Öğretmenlerin katkılı öğle yemeği hizmetinden yararlanma hakkı Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği’ne göre nasıl değerlendirilir (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2022/13205-S.22.20215

BAŞVURU NO : 2022/7123

KARAR TARİHİ : 11/10/2022

TAVSİYE KARARI

BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI

Öğretmen olan başvuranın, katkılı öğle yemeği hizmetinden

BAŞVURUNUN KONUSU :

yararlanma talebi hakkında.

BAŞVURU TARİHİ : 16/05/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Başvuran, Çorum İl Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı Eti Anadolu Lisesinde felsefe dersleri öğretmeni olarak görev yaptığını, Çorum İl Milli Eğitim Müdürlüğü uhdesinde çalışan diğer personel gibi kendisinin de devlet memuru ve bir öğretmen olarak “katkılı öğle yemeği” hizmetinden faydalanabilmesi gerektiğini, ayrıca Samsun Bölge İdare Mahkemesi 4. İdare Dava Dairesi 2019/120 E. ve 2019/34 K. sayılı kararının da bu yönde olduğunu belirterek; Çorum İl Milli Eğitim Müdürlüğü binasında, Devlet Memurları Yiyecek

Yardım Yönetmeliği kapsamında çıkarılan katkılı öğle yemeği hizmetinden öğretmen olarak faydalanabilmeyi talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuruya konu iddialar hakkındaki bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Milli Eğitim

Bakanlığının 31/05/2022 tarih ve – – sayılı cevabi yazısı ve eklerinde özetle; 2.1. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 212 nci maddesine dayanılarak hazırlanan Devlet Memurları

Yiyecek Yardımı Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda, personele öğle yemeği faaliyetleri yürütüldüğü, 2.2. Yönetmeliğin 5 inci maddesinde “Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödenek, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödenir. Yemek servisi, yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli yer bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabilir.” denildiği, 2.3. Buna göre, taşra teşkilatında görev yapan genel idare sınıfında bulunan ve yemek hizmeti almak isteyen personel için il ve ilçe milli eğitim müdürlüklerinde öğle yemeği hizmeti verildiği,

2.4. Bakanlığa bağlı resmî okul ve kurumlarda görev yapan öğretmenler ile yönetici, memur ve hizmetlilerin de il ve ilçe millî eğitim müdürlüklerinde görev yapan genel idare sınıfı personeli gibi öğle yemeği hizmetinden yararlanmayı talep ettiği, 2.5. Bakanlığa bağlı okul ve kurumlar, tür ve kademelere göre farklı eğitim öğretim birimlerine bağlı olarak faaliyetlerini yürüttüğü, eğitim öğretim sınıfına tabii olan öğretmenler, okul ve kurum idarelerince hazırlanan ders programlarında belirtilen gün ve saatlere göre görev yaptığı, 2.6. Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde ise “Hastane, pansiyonlu okul ve işçi ile birlikte çalışan iş yerlerindeki memurlar, birim büyüklüğü ve personel sayısına bakılmaksızın hasta, öğrenci ve işçiler için mevcut yemek servislerinden faydalanırlar.” hükmü bulunduğu, 2.7. Bu kapsamda, okul ve eğitim kurumlarında görev yapan öğretmen ve diğer personele öğle yemeği hizmetinin ne şekilde verileceği hususunda tereddüte düşüldüğü; yemek hizmetinin, il/ilçe millî eğitim müdürlükleri tarafından mı, her okul/kurum bünyesinde kurulacak yemekhane servisi yürütme kurulu tarafından mı yürütülmesi gerektiği konusunda Hazine ve Maliye Bakanlığından görüş sorulduğu, 2.8. Hazine ve Maliye Bakanlığının görüşü ve ilgili mevzuat çerçevesinde, konunun Bakanlıkça değerlendirilerek okul ve eğitim kurumlarında görev yapan personelin yemek hizmeti faaliyetlerinin yürütüleceği, ifade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye

Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 3.2. “Kamu hizmeti görevlileriyle ilgili hükümler” başlıklı 128 inci maddesinin ikinci fıkrasında; “Memurların ve diğer kamu görevlilerinin niteliklerinin, atanmalarının, görev ve yetkilerinin, haklarının ve yükümlülüklerinin, aylık ve ödeneklerinin ve diğer özlük işlerinin kanunla düzenlenir.” 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı

5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü

eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun “Yiyecek yardımı” başlıklı 212 nci maddesinde; “Devlet memurlarının hangi hallerde yiyecek yardımından ne şekilde faydalanacakları ve bu yardımın uygulanması ile ilgili esaslar Maliye Bakanlığı ile Başbakanlık Devlet Personel Başkanlığının birlikte hazırlıyacakları bir yönetmelik ile tesbit olunur.”

6. 11/12/1986 tarih ve 19308 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Devlet Memurları Yiyecek Yardımı

Yönetmeliğinin; 6.1. “Yardım Şekli” başlıklı 3 üncü maddesinde; “(Değişik fıkra: 20/11/2017-2017/11180 K.) Yiyecek yardımı sadece yemek verme şeklinde yapılır. Bu yardım, nakten veya kupon, kart, fiş, bilet ya da bu mahiyette bir ödeme aracı verilmek suretiyle yapılamaz.

Yiyecek yardımı haftalık çalışma süresi 40 saati aşmayan yerlerde öğle yemeği olarak verilir. Günün 24 saatinde devamlılık gösteren hizmetlerde çalışan memurlara, görevlerinin diğer yemek saatlerinde de devam etmesi şartıyla üç öğüne kadar yemek verilebilir.” 6.2. “Yemek Servisi Giderleri” başlıklı 4 üncü maddesinde; “(Değişik: 8/8/2016-2016/9103 K.) Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler, yemek maliyetlerinin

Ankara, İstanbul ve İzmir illeri için üçte ikisini, diğer iller için yarısını aşmamak üzere, bu Yönetmelik kapsamına dahil memur kadrosu adedine göre kurum bütçelerine konulacak ödeneklerle karşılanır.

Ödenek dağıtımı yemek servisi kurulacak kurumdaki memur sayısı dikkate alınmak suretiyle yapılır.

Yemek bedelinin bütçeden karşılanamayan kısmı yemek yiyenlerden alınır. 2155 sayılı Bazı Kamu

Personeline Tayın Bedeli Verilmesi Hakkında Kanun’a göre tayın bedeli verilen personel ile sözleşmeli olarak çalıştırılanların, bu Yönetmeliğe göre yiyecek yardımı yapılan yemek servislerinde yemek yemeleri halinde, yemek bedelinin tamamı kendilerinden alınır.” 6.3. “Yardımın Şartları” başlıklı 5 inci maddesinde; “Kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödenek, memurlara yemek vermek üzere

kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödenir. (Ek cümle:

20/11/2017-2017/11180 K.) Yiyecek yardımının gerektirdiği giderler sadece yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluş tarafından yapılır.

Yemek servisi, yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli yer bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabilir. (Ek cümle: 20/11/20172017/11180 K.) Yiyecek yardımı bu şekilde kurulan yemek servislerinde yapılır.

Yemek servisi için gerekli bina, tesis ve demirbaş eşya kurumlarca sağlanır. Bunlara karşılık memurlardan ücret alınmaz.” 6.4. “Mevcut Yemek Servislerinden Faydalanma” başlıklı 6 ncı maddesinde; “Hastane, pansiyonlu okul ve işçi ile birlikte çalışan iş yerlerindeki memurlar, birim büyüklüğü ve personel sayısına bakılmaksızın hasta, öğrenci ve işçiler için mevcut yemek servislerinden faydalanırlar.” düzenlemeleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın katkılı öğle yemeği hizmetinden yararlanamaması yönündeki işlemlerde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle Tavsiye

Kararı verilmesi gerektiği yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 8. Başvuran, Çorum İl Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı Eti Anadolu Lisesinde felsefe dersleri öğretmeni olarak görev yaptığını, Çorum İl Milli Eğitim Müdürlüğü uhdesinde çalışan diğer personel gibi kendisinin de devlet memuru ve bir öğretmen olarak katkılı öğle yemeği hizmetinden faydalanabilmesi gerektiğini belirterek; Çorum İl Milli Eğitim Müdürlüğü binasında Devlet Memurları Yiyecek Yardım Yönetmeliği kapsamında çıkarılan katkılı öğle yemeği hizmetinden öğretmen olarak faydalanabilmeyi talep etmektedir.

9. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 212 nci maddesinde, devlet memurları için yiyecek yardımına yer verilmiş olup; anılan hükme dayanılarak hazırlanan Devlet Memurları Yiyecek

Yardımı Yönetmeliği hükümleri doğrultusunda, devlet memurları için öğle yemeği faaliyetleri yürütülmektedir. Yönetmelikte, devlet memurlarının yiyecek yardımından hangi hallerde, ne şekilde

faydalanacakları ve yardımın uygulanması ile ilgili esaslar düzenlenmiştir. Yiyecek yardımının yemek verme şeklinde yapılacağı; bu yardım karşılığında nakden bir ödemede bulunulmayacağı belirtilmiştir.

Yönetmeliğin 5 inci maddesinde yiyecek yardımının şartlarına yer verilmiş olup; buna göre, kurum bütçelerine yiyecek yardımı karşılığı olarak konulan ödeneğin, memurlara yemek vermek üzere kurulan yemek servisi, yardım sandığı, dernek veya bu mahiyetteki kuruluşa ödeneceğine; yemek servisinin, yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli yer bulunması şartıyla atamaya yetkili amirin onayı ile kurulabileceğine hükmedilmiştir.

10. İdare tarafından yapılan açıklamada; Bakanlığın taşra teşkilatında görev yapan genel idare sınıfında bulunan ve yemek hizmeti almak isteyen personel için il ve ilçe milli eğitim müdürlüklerinde öğle yemeği hizmeti verildiği; Bakanlığa bağlı resmî okul ve kurumlarda görev yapan öğretmenler ile yönetici, memur ve hizmetlilerin de il ve ilçe millî eğitim müdürlüklerinde görev yapan genel idare sınıfı personeli gibi öğle yemeği hizmetinden yararlanmayı talep ettiği; Bakanlığa bağlı okul ve kurumların, tür ve kademelere göre farklı eğitim öğretim birimlerine bağlı olarak faaliyetlerini yürüttüğü, eğitim öğretim sınıfına tabi olan öğretmenlerin, okul ve kurum idarelerince hazırlanan ders programlarında belirtilen gün ve saatlere göre görev yaptığı; bu kapsamda, yemek hizmetinin, il/ilçe millî eğitim müdürlükleri tarafından mı, her okul/kurum bünyesinde kurulacak yemekhane servisi yürütme kurulu tarafından mı yürütülmesi gerektiği konusunda Hazine ve Maliye Bakanlığından görüş sorulduğu ifade edilmiştir.

11. Anılan Yönetmelik hükmü kapsamında; yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması ve yemekhane için elverişli yer bulunması şartıyla, öğretmenlerin de katkılı öğle yemeği hizmetinden faydalanabileceği açıkça anlaşılmakta olup; bu hizmetten yararlanmalarına ilgili mevzuat kapsamında herhangi bir engel bulunmadığı; eşitlik ve hakkaniyet ilkesi gereği, İdarenin okul ve eğitim kurumlarında görev yapan öğretmen ve diğer personele öğle yemeği hizmetinin ne şekilde verileceği hususunda gerekli çalışmaları yaparak, ilgili mevzuat kapsamında koşulların sağlandığı okul ve eğitim kurumlarında görev yapan öğretmen ve diğer personel için öğle yemeği hizmetinin sağlanması gerektiği değerlendirilmektedir.

12. Başvuranın benzer taleple yargıya da başvurduğu görülmekte; buna ilişkin Samsun Bölge İdare

Mahkemesi 4. İdare Dava Dairesinin 13/09/2019 tarih ve 2019/120 E. ve 2019/34 K. sayılı Kararında; “davacının, Çorum Valiliği İl Milli Eğitim Müdürlüğünün 22.05.2018 tarih ve sayılı “katkılı öğle yemeği hizmeti” konulu yazısıyla, İl Milli Eğitim Müdürlüğü ve İl Milli Eğitim Müdürlüğüne bağlı okul/kurumlarda 08-17 mesai esasına göre görev yapan personele (müdür, müdür yardımcısı, memur ve hizmetli) Devlet Memurları Yiyecek Yardımı Yönetmeliği uyarınca katkılı öğle yemeği hizmetinin Çorum

Öğretmenevi ve Akşam Sanat Okulu Müdürlüğü Döner Sermeye İşletmesi tarafından verileceğinin duyurulması üzerine Çorum Eti Anadolu Lisesinde öğretmen olarak görev yapmakta olan başvuranın, Milli

Eğitim Müdürlüğüne iletilmek amacıyla okul müdürlüğüne verdiği 25.05.2018 tarihli dilekçeyle, katkılı öğle yemeği hizmetinin müdür, müdür yardımcısı, memur ve hizmetli personelle sınırlandırılacağına ve öğretmenlerin bu hizmetten muaf tutulacağına dair bir düzenleme olmadığı, böyle bir düzenleme var ise tarafına bildirilmesini, aksi takdirde hukuki düzenlemelere aykırı işlemden vazgeçilerek katkılı öğle yemeği hizmetinden öğretmenlerin de faydalandırılmasının istenildiği, yapılan başvurunun dava konusu işlemle

Yönetmeliğin 3 üncü maddesinde katkılı öğle yemeğinden kimlerin yaralanacağının açık olarak belirtildiği, öğretmenevi hizmetlerinden öğretmenlerin muaf tutulacağına dair bir düzenlemenin uygulamada olmadığı, Milli Eğitim Bakanlığı personelinin öğretmenler de dahil olmak üzere öğretmenevi hizmetlerinden üye statüsünde indirimli olarak yararlandığı belirtilerek reddi üzerine davanın açıldığı anlaşılmaktadır. Olayda, yukarda aktarılan mevzuat uyarınca öğretmen olan davacının katkılı yemek hizmetinden muaf olmadığı, bu hizmetten yararlanmasına yasal engel olmadığı, öğretmenevinde yemekhane için elverişli yer bulunması ve burada sunulacak yiyecek yardımından faydalanabilecek personel sayısının asgari 50 olması durumunda sunulacak hizmetten davacının da yararlanma hakkı olduğu açık olup aksi yöndeki idari işlemde ve davanın reddine ilişkin idare mahkemesi kararında hukuki

isabet görülmemiştir. Açıklanan nedenlerle, davacının istinaf başvurusunun kabulüne, Çorum idare

Mahkemesi’nin 03/04/2019 gün ve E:2018/681, K:2019/155 sayılı kararın kaldırılmasına, dava konusu işlemin iptaline” karar verilmiştir.

13. Anılan yargı kararının da öğretmen olan başvuranın öğle yemeği hizmetinden yararlanması gerektiği yönünde olduğu anlaşılmaktadır. Kanun koyucu, Anayasanın 138 inci ve İdari Yargılama

Usulü Kanunun 28 inci maddesi ile yargı kararlarının ne olursa olsun uygulanmamasından idareyi sorumlu tutmuş ve idarenin yargı kararlarını uygulaması hususunda idareye Anayasal ve kanuni bir zorunluluk yüklemiştir. Buna göre, idarenin kararı uygulama yükümlülüğü devam ettikçe yargı kararının uygulanmamasından doğan sorumluluğu da devam edecektir. Dolayısıyla, idareler, mahkeme kararlarına uymak zorunda oldukları gibi, bağımsız ve tarafsız mahkemeler tarafından verilmiş kararların yerine getirilmesini de geciktirmemeleri gerekmektedir.

14. Sonuç olarak idari yargı tarafından verilen iptal kararları üzerine idareler mahkeme kararının gerekçesinde belirtilen hukuka aykırılıkları yeni işlemler tesis etmek suretiyle gidermek zorundadırlar. Somut olayda, mahkeme kararı üzerine geçen bu zaman içerisinde, öğretmen olan başvuranın hala katkılı öğle yemeği hizmetinden yaralanamıyor olmasında; İdarenin, öğretmenlerin de bu yardımdan yararlanabilmesi yönünde gerekli aksiyonları almamış olmasında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.

15. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde; başvuranın katkılı öğle yemeği hizmetinden yaralanamamasında hukuka ve hakkaniyete uyarlık bulunmadığı kanaat ve sonucuna varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikayet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği, ancak başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)

dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Çorum İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuran ve benzer durumda olan okul ve eğitim kurumlarında görev yapan öğretmen ve diğer personel için, katkılı öğle yemeği hizmetinin ne şekilde verileceği yönünde gerekli çalışmaların yapılarak, katkılı öğle yemeği hizmetinin sağlanması hususunda Milli Eğitim Bakanlığına TAVSİYEDE

BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Milli Eğitim Bakanlığınca bu karar üzerine

tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın başvurana ve Milli Eğitim Bakanlığına tebliğine; Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi