Sözlü sınavda başarısız sayılma işleminin hukuka uygunluğu ve sınavların objektif kriterlerle denetlenmesi gerekliliği (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/13216-S.22.20226

BAŞVURU NO : 2022/6100

KARAR TARİHİ : 11/10/2022

KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : SAĞLIK BAKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Başvuranın sözlü sınava ilişkin itirazları hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 22/04/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda özetle, 19.04.2020 tarihinde Sağlık

Bakanlığının yaptığı unvan değişikliği yazılı sınavında 60,86 puan alarak 63.sıraya girerek 24.08.2021 tarihinde yapılan sözlü sınava katılmaya hak kazandığını, sözlü sınavda biri branş biri genel kültür olmak üzere iki soru zarfını rastgele çekerek soru kayıtlarını sınav kuruluna doğru okuduğunu, cevapları doğru bir şekilde sözlü olarak söyleyerek soru kayıtlarını ayrı ayrı yazıp imzaladıktan sonra sunduğunu, 15.10.2021 tarihinde sözlü sınavın açıklandığını, kendisine 65 puan verildiğini, itiraz süresi içerisinde yapmış olduğu başvuru değerlendirildikten sonra 05.11.2021 tarihinde kesin sonuçların personel bilgi sisteminde açıklandığını, sonuç öğrenme kısmında sözlü puanında değişiklik olmadığı yazılarak başarısız sayıldığını belirterek, hakkının iade edilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Kurumumuzca talep edilen bilgi ve belgelere cevaben Sağlık Bakanlığının 28.06.2022 tarih, sayılı yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Bakanlık personeli için sınavların Sağlık Bakanlığı Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği

Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda gerçekleştirildiği, adayların sınav konularına ilişkin bilgi düzeyinin ve genel yetenek, genel kültür bilgi düzeylerinin ölçülebilmesi için zarf çekme usulü ile soru çekip cevapladıkları, başvuranın da sözlü sınavının bu doğrultuda yapıldığı ve sınavdan 65,00 puan alarak başarısız olduğu, 2.2. Unvan değişikliği sözlü sınavının sesli ve görüntülü olarak kayıt altına alınmadığı, tutanaklar üzerinden değerlendirildiği, adaylara hangi soruların sorulduğu, buna adaylar tarafından ne şekilde cevap verildiğinin ilgili sınav kurulları tarafından yazılı olarak kayıt altına alındığı, adayların sorulara verdikleri

/

cevaplara göre bilgi düzeyleri yetersiz ise bu da sınav kurulu başkan ve üyeleri tarafından ayrı ayrı aday değerlendirme tutanağı üzerinden gerekçelendirildiği, Açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”, 3.2. “Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler” başlıklı 128 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin niteliklerinin, atanmalarının, görev ve yetkilerinin, haklarının ve yükümlülüklerinin, aylık ve ödeneklerinin ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenlenir.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 23/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanun’un “Temel İlkeler” başlıklı 3 üncü maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında; “Bu kanunun temel ilkeleri şunlardır: …Kariyer: B) Devlet memurlarına, yaptıkları hizmetler için lüzumlu bilgilere ve yetişme şartlarına uygun şekilde, sınıfları içinde en yüksek derecelere kadar ilerleme imkanını sağlamaktır. Liyakat: C) Devlet kamu hizmetleri görevlerine girmeyi, sınıflar içinde ilerleme ve yükselmeyi, görevin sona erdirilmesini liyakat sistemine dayandırmak ve bu sistemin eşit imkânlarla uygulanmasında Devlet memurlarını güvenliğe sahip kılmaktır.”, 6. Sağlık Bakanlığı Görevde Yükselme ve Unvan Değişikliği Yönetmeliğinin; 6.1. “Sözlü sınav” başlıklı 12 nci maddesinde; “(1) Görevde yükselme ve unvan değişikliği suretiyle atanacaklardan yazılı sınavda en yüksek puan alan adaydan başlamak üzere ilan edilen kadro sayısının beş katına kadar aday sözlü sınava alınır. Son adayla aynı puana sahip olan personelin tamamı sözlü sınava alınır.

(2) İlgili personel, sınav kurulunun her bir üyesi tarafından; a) Sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi, b) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü, c) Liyakati, temsil kabiliyeti, tutum ve davranışlarının göreve uygunluğu, ç) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı, d) Genel kültürü ve genel yeteneği, e) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı, esas alınarak yüz tam puan üzerinden değerlendirilir. Her üyenin vermiş olduğu puanların aritmetik ortalaması alınarak personelin sözlü sınav puanı tespit edilir. Sözlü sınavda yüz üzerinden en az yetmiş puan alanlar başarılı sayılır.”, 6.2. Sınav kurulları ve görevleri başlıklı 16 ncı maddesinde; “(1) Görevde yükselme ve unvan değişikliği işlemlerini yürütmek üzere beş kişiden oluşan yazılı sınav kurulu teşkil edilir.

(2) Yazılı Sınav Kurulu, Bakan onayı ile kurulur. Kurul; Bakan Yardımcısının veya görevlendireceği kişinin başkanlığında, Yönetim Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü, Kamu

Hastaneleri Genel Müdürlüğü ve Hukuk Müşavirliği temsilcilerinden oluşur ve temsilcilerin en az daire başkanı seviyesinde veya hukuk müşaviri olması şarttır. İhtiyaç halinde görevde yükselme ve unvan değişikliği sözlü sınavları için Bakan Yardımcısının onayı ile en az daire başkanı seviyesinde olan birinin

başkanlığında toplam beş kişiden müteşekkil sözlü sınav kurulu veya kurulları oluşturulabilir. Aynı usulle üye sayısı kadar yedek üye de belirlenir.

….”, düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın iddiaları, İdarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirilerek hazırlanan Ret

Karar Önerisi Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, unvan değişikliği sözlü sınavında biri branş biri genel kültür olmak üzere iki soru zarfını rastgele çekerek soru kayıtlarını sınav kuruluna doğru okuduğunu, cevapları doğru bir şekilde sözlü olarak söyleyerek soru kayıtlarını ayrı ayrı yazıp imzaladıktan sonra sunduğunu, ancak kendisine 65 puan verildiğini belirterek, hakkının iade edilmesini talep etmektedir.

9. Kamu hizmetlerinin ehil ve yetişmiş kamu görevlileri eliyle yürütülmesi için yapılan sözlü sınavların, kariyer ve liyakat ilkelerine uygun, objektif ve aynı zamanda yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönünden denetime imkân tanıyacak şekilde yapılması, hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.

10. Birçok yargı kararında da benimsendiği gibi Danıştay 2. Dairesinin 02/03/2016 tarihli ve

E:2016/309, K: 2016/997 sayılı Kararında; “Kamu hizmetlerinin ehil ve yetişmiş kamu görevlileri eliyle yürütülmesi için yapılan sözlü sınavların, kariyer ve liyakat ilkelerine uygun, objektif ve aynı zamanda yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurları yönünden yargısal denetime imkan tanıyacak şekilde yapılması esas olmalıdır. İdari işlemin yetki ve şekil gibi salt usule ilişkin unsurlarıyla sınırlı olmak üzere yapılan bir yargısal denetimin, hukuk devleti ilkesinin sağladığı güvenceyi temin etmeyeceği açıktır… Dolayısıyla sözlü sınavda başarısız sayılma işleminin yargısal denetimini sağlayacak alt yapının tüm unsurlarıyla oluşturulmasını sağlamak hukuka bağlı idarenin görevidir… sözlü sınava ilişkin Görevde Yükselme Sözlü

Sınavı Değerlendirme Formunda yer alan kriterlerden bir kısmı gözlem ve kanaate dayalı olmakla birlikte, söz konusu kriterler çerçevesinde bir bütün olarak yapılan değerlendirme sonucunda adayın başarılı ya da başarısız olduğunun belirlendiği dikkate alındığında; gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belgeyle kanıtlanması gerekmektedir.” değerlendirmelerine yer verilmiştir.

11. Danıştay 2. Dairesinin 27/03/2017 tarihli ve E:2016/7249, K:2016/7249 sayılı Kararında da; “sözlü sınavda değerlendirme kriterlerinden bir kısmının somut bilgi ve belgeye dayandırılması zorunluluğu bulunmakta iken, bir kısmının gözlem ve kanaate dayalı olduğu açıktır. Bu düzenlemeye dayalı olarak yapılan ve davacının başarısız sayıldığı sınavda gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması, mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belge ile kanıtlanması gerekmektedir. Bunun da, adayların katıldığı sözlü sınav öncesinde, sınavda sorulacak soruların hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve verilen cevapların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi halinde mümkün olduğu açıktır.” değerlendirmelerine yer verilmiştir.

/

12. Sağlık Bakanlığından istenilen bilgi ve belgeler doğrultusunda Kurumumuza gönderilen belgeler incelenmiş, aşağıdaki bulgulara ulaşılmıştır; 12.1. 2020 yılında Bakanlık tarafından gerçekleştirilen unvan değişikliği yazılı sınavının protokol çerçevesinde Anadolu Üniversitesi tarafından gerçekleştirildiği, bilgisayar teknikerliği unvanı unvan değişikliği yazılı sınavında 125 kişiye puan verildiği, 23.91 ile 91.30 arasında değişen puanlar arasında başvuranın 60.86 puan ile 64 üncü sırada yer aldığı, 12.2. Başvuranın, oluşturulan 5 sınav kurulundan 1. sınav kurulu tarafından sözlü sınava alındığı, kendisine zarf çekme usulüyle 2 soru sorulduğu, zarftan çıkan sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi ve genel kültür genel yetenek alanlarından birer soru sorulduğu, 12.3. Sınav Kurulu üyelerinin her biri tarafından ayrı ayrı hazırlanan aday değerlendirme tutanaklarından; “doğru cevapladı”, “eksiklikleri vardı”, “yetersiz”, “yeterli”, “soruyu bildi” gibi sorulara verilen puanların gerekçelerinin kayıt altına alındığı, 12.4. Doğru cevapladı, soruyu bildi gibi değerlendirmelerinin yapıldığı kısımlarda başvurana puan değeri üzerinden tam puan verildiği, eksiklikleri vardı, yetersiz gibi değerlendirmelerin yapıldığı kısımlarda ise puan değerinin yarısı karşılığında puan verildiği, 12.5. Buna göre, unvan değişikliği sözlü sınavında başvurana hangi soruların sorulduğu, başvuran tarafından da ne şekilde cevap verildiğinin sınav kurulu tarafından kayıt altına alınmış olması ve üyeler tarafından başvurana ayrı ayrı değerlendirme tutanakları üzerinden verilen puanların gerekçelendirilmiş olduğu, 12.6. Ancak idare tarafından hesap verilebilirliğin ve şeffaflığın sağlanması açısından başvuru konusu sözlü sınavın ses ve görüntü kaydı alınmadığı anlaşılmıştır.

13. Tüm bu açıklamalar, yukarıda belirtilen mevzuat hükümleri, yargı kararları ve

Kurumumuzca daha önce benzer konuda verilmiş emsal kararlar birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın ilgili idare tarafından gerçekleştirilen sözlü sınavda başarısız sayılması işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı gerekçesiyle yeniden sözlü sınav yapılarak mağduriyetinin giderilmesi talebinin reddedilmesi, bundan sonra yapılacak sözlü sınavlarda hesap verilebilirliğin ve şeffaflığın sağlanması açısından sınavların ses ve görüntü ile kayıt altına alınması yönünde tavsiye kararı verilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 14. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan

Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, başvuru kapsamında, idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde Kurumumuza gönderildiği ayrıca idarenin başvuranla ilgili işlemlerinde “kanunlara uygunluk”, “makul sürede karar verme”, “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun davrandığı; ancak idarenin, başvuruya konu sözlü sınavda ses ve görüntü kaydı alınmaması nedeniyle “şeffaflık” ve “hesap verilebilirlik” ilkeleri ile şikâyetçiye verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini göstermediği, bu nedenle

“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkelere de uyması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

15. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17 nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, anılan Kanunun 21 inci maddenin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlar, 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise (varsa) durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili

İdarenin işlemine karşı Ankara İdare Mahkemeleri nezdinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle; Başvuranın sözlü sınavın yeniden değerlendirilerek hakkının iade edilmesi talebinin REDDİNE, Sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, sınavların ses ve görüntü ile kayıt altına alınması yönünde SAĞLIK

BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, idare

tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın başvurana ve gereği için SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi

/