Sosyal güvenlik hakkının korunması açısından hizmet tespiti davasında eksik inceleme, Yargıtay tarafından nasıl değerlendirilmiştir (Yargıtay)

10. Hukuk Dairesi         2024/11448 E.  ,  2024/11117 K.

“İçtihat Metni”

MAHKEMESİ : Adana Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2021/2084 E., 2023/1684 K.
KARAR : Esastan ret
İLK DERECE MAHKEMESİ : Mersin 6. İş Mahkemesi
SAYISI : 2019/7 E., 2020/218 K.

Taraflar arasındaki hizmet tespiti davasından dolayı yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.

Kararın davalı … fer’i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf isteminin esastan reddine karar verilmiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı … fer’i müdahil Kurum vekilleri tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

I.DAVA
Davacı vekili, davacının 02.12.1981-11.01.2019 tarihleri arasında çalıştığının tespitini talep etmiştir.

II. CEVAP
Davalı Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü vekili, tüzel kişiliği olmayan Mersin Opera ve Balesi Genel Müdürlüğünün davada taraf olarak gösterildiğini, Devlet Opera ve Balesinin Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı, tüzel kişiliğe sahip kamu kurumu olduğunu, Mersin Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğünün Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğünün taşra teşkilatı içinde yer aldığını, davacının 1309 sayılı Kanun’a tabi kadrolu orkestra sanatçısı olarak görev yaptığını, 4857 sayılı İş Kanunu’na göre işçi olmadığını, davacı ile idare arasında imzalanan sözleşme statü hukukuna tabi idari sözleşme olduğunu, uyuşmazlığın çözüm yerinin idari yargı olduğunu, bu nedenlerle davanın reddi gerektiğini savunmuştur.
Fer’i müdahil Kurum vekili, davacının tüm çalışmalarının Kuruma bildirildiği kadar olduğunu, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.

III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararı ile davanın kabulüne, davacının 02.12.1981 tarihinden 15.03.2005 tarihleri arasında davalı idareye bağlı Ankara ve Mersin illerinde bulunan iş yerlerinde kesintisiz olarak; 02.12.1981-31.05.1982 döneminde 178 gün aylık brüt 56.551,72 TL, (0,06 TL) 01.09.1982-31.12.1982 döneminde 120 gün aylık brüt 85.517,24 TL, (0,09 TL) 01.01.1983-31.12.1983 döneminde 360 gün aylık brüt 113.103,44 TL, (0,11 TL) 01.01.1984-31.12.1984 döneminde 360 gün aylık brüt 151.724,13 TL, (0,15)TL 01.01.1985-31.12.1985 döneminde 360 gün aylık brüt 231.081,00 TL, (0,23 TL) 01.01.1986-30.06.1987 döneminde 540 gün aylık brüt 231.081,00 TL, (0,23 TL) 01.07.1987-30.06.1988 döneminde 360 gün aylık brüt 414.433,80 TL, (0,41 TL) 01.07.1988-31.12.1988 döneminde 180 gün aylık brüt 703.281,60 TL, (0,70 TL) 01.01.1989-28.02.1989 döneminde 60 gün aylık brüt 1.172.413,79 TL, (1,17 TL) 01.03.1989-30.06.1990 döneminde 480 gün aylık brüt 2.068.965,51 TL, (2,07 TL) 01.08.1990-31.12.1990 döneminde 150 gün aylık brüt 3.806.896,53 TL, (3,81 TL) 01.01.1991-22.10.1991 döneminde 292 gün aylık brüt 4.413.793,10 TL, (4,41 TL) 23.10.1991-31.12.1991 döneminde 68 gün aylık brüt 8.965.517,24 TL, (8,97 TL) 01.01.1992-31.12.1992 döneminde 360 gün aylık brüt 11.034.482,75 TL, (11,03 TL) 01.01.1993-31.12.1993 döneminde 360 gün aylık brüt 14.482.758,62 TL, (14,48 TL) 01.01.1994-31.12.1994 döneminde 360 gün aylık brüt 24.827.586,20 TL, (24,83 TL) 01.01.1995-30.06.1995 döneminde 180 gün aylık brüt 34.482.758,62 TL, (34,48 TL) 01.07.1995-31.12.1995 döneminde 180 gün aylık brüt 43.103.448,27 TL, (43,10 TL) 01.01.1996-31.12.1996 döneminde 360 gün aylık brüt 71.724.137,93 TL, (71,72 TL) 01.01.1997-31.12.1997 döneminde 360 gün aylık brüt 165.517.241,37 TL, (165,52 TL) 01.01.1998-31.12.1998 döneminde 360 gün aylık brüt 358.620.689,65 TL, (358,62 TL) 01.01.1999-31.12.1999 döneminde 360 gün aylık brüt 551.724.137,93 TL, (551,72 TL) 01.01.2000-31.05.2000 döneminde 150 gün aylık brüt 758.620.689,65 TL, (758,62 TL) 01.06.2000-31.12.2000 döneminde 210 gün aylık brüt 767.620.376,83 TL, (767,62 TL) 01.01.2001-30.06.2001 döneminde 180 gün aylık brüt 949.057.920,44 TL, (949,06 TL) 01.07.2001-31.12.2001 döneminde 180 gün aylık brüt 976.971.388,69 TL, (976,97 TL) 01.01.2002-31.12.2002 döneminde 360 gün aylık brüt 1.465.457.083,04 TL, (1.465,46 TL) 01.01.2003-31.12.2003 döneminde 360 gün aylık brüt 1.786.461.967,89 TL, (1.786,46 TL) 01.01.2004-31.12.2004 döneminde 360 gün aylık brüt 1.981.856.245,63 TL, (1.981,86 TL) 01.01.2005-14.03.2005 döneminde 74 gün aylık brüt 2.177,25 TL, ücretle çalıştığının tespitine, Kuruma bildirilen sürelerin dışlanmasına karar verilmiştir.

IV. İSTİNAF
A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı … fer’i müdahil Kurum vekilleri tarafından istinaf başvurusunda bulunulmuştur.

B. İstinaf Sebepleri
Davalı vekili, davacının yaş haddinden emekli edildiğini, bilirkişi raporunun müvekkili lehine olduğunu, Mahkemece eksik inceleme ve hatalı değerlendirme ile hüküm kurulduğunu savunarak mahkeme hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

Feri müdahil Kurum vekili, davacının davasını ispatlayamadığını, eksik inceleme ile hüküm kurulduğunu savunarak Mahkeme hükmünün kaldırılmasını talep etmiştir.

C. Gerekçe ve Sonuç
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davalı … fer’i müdahil Kurum vekillerinin istinaf başvurusunun, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 353/1-b.1 maddesi gereğince esasdan reddine karar verilmiştir.

V. TEMYİZ
A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresinde davalı … fer’i müdahil Kurum vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

B. Temyiz Sebepleri
Davalı … fer’i müdahil Kurum vekilleri, istinaf dilekçesi ile birebir aynı sebeplerle eksik incelemeye dayalı kararın bozulmasını istemiştir.

C. Gerekçe
1. Uyuşmazlık ve Hukuki Nitelendirme
Uyuşmazlık, davacının 02.12.1981-11.01.2019 tarihine kadar çalıştığının tespiti istemine ilişkindir.

2. İlgili Hukuk
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri, 506 sayılı Kanun’un 79, 5510 sayılı Kanun’un 86 ncı maddeleridir.

3. Değerlendirme
Davanın yasal dayanağı 5510 sayılı Kanun’un 86/9 uncu maddesidir. 506 sayılı Kanun’un 6 ncı maddesinde ifade edildiği üzere, “sigortalı olmak hak ve yükümünden kaçınılamaz ve vazgeçilemez.” Anayasal haklar arasında yer alan sosyal güvenliğin yaşama geçirilmesindeki etkisi gözetildiğinde, sigortalı konumunda geçen çalışma sürelerinin saptanmasına ilişkin davaların, kamu düzenine ilişkin olması nedeni ile özel bir duyarlılık ve özenle yürütülmesi zorunludur. Bu bağlamda, hak kayıplarının ve gerçeğe aykırı sigortalılık süresi edinme durumlarının önlenmesi, temel insan haklarından olan sosyal güvenlik hakkının korunabilmesi için, bu tür davalarda tarafların gösterdiği kanıtlarla yetinilmeyip, gerek görüldüğünde resen araştırma yapılarak kanıt toplanması gerektiği özellikle göz önünde bulundurulmalıdır.
İnceleme konusu dosyada, davacının 02.12.1981-11.01.2019 tarihleri arasında davalı nezdinde baş piyanist olarak çalıştığının tespitini talep ettiği, hizmet cetvelinde 15.03.2005-30.01.2019 tarihleri arasında Kuruma bildiriminin olduğu, Mahkemece davacının 02.12.1981-14.03.2005 döneminde çalıştığına karar verildiği anlaşılmaktadır. Dosya içerisinde 02.12.1981-31.12.1992 tarihleri arasında davacı ile Ankara Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğü arasında, 01.07.1992 tarihinden 31.05.2005 tarihine kadar Mersin Opera ve Balesi Müdürlüğü ile davacı arasında yapılan sözleşmeler bulunmaktadır.

Somut davada; Mersin Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğü nezdinde geçen 01.06.1992 tarihi sonrası dönem yönünden verilen kabul kararı yerinde ise de, 02.12.1981-30.05.1992 tarihleri arasında Ankara Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğü nezdinde geçen dönem yönünden verilen hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır. Bu nedenle Ankara Devlet Opera ve Balesi Müdürlüğünden belirtilen dönemi kapsayacak şekilde dönem bordroları celp edilmeli, davacının çalışması ile ilgili bordro tanıkları dinlenilmeli, tanıkların çalışma kayıtları celp edilerek beyanları denetlenmeli, özellikle sözleşme bulunmayan dönemlere ilişkin ayrıntılı araştırma yapılmalı, elde edilecek sonuç değerlendirilmek suretiyle karar verilmelidir.

Mahkemece, bu maddi ve hukuki olgular göz önünde tutulmaksızın yazılı şekilde karar verilmesi usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.

VI. KARAR
Açıklanan sebeplerle;
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,

2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,

Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin kararı veren Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
18.11.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.