ve lohusa izlemi, bebek ve çocuk izlemi, üreme sağlığı ve bulaşıcı hastalıklar ile ilgili veriler ve Kurum tarafından belirlenen benzeri veriler evrak kayıt kriterlerine göre belirli aralıklarla düzenli olarak basılı veya elektronik ortamda Kuruma bildirilir.” hükmü ile Aile Sağlığı

Merkezleri ilçedeki Toplum Sağlığı Merkezi/İlçe Sağlık Müdürlüğü/Entegre ilçe Hastanesi Başhekimliğine bağlı olup, Toplum Sağlığı Merkezi ve Bağlı Birimler Yönetmeliği’nin “Kayıt ve İstatistik” başlıklı 10 uncu maddesinin 1 inci fıkrasının (a) bendinde yer alan “6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve bu Kanuna dayalı olarak çıkarılan ikincil mevzuata ve Bakanlığın belirlemiş olduğu standartlara uygun olarak bölgedeki sağlık hizmeti sunucularından veri toplamak, yürütülen hizmetlerin kayıt ve istatistiklerini elektronik veya basılı ortamda tutmak, olağanüstü durumlarda bölgedeki sağlık hizmeti sunucularından yazılı olarak da veri toplamak, topladığı verileri zamanında müdürlüğe iletmek” hükmü çerçevesinde

TSM’nin kayıt ve istatistiğe ilişkin yükümlülükleri belirlendiği, aynı şekilde İl Sağlık Müdürlüklerinin kayıt ve istatistiğe ilişkin yükümlülükleri Sağlık Bakanlığı Taşra Teşkilatı Kadro Standartları İle Çalışma

Usul Ve Esaslarına Dair Yönerge ile düzenlendiği, mevzuat hükümleri çerçevesinde aile hekimliği uygulaması kapsamında aile hekimlerince istenen tetkikler için aile sağlığı merkezinde numune alma süreci tamamlanana kadar olan aşamalarda kullanılan malzemelerin “laboratuvar sarf malzemesi” olarak değerlendirilmesi gerektiği, başvuruda yer alan örnek numune alımında kullanılan turnike, enjektör, pamuk, alkol, vacutainerin laboratuvar sarf malzemesi olduğundan dolayı İl Sağlık Müdürlüğünce temin edilmesi gerektiği, İl Sağlık Müdürlüğünce temin edilecek laboratuvar sarf malzemeleri arasında, aile hekimliği uygulaması kapsamında sunulan diğer hizmetler için aile hekimlerince temin edilmesi gereken malzemeler olması halinde, İl Sağlık Müdürlüğünce bu hususa dikkat edilerek kamu kaynaklarının etkin kullanımı ve verilecek sağlık hizmetinde aksamaya sebebiyet vermemek adına laboratuvar hizmetleri için yeterli miktarda olacak şekilde dağıtımının yapılması gerektiği, Aile hekimliği uygulaması kapsamında hizmetin devamlılığı teşvik edilmiş olup, diğer hiçbir sağlık personelinde olmayacak şekilde hem hizmet hem de personel lehine düzenleme yapılarak, aile hekimlerinin izin, eğitim ve görevlendirmeleri durumunda belirli şartları taşıyan sağlık personeli ile anlaşarak hizmetin görülmesinin sağlaması halinde ücretinde kesinti olmayacağı, bunun mümkün olmaması veya anlaşmanın Müdürlükçe uygun görülmemesi halinde ise belirlenen ödeme kalemlerinin nasıl ve kime yapılacağı detaylı şekilde düzenlendiği, tabi oldukları kanunlara göre değişmekle birlikte (657, 4924, 663 vb.) Sağlık Bakanlığı kadrolarında istihdam edilen hekimlere, ilgili mevzuatlar ile belirlenen ücretler ve sınırlamaları dâhilinde, temel olarak aylık ve döner sermaye ücreti ödenmekte olup, söz konusu hekimlerin hiçbiri için görevleri başında olmadıkları süre içerisinde anlaşarak hizmetin devamlılığını sağlamaları halinde tam ödeme yapılacağı şeklinde düzenleme yapılmadığından, görevleri başında olmadıkları süre içerisinde döner sermaye başta olmak üzere ücretlerinde belirli oranlarda kesinti yapılacağının düzenlendiği, karşılıklı anlaşmaya bağlı olduğundan birden fazla aile hekiminin bulunduğu aile sağlığı merkezlerinde de anlaşmanın sağlanamadığı durumlar olabildiği bilinmekle birlikte tek birimli aile sağlığı merkezlerinde bu imkânın hiç olmaması nedeniyle önce

7 günlük yıllık izin süresi, 1 Temmuz 2021 den beri de 14 günlük yıllık izin süresi için tam ödeme

yapılmasının zaten sağlandığı, Mülga Aile Hekimliği Ödeme ve Sözleşme Yönetmeliği’nde var olan haliyle yeni yönetmelikte de söz konusu görevlendirme hususunun aynen korunduğu, Mülga Yönetmeliğin 8 inci

maddesinin ikinci fıkrasında yer alan ve hizmetin geçici olarak görülmesi sağlamaya yönelik Yönetmelik hükmüne karşı Danıştay 2. Dairesi’nde açılan davada anılan Mahkeme’nin E.2017/1231- K.2019/7490 sayılı Kararı ile reddedildiği, söz konusu Ret Kararı ise Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun

E.2020/1815-K.2021/2753 sayılı Kararı ile onanmış ve Bakanlığın lehine karar verildiği

açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı

74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkrasında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine

başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu

Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,

4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı

5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü

eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5. Aile Hekimliği Uygulama Yönetmeliğinin “tutulacak kayıtlar” başlıklı 26 ncı maddesinde; “Kayıtlı kişi sayısı, yapılan hizmetlerin listesi, muayene edilen ve sevk edilen hasta sayısı, kodları ile birlikte konulan teşhisler, reçete içeriği, aşılama, gebe ve lohusa izlemi, bebek ve çocuk izlemi, aile plânlaması ve bulaşıcı hastalıklar ile ilgili veriler ve Bakanlık tarafından belirlenen benzeri veriler evrak kayıt kriterlerine göre belirli aralıklarla düzenli olarak basılı veya elektronik ortamda Bakanlığa bildirilir.”

6. Aile Hekimliği Sözleşme Ve Ödeme Yönetmeliğinin Aile Hekimi Ödeme Esasları Başlıklı 18 inci maddesinde “Sözleşmeyle çalıştırılan aile hekimine çalışılan gün sayısına göre ödeme yapılır.”

hükümleri düzenlenmiş bulunmaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın taleplerinin kısmen kabulü kısmen reddi yönündeki öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

8. Niğde İli genelinde Fiziki Aylık Çalışma Formlarının talep edildiğini ve bunun sonlandırılmasını, ilgili mevzuat gereği sözleşmeyle çalıştırılan veya geçici aile hekiminin ihtiyaç duyduğu tetkiklerin müdürlüğün belirleyeceği laboratuvarlarda yapıldığını, bu tetkikler için gerekli malzemelerin müdürlük tarafından temin edilmesi gerektiğini, Niğde İli Aile Sağlığı Merkezlerine kullanılmak üzere ihtiyaca göre Alkol-TurnikePamuk-Eldiven-Tıbbi Atık Kutusu Enjektör 10 ccvacutainer ve diğer Laboratuvar sarf malzemelerinin düzenli olarak dağıtımının yapılması gerektiği, Tek Aile Hekimliği Birimlerinde çalışan Hekimler ve Aile

Sağlığı çalışanları vekaletsiz olarak yıl içinde 14 gün yıllık izin dışında kullandığı her türlü izinde

hakedişinden kesinti yapıldığını belirterek vekaletsiz izne çıkan Aile Hekimleri ve Aile Sağlığı

Çalışanlarının kullanmış olduğu her türlü izinlerde hakkediş kesintisinin olmamasını talep etmektedir.

9. Başvuranın aylık çalışma formlarının talep edilmemesi yönündeki talebine ilişkin olarak; Aile Hekimliği

Uygulama Yönetmeliğinin ilgili maddesi gereği belirli evrakların basılı ve elektronik ortamda Bakanlığa bildirilebileceği düzenlenmiştir. Ayrıca idare tarafından verilen cevapta kanser eğitimi, malzeme stok işlemleri, anne/bebek ölümü formları gibi bazı formların bilgi işlem alt yapısına dair çalışmaların devam ettiği belirtilmiştir. Dolayısıyla bu hususlara ilişkin olarak yazılı ortamda bilgilendirme yapılması gerektiği açık olup, diğer hususlarla ilgili yapılacak bilgilendirmenin ilgili yönetmelik hükmü kapsamında yazılı olarak da istenebileceği değerlendirilmiştir. Bu nedenle idare tarafından yazılı ortamda bilgi istenmesinde yönetmeliğe aykırılık bulunmamaktadır.

10. Niğde İli Aile Sağlığı Merkezlerine kullanılmak üzere ihtiyaca göre Alkol-Turnike-Pamuk-EldivenTıbbi Atık Kutusu Enjektör 10 ccvacutainer ve diğer Laboratuvar sarf malzemelerinin düzenli olarak dağıtımının yapılması gerektiği iddiasına ilişkin olarak da; idare tarafından verilen cevapta bu tür laboratuvar sarf malzemelerinin Sağlık Bakanlığı tarafından karşılanması gereken malzemeler olduğu belirtilmiştir. Bu nedenle bu malzemelerin tedarik edilmesi hususunda idarenin daha dikkatli olması gerektiği değerlendirilmiş olup, aksi durumda hizmetin eksik işlemesi nedeni ile hizmet kusuruna sebep olunabileceği değerlendirilmiştir.

11. Aile Hekimliği Sözleşme Ve Ödeme Yönetmeliğinin ilgili maddesinde aile hekimlerine çalıştıkları güne tekabül edecek şekilde ödeme yapılacağı belirtilmiş olup, buna rağmen 14 günlük izne kadar kesinti yapılmadığı, hatta 14 günlük izinden fazla izin alındığına yerine çalışacak başka bir hekim vekil gösterilmesi durumunda yine ücrette kesinti yapılmayacak şekilde aile hekimlerinin lehine düzenleme yapılması yoluna gidildiği görülmüştür. Söz konusu düzenlemenin mevzuat hükümlerine aykırılık teşkil ettiği iddiasına ilişkin olarak da Danıştay 2. Dairesi’nde açılan davada anılan Mahkeme’nin E.2017/1231K.2019/7490 sayılı Kararı ile reddedildiği, söz konusu Ret Kararı ise Danıştay İdari Dava Daireleri

Kurulu’nun E.2020/1815-K.2021/2753 sayılı Kararı ile onandığı belirtilmiş olduğu anlaşılmıştır.

Dolayısıyla ilgili yönetmelik maddesinde aile hekimlerinin lehine bir düzenleme olmamasına rağmen 14 günlük izne kadar ücret kesintisi yapılmaması ve daha fazla izin alınacağı zaman yerine vekaleten birinin bulunması durumunda da ücret kesintisinin yapılmayacağına ilişkin uygulamanın lehe bir uygulama olduğu değerlendirilmiştir. Bu uygulama ile hizmetin devamlılığının amaçlandığı gözetildiğinde kamu yararına aykırılık da tespit edilmemiştir.

12. Netice olarak; Laboratuvar sarf malzemelerinin tedarik edilmesi hususu ile ilgili idare tarafından daha özenli davranılması gerektiği anlaşılmış olup, İdare tarafından yapılan diğer uygulamalar açısından da mevzuata aykırılık saptanamamıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

13. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; bu ilkelere aykırı bir işleme rastlanmamıştır.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

14. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacak; 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup, ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Aksaray İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN KISMEN REDDİ, KISMEN

KABULÜ ile

Yazılı olarak belge talep edilmemesi ve 14 günden fazla vekaletsiz izin kullanılması durumunda maaş kesintisi yapılmaması taleplerinin REDDİNE,

Laboratuvar sarf malzemelerinin tedarik edilmesi hususunda daha dikkatli olunması yönünde SAĞLIK

BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca; idare

tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın başvurana ve SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine,

SAĞLIK BAKANLIĞINCA bu kararın tebliğini izleyen günden itibaren en geç 30 gün içerisinde karara yönelik cevabın başvurana ve Kamu Denetçiliği Kurumuna bildirilmesine

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi