İdarenin mahkeme kararını geciktirmesi Anayasa’nın 138. maddesi ve İYUK 28. maddesi kapsamında suç teşkil eder mi (KDK)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk

ÖZET: Bu karar, başvuranın mahkeme kararının uygulanması ve göreve iade edilme talebine ilişkindir. Başvuran, Elazığ 1. İdare Mahkemesi tarafından verilen iptal kararının uygulanmadığını belirtmiştir. İdare, mahkeme kararının uygulanması sürecinin devam ettiğini ifade etmiştir. Ancak, Anayasa’nın 138. maddesi ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28. maddesi gereğince, idarenin mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğu ve bu kararların geciktirilmeden yerine getirilmesi gerektiği vurgulanmıştır.

Hukuk devleti ilkesinin bir gereği olarak, mahkeme kararlarının uygulanması, idarenin yükümlülüğüdür. Anayasa Mahkemesi’nin içtihatları da, kamu görevlilerinin mahkeme kararlarını yerine getirmek zorunda olduğunu ve bu yükümlülüğün ihlalinin suç teşkil edeceğini belirtmektedir. Sonuç olarak, ilgili idareye mahkeme kararının gereğini yerine getirmesi konusunda tavsiyede bulunulması gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu durum, hukukun üstünlüğü ve yargı bağımsızlığı ilkelerinin gereği olarak değerlendirilmektedir.

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/8250-S.22.12629

BAŞVURU NO : 2022/6583

KARAR TARİHİ : 27/06/2022

TAVSİYE KARARI

İÇİŞLERİ BAKANLIĞI

BAŞVURUYA KONU İDARE :

BAŞVURUNUN KONUSU : Mahkeme kararının uygulanması hakkında.

BAŞVURU TARİHİ : 05/05/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran özetle; “Elazığ İl Emniyet Müdürlüğünde sivil memur olarak görev yapmakta iken 09/02/2021 tarihinde 375 sayılı KHK ile kamu görevinden çıkarıldım. Buna istinaden Elazığ 1. İdare Mahkemesine iptal davası açtım ve 29/09/2021 tarihinde esastan davayı kazandım. Daha sonra idare istinafa yürütmeyi durdurma talepli itirazda bulundu. Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi Beşinci İdari Dava Dairesinin 02/12/2021 tarih ve / esas sayılı kararı ile yürütmeyi durdurma talebi reddedildi…” diyerek devamla “Mahkeme kararlarının bir an önce uygulanıp görevime iade edilmek istiyorum.” şeklinde başvuruda bulunmuştur.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. İçişleri Bakanlığının 30/05/2022 tarihli ve . sayılı yazısında; “…

adlı başvuran tarafından KHK ile görevinden çıkarıldığını ve açmış olduğu dava sonucunda Mahkemece iptal ve yürütmenin durdurulması kararı verilmesine rağmen görevine başlatılmadığı iddiasına ilişkin

Kurumunuza yapılan başvuruya dair Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından Kurumumuza iletilen

26.05.2022 tarih ve ¬ ¬ sayılı yazı ve ekleri; 6328 sayılı

Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 18 inci maddesi uyarınca ilişikte gönderilmiştir” 2.1. Emniyet Genel Müdürlüğünün 25/05/2022 tarih ve – – sayılı yazısında; …Elazığ Emniyet Müdürlüğü kadrosunda …sicil sayılı sivil memur olarak görev yapmakta iken hakkında polis başmüfettişlerince FETÖ/PDY ile irtibatlı/iltisaklı olması sebebiyle düzenlenen araştırma raporu sonucunda 7145 sayılı Kanunun 26 ncı maddesi ile 375 sayılı KHK’ya eklenen geçici 35 nci madde kapsamında 04/02/2021 tarihinde kamu görevinden çıkarılarak 09.02.2021 tarihinde teşkilatımızdan ilişiğinin kesildiği anlaşılmıştır. Adı geçenin bu işlemin iptali talebiyle idaremiz aleyhine açmış olduğu davada; Elazığ 1.İdare Mahkemesince 29.09.2021 tarih ve E; / -K; / sayılı “dava konusu

işlemin iptaline” kararı verilmiştir. Bahse konu kararın uygulanması noktasında işlemler devam etmektedir… açıklamalarına yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının:

3.1.“Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye

Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,

3.2.“Mahkemelerin bağımsızlığı” başlıklı 138 inci maddesinin dördüncü fıkrasında; “Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.”,

4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.

5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun “Karaların sonuçları” başlıklı 28 inci maddesinin ilk fıkrasında; “Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.”

Hükümleri bulunmaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ: Kamu

Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun kabulü ve tavsiyede bulunulması yönündeki öneri, Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 6. Başvuran özetle (1 nolu paragrafta belirtildiği üzere) mahkeme kararının uygulanması / göreve iade edilme talebinde bulunmuştur.

7. İdarenin 2 nolu paragrafta yer verilen yazısında özetle, “Adı geçenin bu işlemin iptali talebiyle idaremiz aleyhine açmış olduğu davada; Elazığ 1.İdare Mahkemesince 29.09.2021 tarih ve E; / – K; / sayılı “dava konusu işlemin iptaline” kararı verilmiştir. Bahse konu kararın uygulanması noktasında işlemler devam etmektedir” şeklinde cevap verilmiştir.

8. Anayasamızın 138 inci maddesinde yasama ve yürütme organları ile idarenin, mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğu; bu organlar ve idarenin, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremeyeceği ve bunların yerine getirilmesini geciktiremeyeceği hüküm altına alınmıştır. Aynı şekilde 2577 sayılı İdari

Yargılama Usulü Kanununun 28 inci maddesinde Danıştay, bölge idare ve idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idarenin, gecikmeksizin işlem tesis etmeye ve eylemde bulunmaya mecbur olduğu ve bu sürenin hiçbir şekilde tebliğden itibaren otuz günü geçemeyeceği düzenlenmiştir.

9. Anayasa Mahkemesinin 27/09/2012 tarihli, E:2012/22, K:2012/133 sayılı kararındaki; “Anayasa’nın 2.

maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Hukukun ve adaletin en somut yansıması olan mahkeme kararlarının uygulanması, hukuk devleti ilkesi ve onun vazgeçilmez koşullarından biri olan hukuka bağlı idare anlayışının gereğidir. Anayasa’nın 138. maddesinin dördüncü fıkrasında, ‘Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir surette değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.’ denilmektedir. Bu hükme göre, kamu görevlileri de mahkeme kararlarını yerine getirmek zorunda olup, bu konuda seçim hakları bulunmamaktadır. Kaldı ki, mahkeme kararlarını kasten yerine getirmeyen memur ve diğer kamu görevlilerinin eylemleri suç oluşturmaktadır.” hükmü de idarelerin mahkemelerin ilk derece, istinaf, temyiz gibi seviyelerdeki kararları arasında herhangi bir fark gözetmeden, tüm mahkeme kararlarının hukuk devleti ve yargı bağımsızlığı ilkeleri gereği uygulanması gereğini vurgulamaktadır. (Kurumumuzun Emsal nitelikli 2021/1996, 2022/3716 sayılı Tavsiye Kararları)

10. Kurumumuza yapılan değerlendirme neticesinde; Anayasanın 138 inci ve 2577 sayılı yasanın 28 inci maddeleri gereğince ilgili idare, mahkeme kararının gereğini yerine getirmek zorunda olduğundan söz konusu mahkeme kararının uygulanması konusunda idareye tavsiyede bulunulması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 11. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

12. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)

dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, ilgili idarenin işlemlerine karşı, Elazığ İdare

Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan sebep ve gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE, Anayasanın 138 inci ve 2577 sayılı yasanın 28 inci maddeleri gereğince ilgili mahkeme kararının uygulanması konusunda İçişleri Bakanlığına TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kanun’un 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, İçişleri Bakanlığı tarafından bu karar

üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın Başvurana ve İçişleri Bakanlığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi tarafından karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi