|
ÖZET: Uyuşmazlık, davacının İskenderun Demir-Çelik Fabrikasında çalıştığı dönemdeki sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir. Davacı, 23.02.1989-23.05.1989 tarihleri arasında bu fabrikada çalıştığını iddia etmekte, ancak SGK kayıtlarında bu süre zarfında sigortalı olarak kaydedilmediğini belirtmektedir. İlk Derece Mahkemesi, davacının yalnızca bir gün sigortalı olarak çalıştığını tespit etmiş ve diğer taleplerin geri alındığına karar vermiştir. Ancak, Yargıtay, sigortalılık için yalnızca işe giriş bildirgesinin yeterli olmadığını, eylemli çalışmanın da ispatlanması gerektiğini vurgulamıştır.
Mahkeme, davacının çalıştığı işyerinin ve yaptığı işin kesin olarak belirlenmesi gerektiğini, bu bağlamda tanık ifadeleri ve diğer belgelerin toplanarak eksiksiz bir inceleme yapılması gerektiğini belirtmiştir. Yargıtay, eksik inceleme ve araştırmaya dayalı olarak verilen kararın usul ve yasaya aykırı olduğunu ifade ederek, İlk Derece Mahkemesi kararının bozulmasına ve istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ortadan kaldırılmasına hükmetmiştir. Bu durum, sigortalılık ve çalışma koşullarının belirlenmesinde daha titiz bir inceleme yapılması gerektiğini ortaya koymaktadır. |
10. Hukuk Dairesi 2024/12471 E. , 2024/12839 K.
“İçtihat Metni”
MAHKEMESİ : Adana Bölge Adliye Mahkemesi 12. Hukuk Dairesi
SAYISI : 2022/956 E., 2024/1057 K.
İLK DERECE MAHKEMESİ : İskenderun 1. İş Mahkemesi
SAYISI : 2018/174 E., 2021/652 K.
Bölge Adliye Mahkemesi kararı davalı Kurum vekili tarafından temyiz edilmekle; kesinlik, süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçelerinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi … tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:
I. DAVA
Davacı vekili dava dilekçesinde, davacının 23.02.1989 ila 23.05.1989 tarihleri arasında İskenderun Demir- Çelik Fabrikasında 3 (üç) ay süreyle işçi olarak çalıştığını, işverence, bahsi geçen iş yerinde davacının çalışmaya başladığının SGK’ya bildirildiğini ve SGK girişi yapıldığını, ancak Kurumca çalışmalarına isabet eden hizmet süreleri kayda işlenmediğini bahisle davacının 23.02.1989-23.05.2018 tarihleri arasında üç ay süreyle İskenderun Demir-Çelik Fabrikasında yaptığı çalışmaların hizmet süresinden sayılmasını talep etmiştir.
II. CEVAP
Davalı SGK vekili cevap dilekçesinde, davanın reddine karar verilmesini talep etmiştir.
III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulü ile davacının asıl işvereni İskenderun Demir ve Çelik A.Ş, alt işvereni … sicil no.lu … olan iş yerinde 23.02.1989 tarihinde 1 gün süre ile sigortalı olarak asgari ücretle çalıştığının tespitine, 23.02.1989-23.05.1989 tarihleri arasındaki hizmet tespitine yönelik talebin HMK.’nın 123. madde uyarınca geri alındığı ve geri almaya muvafakat edildiği anlaşıldığından bu talep yönünden esas hakkında karar verilmesine yer olmadığına, karar verilmiştir.
IV. İSTİNAF
İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalı Kurum vekili tarafından istinaf başvurusunda bulunulması üzerine Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile başvurunun esastan reddine karar verilmiştir.
V. TEMYİZ
A. Temyiz Sebepleri
Davalı Kurum vekili, usulüne uygun olarak düzenlen işe giriş bildirgesi salt işe alınmayı göstermekle birlikte çalışmanın mevcudiyetini ispat açısından tek başına yeterli olmayacağını, sigortalılıktan söz edebilmek için çalışmanın varlığının uygun biçimde belirlenmesi gerektiğini, belirterek kararın bozulmasını talep etmiştir.
B. Değerlendirme ve Gerekçe
Uyuşmazlık, sigorta başlangıcının tespiti istemine ilişkindir.
1.Davanın yasal dayanakları 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanun’un 2., 6 ., 9 ., 79., 108. hükümleridir.
Bir kimsenin sigortalı sayılabilmesi için sigortalı işe giriş bildirgesinin varlığı yeterli olmayıp, aynı zamanda o kimsenin Kanun’un belirlediği biçimde (506 sayılı Kanun’un 2. maddesi ve 5510 sayılı Kanun’un 4/a maddesi) eylemli olarak çalışması da koşuldur. Bu yön 506 sayılı Kanun’un 6. maddesi ile 5510 sayılı Kanun’un 7/a maddesinde ve Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun 1999/21-549-555, 2005/21-437-448 ve 2007/21-306-320 sayılı kararlarında da vurgulanmıştır. Bu bakımdan davacının işyerinde eylemli olarak çalışıp çalışmadığının yöntemince araştırılması gerektiği ortadadır.
Hizmet tespitinin bir türü olan sigortalılık başlangıç tespiti davasında, dava konusu dönem yönünden hem çalışmaların geçtiği işyerinin varlığı hem de sigortalının çalışmalarının gerçek ve sigortalı çalışma olduğunun hiçbir teredüte yol açmayacak şekilde ispatlanması gerekmektedir.
Bu tür davalar yalnızca bir günlük çalışmanın tespitinden ibaret olarak görülmemeli, bir günlük çalışmanın kabulü ile saptanacak sigortalılık başlangıcının sigortalıya sağlayacağı sigortalılık süresi ile birlikte kazandıracağı haklar dikkate alınmalı ve giriş bildirgesi ile birlikte eylemli çalışmanın bulunup bulunmadığı özellikle belirlenmelidir.
Bu da dava konusu çalışmaların sigortalı çalışma niteliğinde olup olmadığı, sigortalı çalışma niteliğinde ise çalışmanın varlığı yönünden dönemde bordrolu olan tanık, yoksa komşu işyeri tanığı araştırarak ifadelerinin alınması, varsa bu döneme ilişkin makbuz, fatura, defter gibi tüm kayıt ve belgelerin incelenmesi, 506 ve 5510 sayılı Kanunlar ile Yargıtayın yerleşik içtihatları gereğidir.
2.Sigortalılığın kabulü ve hüküm altına alınabilmesi için mutlak koşul niteliğindeki hizmet akdinin ve eylemli çalışmanın varlığı ortaya konulmalıdır. Buna göre eldeki davada, Mahkemenin verdiği hüküm eksik inceleme ve araştırmaya dayalıdır.
3.Mahkemenin yazılı hükmü, eksik inceleme ve değerlendirmeye dayalıdır. Yukarıda anılan yasal düzenleme ve açıklamalara göre inceleme konusu dava değerlendirildiğinde, davacı adına davalı … ünvanlı işveren tarafından 32226 sicil no.lu işyerinden 23.02.1989 tarihli işe giriş bildirgesi verilmiş olduğu, işyerinin çatı tamirat işi mahiyetli olduğu, 30.11.1988-26.11.1989 arasında kanun kapsamında olduğu, öte yandan davacının dava dilekçesinde, diğer davalı İskenderun Demir Çelik Fabrikası A.Ş.’de taşeron diğer davalı … nezdinde 3 ay işiçi olarak çalıştığını beyan ettiği, … sicil no.lu … ünvanlı işyeri tarafından dava konusu 1989 yılında hiç bordro verilmediği beliirtilerek 19888/3. dönem bordrosunun dosya kapsamına alındığı, usulüne uygun bir komşu işyeri araştırması yapılmadığı, davacı tanıklarının dinlenildiği, dinlenen tanıklardan … adına da aynı işyerinden 23.02.1989 tarihli işe giriş bildirgesinin verilmiş olduğu, öte yandan bildiriminin olmadığı, dinlenen diğer tanıkların ise 1989/1. dönemde … sicil sayılı İskenderun Demir Çelik fabrikası çalışanları olduğu, ancak bu tanıklardan mahkemenin de beyanını esas aldığı … Dikicinin hizmet döküm cetvelinde … sicil no.lu İskenderun Demir Çelik Fabrikası işyerindeki çalışmalarında, dava konusu 1989/1. dönemde 0 gün sigortalı olarak bildirildiği, böylelikle mahkemece belirtilen tanık beyanları ile diğer deliller değerlendirilmek suretiyle eksik araştırma ve incelemeye dayalı şekilde hüküm kurulduğu anlaşılmıştır.
4.Buna göre, Mahkemece, davacının işe giriş bildirgesinde belirtilen davalı … ünvanlı işverenin 32226 sicil no.lu işyerinin çatı tamir işi olarak belirtildiği, buna karşın davacının İskenderun Demir Çelik Fabrikasında çalıştığı yönündeki beyanı karşısında,davacının da beyanı alınmak suretiyle dava konusu dönemde hangi işyerinde çalıştığı, ne iş yaptığı, kimlerle çalıştığı, niçin bu işyerinden adına bildirim yapıldığı hususları tereddütsüz belirlenmeli, buna göre çalıştığı işyeri ve yaptığı iş belirlendikten sonra İskenderun Demir Çelik Fabrikasında çalıştığının belirlenmesi halinde dava konusu dönemde İskenderun Demir Çelik Fabrikası dönem bordroları da getirtilerek davacının çalışmasını bilebilecek bordrolu çalışanlar dinlenmeli, öte yandan İskenderun Demir Çelik Fabrikasında çalışmadığının belirlenmesi halinde çalıştığı belirlenen işyerine komşu işyeri ve kayda geçmiş çalışanlarının, emniyet, SGK, vergi dairesi ve belediye aracılığıyla yapılacak araştırmayla yöntemince saptanarak, sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle re’sen bilgi ve görgülerine başvurulmalı, bu şekilde komşu işyeri ve çalışanları yada diğer işyeri çalışanlarının tespit edilememesi halinde tarafların da beyanları alınarak davacının çalışmasını bilebilecek olan kişiler tespit edilerek sigortalılık ve vergi kayıtları da getirtilmek suretiyle beyanları alınmalı, böylelikle, toplanan ve toplanacak tüm deliller birlikte değerlendirilmek suretiyle davacının işyerinde çalışıp çalışmadığı hususu hiçbir kuşku ve duraksamaya yer bırakmayacak şekilde belirlenmelidir.
5.Kabule göre de, davacının (1) gün süre ile sigortalılığının tespiti istemi aynı zamanda sigorta başlangıcını da içerdiğinden (1) gün süre ile sigortalılığının yanı sıra sigorta başlangıcına da hükmedilmemiş olması isabetsiz bulunmuştur.
6.Bu maddi ve hukuki olgular göz önünde bulundurulmaksızın, yazılı şekilde karar tesisi, usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir.
VI. KARAR
Açıklanan sebeple,
1. Temyiz olunan, İlk Derece Mahkemesi kararına karşı istinaf başvurusunun esastan reddine ilişkin Bölge Adliye Mahkemesi kararının ORTADAN KALDIRILMASINA,
2. İlk Derece Mahkemesi kararının BOZULMASINA,
Dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine, bozma kararının bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,
11.12.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.