Sigortalılık tespiti için işe giriş bildirgesinin yeterli olup olmadığı ve eylemli çalışmanın ispatı gerekliliği üzerine Yargıtay’ın içtihat değerlendirmesi (Yargıtay)

10. Hukuk Dairesi         2024/11326 E.  ,  2024/10540 K.

“İçtihat Metni”

MAHKEMESİ : Antalya Bölge Adliye Mahkemesi 10. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2024/1613 E., 2024/1700 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : Antalya 2. İş Mahkemesi
SAYISI : 2023/164 E., 2023/399 K.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının, ilk olarak 01.03.1998 tarihinde … sicil numaralı … Caddesi 176. Sokak No:1/7 Martı Apt. …/Antalya adresinde bulunan … İnş. Taah. Tic. Ltd. Şti.’nin işe başladığını, davacının işe giriş bildirgesi söz konusu şirket tarafından davalı SGK’ya 01.03.1998 tarihinde verilmesine rağmen çalışmalarının karşılığında primin SGK’ya yatırılmadığını, davacının söz konusu iş yerinde 01.03.1998 tarihinde söz konusu şirketin Manisa Belediyesinden almış olduğu alt yapı ve kanalizasyon işleri ihalelerinin yapımı sırasında … Mahallesi 1601. Sokak No:17 adresinde ofis olarak kullandıkları iş yerinde sekreter olarak çalıştığını ileri sürerek; davacının 01.03.1998 tarihinde 1 gün sigortalı olarak çalıştığının ve sigortalılığın başlangıç tarihinin 01.03.1998 tarihi olduğunun tespitine karar verilmesini talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı Kurum vekili cevap dilekçesinde, davanın reddini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının Davacının dava dışı işyerinde 01.03.1998 tarihinde 1 gün süre ile çalıştığının tespiti ile sigortalılık başlangıç tarihinin 01.03.1998 tarihi olduğunun tespitine karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili, davanın reddi gerektiğini belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.

B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, (1) gün süre ile sigortalı çalıştığının ve sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.
1.Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371. maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
2.Davanın yasal dayanağı 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’nun 2, 6, 9, 79, 108. maddesi hükümleridir.
3.Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Kanun’un belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun’un 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun’un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun’un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun’un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.
Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği işyerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir tereddüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.
Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.
Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Kanunlar ile Yargıtayın yerleşik içtihatları gereğidir.
4.Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır. Buna göre eldeki davada, Mahkemenin verdiği hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.
5. Mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır.Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davacının, dava dışı … İnş. Taah. Tic. Ltd. Şti. unvanlı işverenin 80080 sicil no.lu iş yerinden davacı adına 01.03.1998 tarihli işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu, işyerinin Antalya merkez Ulupınar köyü … ve Çıralı içmesuyu inşaatı mahiyetli olup Antalya adresi olduğu, Kanun kapsam döneminin ise 15.03.1994-11.11.1994 tarihleri arasında olduğunun bildirildiği, işyerinden 1994 ve 1998 yıllarında bordro verilmediğinin Kurumca bildirildiği, davacı vekili dava dilekçesinde,davacının, … Mahallesi 1601. Sokak No:17 Manisa adresinde ofis olarak kullandıkları iş yerinde sekreter olarak çalıştığını iddia ettiği, yapılan komşu işyeri araştırmasında ise Ulupınar köyünde jandarma marifetiyle yapılan araştırmada ise davanın tarafı olan davacı aranarak onun verdiği bilgiye göre işyeri adresinin Manisa olduğunun tutanakta belirtildiği, böylelikle yapılan araştırmanın usulüne uygun olmadığı, öte yandan başkaca komşu işyeri araştırması yapılmadığı, işveren … İnş. Taah. Tic. Ltd. Şti.’den dava konusu dönemde Manisa ilinde altyapı ve kanalizasyon işini ihale yoluyla üstlenip üstlenmediği, yine Manisa Belediyesinden anılan şirketin böyle bir iş üstlenip üstlenmediğinin araştırılmadığı, yine yöntemince komşu işyeri araştırması yapılmadığı, davacının çalıştığını iddia ettiği ofis adresi olduğunu belirttiği adreste komşu olduğu belirtilen tanığın beyanı ile yetinildiği, anılan tanık beyanı ve diğer dosyada toplanan delillere göre eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olarak karar verildiği anlaşılmıştır.
6.Buna göre Mahkemece, Manisa Belediyesinden ve … İnş. Taah. Tic. Ltd. Şti.’den dava konusu dönemde Manisa ilinde altyapı ve kanalizasyon işini ihale yoluyla üstlenip üstlenmediği hususu sorularak varsa ilgili ihale ve sözleşme evrakı ve diğer belgeler celbedilmeli, yine … İnş. Taah. Tic. Ltd. Şti.’den dava konusu dönemde Utku Mahallesi 1601. Sokak No:17 Manisa adresinde ofis olarak kullandıkları bir işyeri olup olmadığı varsa bu işyerine dair bilgi ve belge varsa celbedilmeli, işyerinin mevcut olduğunun anlaşılması halinde SGK, vergi dairesi, belediye nezdinde yapılacak araştırmayla yöntemince saptanarak, sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle re’sen bilgi ve görgülerine başvurulmalı, bu şekilde komşu işyeri ve çalışanlarının tespit edilememesi halinde tarafların da beyanları alınarak çalışmayı bilebilecek olan kişilerin tespit edilerek sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle beyanları alınmalı böylelikle, davacının işyerinde çalışıp çalışmadığı hususu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde belirlenmelidir.
7.Açıklanan bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, Mahkemece eksik inceleme ve araştırma sonucu hüküm verilmesi, usul ve yasaya aykırı olup sair hususlar incelenmeksizin bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeple,
1.Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2.İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
06.11.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.