|
ÖZET: Bu Danıştay kararında, başvuranın Emniyet Genel Müdürlüğü’nde bilgisayar işletmeni olarak çalışırken, sağlık şartları nedeniyle hizmet sınıfı değişikliği yaşadığı ve bu değişiklik sonrası kazanılmış hak derece kademesinin 4/2 olarak belirlenmesi üzerine yersiz ödeme talep ettiği belirtilmektedir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 71. maddesi gereğince, hizmet sınıfı değişikliği sonrası kademe ilerlemesinin bekletilmesi gerektiği ifade edilmiştir. Başvuranın, idare tarafından yapılan işlemlerin sehven yapıldığı ve bu nedenle yersiz ödemenin geri alınmasının hukuka aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
Kararda, idarenin hatalı terfi veya intibak işlemlerine dayanarak yaptığı ödemelerin geri alınabileceği, ancak başvuranın gerçek dışı beyanı veya hilesinin bulunmadığı vurgulanmıştır. Ayrıca, yersiz ödemenin 60 günlük süreye bağlı kalmaksızın tahsil edilmesinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç olarak, başvuranın talebinin kısmen kabulü ve kısmen reddi yönünde karar verilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/15669-S.22.23924
BAŞVURU NO : 2022/9367
KARAR TARİHİ : 05/12/2022
KISMEN TAVSİYE KISMEN RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Hizmet sınıfı değişikliği nedeniyle bekleme süresinin uygulanması ve
BAŞVURUNUN KONUSU :
buna bağlı olarak yersiz ödemenin geri alınması işlemleri hk.
BAŞVURU TARİHİ : 01/07/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, Trabzon İli Araklı İlçe Emniyet Müdürlüğünde sicil sayılı sivil memur olarak çalışmakta olduğunu, 16.05.2019 tarihinde Sağlık Şartları Yönetmeliğine istinaden isteği dışında polis memurluğundan sivil memurluğa hizmet sınıfı ve unvan değişikliği yaptırılarak GİH sınıfına atamasının yapıldığını, 26.05.2022 tarihinde DMK 71. maddesine istinaden 3/3 olan kazanılmış hak derece kademesinin 4/2 olarak değiştirildiğini, idareye tanınan bu hak ve yetkinin EGM dışı bir kuruma geçiş yapıldığında uygulanmasının hukuki ve hakkaniyetli olacakken aynı kurumda kaldığı halde tarafına uygulandığını, hizmet sınıfı değişse de yine polis memuru ile aynı işi yapmakta olduğunu, hizmet sınıfı değiştikten 3 yıl sonra söz konusu hükmün uygulandığını ve geriye dönük maaş farklarının talep edildiğini belirterek derece kademesinin 4/2 olarak değiştirilmesi ile bundan kaynaklı maaş farklarının iadesi talebi işlemlerinin geri alınmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkındaki başvuranın 2022/7839 esas sayılı başvurusuna ilişkin talep edilen bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Emniyet Genel Müdürlüğünün tarafından gönderilen 16/8/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazıda özetle;
2.1. Personel Daire Başkanlığı kayıtları tetkikinde, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 71 inci maddesinde, “…Eski sınıflarında, görev alacakları yeni sınıfa göre memurluğa daha yüksek bir derece ve kademeden başlamış olup da sınıf değiştirenlerin yeni görevlerindeki ilk ilerleme süreleri eski sınıflarında kazandıkları derece ve kademelere tekabül eden süre kadar uzatılır ve bu süre tamamlanıncaya kadar
kendilerine sınıf değiştirmeleri sırasında bulundukları derecede kademe ilerlemesi verilmez” hükmünün amir olduğu, söz konusu hükmün ilgili hakkında uygulandığı,
2.2. Emniyet Hizmetleri Sınıfında Polis Memuru olarak göreve başlayan ve 15.06.2019 tarihinde Genel
İdari Hizmetler Sınıfına geçen ilgilinin Trabzon İl Polis Disiplin Kurulunca verilen 24 ay uzun süreli durdurma cezasının iptali talebiyle açılan davada verilen iptal kararı neticesinde durumunda yapılan kontrolde; yukarıda anılan kanun hükmü kapsamında sınıf değişikliğinden dolayı kademe ilerlemesinin yapılacağı tarihin 28.03.2023 olarak güncellenmesi gerekirken, Personel Bilgi Sisteminde meydana gelen sistemsel aksaklık nedeniyle sehven kademe ilerlemesinin yapıldığının tespit edilmesi üzerine kazanılmış hak aylığına esas derece kademesinin 26.05.2022 tarihli Bakanlık Olur’u ile düzenlendiği,
açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı
74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkrasında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine
başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu
Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun
5.1. 36 ncı maddesinin A/8 bendinde, “8 – a) Emniyet hizmetleri sınıfına girenlerden:
İlkokul, ortaokul ve dengi okulları bitirenler; ilkokul ve ortaokulu bitirenlerin giriş derecelerine iki derece, Lise ve dengi okulları bitirenler, liseyi bitirenler için tespit edilen giriş derece ve kademesine bir derece bir kademe, Yüksek öğrenimi bitirenler aynı yüksek öğrenimi bitirenler için tespit edilen giriş derece ve kademesine bir derece… İlave edilmek suretiyle bulunacak derece ve kademelerden hizmete alınırlar.”,
5.2.” Bir sınıftan başka bir sınıfa geçme” başlıklı 71 inci maddesinin üçüncü fıkrasında, “Eski sınıflarında, görev alacakları yeni sınıfa göre memurluğa daha yüksek bir derece ve kademeden başlamış olup da sınıf değiştirenlerin yeni görevlerindeki ilk ilerleme süreleri eski sınıflarında kazandıkları derece ve kademelere tekabül eden süre kadar uzatılır ve bu süre tamamlanıncaya kadar kendilerine sınıf değiştirmeleri sırasında bulundukları derecede kademe ilerlemesi verilmez.”,
5.3. “Disiplin cezalarının çeşitleri ile ceza uygulanacak fiil ve haller” başlıklı 125 inci maddesinde, “Devlet memurlarına verilecek disiplin cezaları ile her bir disiplin cezasını gerektiren fiil ve haller şunlardır:…
D – Kademe ilerlemesinin durdurulması: Fiilin ağırlık derecesine göre memurun, bulunduğu kademede ilerlemesinin 1 – 3 yıl durdurulmasıdır.”
6. Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliğinin “Emniyet Teşkilatında Devlet memurluğuna atandıktan sonra sağlık şartlarına göre çalışma” başlıklı 16 ncı maddesinde, “(1) Emniyet Hizmetleri
Sınıfında çalışan polis amirleri dışındaki personelden; …
b) D dilimi sağlık şartlarını taşıdıkları tespit edilenler Emniyet Hizmetleri Sınıfında çalışamazlar. Bu durumda olanların sağlık kurulu raporları ve sağlık dosyaları, sağlık komisyonunun görüşü ile birlikte, maluliyet veya hizmet sınıfı değişikliği yönünden gerekli işlemler yapılmak üzere Sosyal Güvenlik
Kurumuna gönderilir.”
hükümleri düzenlenmiş bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
7. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kısmen reddi kısmen kabulü yönünde öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
8. Başvuran, Trabzon İli Araklı İlçe Emniyet Müdürlüğünde bilgisayar işletmeni olarak çalışmakta olduğunu, 16.05.2019 tarihinde Sağlık Şartları Yönetmeliğine istinaden hizmet sınıfı ve unvan değişikliği yaptırılarak atamasının yapıldığını, 26.05.2022 tarihinde DMK 71. maddesine istinaden 3/3 olan kazanılmış hak derece kademesinin 4/2 olarak değiştirildiğini, idareye tanınan bu hak ve yetkinin EGM dışı bir kuruma geçiş yapıldığında uygulanmasının hukuki ve hakkaniyetli olacakken aynı kurumda kaldığı halde tarafına uygulandığını ve geriye dönük maaş farklarının talep edildiğini belirterek derece kademesinin 4/2 olarak değiştirilmesi ile bundan kaynaklı maaş farklarının iadesi talebi işlemlerinin geri alınmasını talep etmektedir.
9. Bilindiği üzere, idarenin işlem tesis ederken hukuka bağlı olması ve hukuk kuralları içinde hareket etmesi hukuk devletinin bir diğer ilkesidir. Bu kapsamda, bir idari işlemin belli bir sebebe dayanması gerekmekte olup, idari işlemin dayanağı olan sebebin açıkça kanunlarda gösterilerek bağlı yetkinin bulunduğu durumlarda idarenin, kanunun koyduğu sınırlar içinde kalması, sebep ve konu yönünden kanun ile belirtilen koşullara uyması gerekir.
10. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununda, Emniyet Hizmetleri Sınıfına girenlerden yükseköğrenimi bitirenlerin aynı yükseköğrenimi bitirenler için tespit edilen giriş derece ve kademesine bir derece ilave edilmek suretiyle bulunacak derece ve kademelerden hizmete alınacağı ancak söz konusu hizmet sınıflarını değiştirenlerin yeni görevlerindeki ilk ilerleme süreleri eski sınıflarında kazandıkları derece ve kademelere tekabül eden süre kadar uzatılacağı ve bu süre tamamlanıncaya kadar kendilerine sınıf değiştirmeleri sırasında bulundukları derecede kademe ilerlemesi verilemeyeceği düzenlenmiştir.
11. Başvuruya konu olayda, başvuranın Emniyet Hizmetleri Sınıfında Polis Memuru olarak görev yapmakta iken Emniyet Teşkilatı Sağlık Şartları Yönetmeliği kapsamında 8/4/2019 tarihinde Genel İdare Hizmetleri
Sınıfında Bilgisayar İşletmeni kadrosuna atamasının yapıldığı ancak ilgili idare tarafından devam eden yıllarda ilerleme ve yükselmesine devam edildiği, 26/5/2022 tarihli Bakanlık Makam Oluru ile başvuranın durumunun yeniden düzenlenmesi amacıyla 657 sayılı Kanunun 71 inci maddesi kapsamında başvuranın bilgisayar işletmeni olarak göreve başladığı 16/5/2019 tarihinden sonra yapılan ilerlemelerin iptal
edilmesine karar verildiği, söz konusu Makam Oluru gereğince de başvurana yapılan 274,68 TL olarak hesaplanan yersiz ödemelerin başvurandan talep edildiği tespit edilmiştir.
12. Bir derece ilave edilmek suretiyle göreve başlatılan başvuranın, emniyet hizmetleri sınıfından genel idare hizmetleri sınıfına olmak üzere hizmet sınıfı değişikliği çerçevesinde 657 sayılı Kanunun 71 inci maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında ilerleme süresinin 3 yıl olacak şekilde bekletilmesine yönelik işlem tesis edildiği, söz konusu kanun hükmü çerçevesinde ilgili idarenin bağlı yetki içerisinde olduğu ve bu yönde düzenleme yapmasında hukuka aykırılığın bulunmadığı değerlendirilmektedir.
13. Diğer taraftan, başvuranın 657 sayılı Kanunun 68/B maddesi kapsamında 14/4/2017 tarihinde 3.
dereceye atamasının yapıldığı ancak 16/5/2019 tarihinde yapılan sınıf değişikliğine rağmen Personel Bilgi
Sisteminde meydana gelen sistemsel aksaklık nedeniyle sehven kademe ilerlemesinin yapıldığı tespiti üzerine kazanılmış hak aylığına esas derece kademesinin 26.05.2022 tarihli Bakanlık Olur’u ile düzenlenmesi kapsamında talep edilen fazla ve yersiz ödemenin talep edildiğine ilişkin yazının 5/8/2022 tarihinde başvurana tebliğ edildiği görülmektedir.
14. 20/02/2004 tarihli ve Mükerrer 25379 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Muhasebat Genel Müdürlüğü
Genel Tebliği (Sıra No:16) Kişilerden Alacaklar Tebliğinin “Kişilerden Alacakların Takibi, Tahsili ve
Terkinine İlişkin İşlemler” başlıklı bölümünde kişilerden alacakların sürüncemede bırakılmadan ve zaman aşımına uğratılmadan takip edilerek, kanuni faizi ile birlikte tahsil edilmesinin esas olduğu, kişilerden alacaklar konusunu oluşturan yersiz, fazla ve haksız ödemelerin geri alınmasına ilişkin olarak tesis edilen işlemlerin borçlular tarafından dava konusu edilmemesi veya idare aleyhine sonuç doğuracak işlem tesis edilmemesi bakımından, Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun, 14/6/1974 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 22/12/1973 tarihli ve E. No. 1968/8, K.No.1973-14 sayılı kararının göz önünde bulundurulması gerektiği belirtilmiştir.
15. Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulunun 22/12/1973 tarihli ve E. No. 1968/8, K.No.1973-14 sayılı kararında; “Kurulumuzda yapılan konuşmalarda; istikrar, kanunilik ve kamu yaran kuralları yanında iyi niyet kuralı üzerinde de önemle durulmuştur, idarenin sakat ve dolayısiyle hukuka aykırı terfi veya intibak işlemine idare edilenin gerçek dışı beyanı veya hilesi sebep olmuşsa veyahut geri alman idari tasarruf yok denilebilecek bir illetle malülse yahut bir terfi veya intibakta idare edilenin kolayca anlıyabileceği kadar açık bir hata mevcutsa ve idareyi haberdar etmemişse, memurun iyi niyetinden söz etmeye imkân yoktur. Binaenaleyh bu kararlara dayanılarak yapılan kanunsuz ödemeler için süre düşünülemez ve her zaman istirdat olunabilir. Ancak, bunun dışında kalan hatalı ödemeler için memurun iyi niyeti, istikrar ve kanuniyet kadar önemli bir kural olduğundan yukarda yazılı istisnalar dışında kalan hatalı ödemeler 90 gün içinde istirdat edilebilir ve 90 günlük sürenin başlangıcı da hatalı ödemenin ilk yapıldığı tarihtir.
SONUÇ:
1 – İdarenin, hatalı terfi veya intibak işlemine dayanarak ödediği meblağın istirdadına, bir mahkeme
kararına lüzum olmadan karar verebileceğine ve bu karara karşı açılacak davaların çözümünün
Danıştay’ın görevi içinde olduğuna 21.12.1973 gününde yapılan müzakerede oyçokluğuyla,
2 – İdarenin, yokluk, açık hata, memurun gerçek dışı beyanı veya hilesi hallerinde, süre aranmaksızın
kanunsuz terfi veya intibaka dayanarak ödediği meblağı her zaman geri alabileceğine 22.12.1973 günü yapılan müzakerede oy birliğiyle,
3 – Yukarıda belirtilen istisnalar dışında kalan hatalı ödemelerin istirdadının, hatalı ödemenin ilk yapıldığı
tarihten başlamak üzere 90 gün içinde kabil olduğuna ve 90 günlük süre geçtikten sonra istirdat edilemiyeceğine 22.12.1973 günü yapılan müzakerede esasta ve gerekçede oyçokluğuyla karar verildi.” ifadelerine yer verilmiştir.
16. Kararda belirtilen 90 günlük süre 24/12/1965 tarihli 521 sayılı Danıştay Kanunu’nun 67 nci maddesi ile de benimsenmiş; ancak 06/01/1982 tarihli ve 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7 nci maddesi ile 60 güne düşürüldüğünden, Muhasebat Genel Müdürlüğünün konuyla ilgili tebliğinde, mezkûr kararda belirtilen 90 günlük süre yerine 60 günlük süre esas alınmıştır.
17. Uyuşmazlık konusu ile ilgili Muhasebat Genel Müdürlüğünün tebliği ve Danıştay Kararı incelendiğinde; Kanuna aykırı şekilde yapılan terfi veya intibak işlemine ya da başka usulde yapılan yersiz veya fazla ödemeye o memurun gerçek dışı beyanı veya hilesi ya da idareyi aldatıcı belge ibraz etmesi sebep olmuşsa, idarece yapılan işlem, yapıldığı tarih itibarıyla, idare hukuku yönünden yoklukla malûl (sakat) ise ve özel hukuk yönünden de mutlak butlan ile sakat olmuşsa, yapılan terfi ve intibakta memurun kolayca anlayabileceği kadar açık bir hata mevcut olduğu halde idareyi haberdar etmemişse, yapılan fazla ödemelerin dayanağı olan hukuka aykırı işlemlerin, 60 günlük süreye bağlı kalınmaksızın genel hükümlere göre zaman aşımı süresi dikkate alınarak her zaman geri alınmasının mümkün bulunduğu, ancak belirtilen istisnai haller dışında kalan ve idarenin kendi ihmali ve bilgi azlığı gibi nedenlerden kaynaklanan idari işlemlere dayanılarak yapılan fazla ve yersiz ödemelerin ise (Örneğin; bir memura, memurun bilgisi dışında idarece fazla ve yersiz maaş, ücret, tazminat… ödenmesi gibi), ödemenin yapıldığı tarihten başlamak üzere 60 günlük dava açma süresi içinde geri istenmesi mümkün olduğu, bu durumda kamu görevlilerinin herhangi bir tazmin kararıyla karşı karşıya kalmamaları için, fazla ödenen paraların genel hükümlere göre zaman aşımı süresi içinde tahsili gerektiği belirtilmektedir.
18. Bekleme süresini uygulanmaması nedeniyle yersiz ödeme yapılmasında başvuranın gerçek dışı beyanı ve hilesi bulunmadığı gibi idarece yapılan işlemin sehven yapıldığının kabul edildiği, yersiz ödemenin 16/5/2019 – 26/5/2022 tarihleri arasında uzun bir süreci kapsamasına rağmen idarece yapılan işlem hakkında düzeltme yapılmadığı, ilgili mevzuat ve Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu kararında öngörülen süre içerisinde yersiz ödemenin idarece geri istenmediği anlaşılmaktadır. Bu kapsamda; yersiz ödemenin 60 günlük süreye bağlı kalınmaksızın tahsis edilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık olmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır
19. Yukarıda anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, mevzuat, yargı kararları ve tüm dosya kapsamı birlikte göz önünde bulundurularak; başvuranın 657 sayılı
Kanunun 71 inci maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında bekleme süresinin uygulanması işlemi hukuken yerinde olmakla birlikte, yersiz ödemenin 60 günlük süreye bağlı kalınmaksızın tahsis edilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete uyarlık bulunmadığından, bu yönüyle ilgili idareye tavsiyede bulunmak gerektiği sonucuna varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
20. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, başvuru kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, ancak başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idareden bundan böyle bu ilkeye uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
21. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca başvurunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi hâlinde, durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacak; 21 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca ise tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacak olup, ilgili idarenin eylem ve işlemlerine karşı (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede Trabzon İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan nedenlerle BAŞVURUNUN KISMEN REDDİ KISMEN KABULÜ ile,
Başvuranın 657 sayılı Kanunun 71 inci maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında tesis edilen işlemin geri alınması talebinin REDDİNE,
Başvurana sehven yapılan fazla ödeme ile ilgili Muhasebat Genel Müdürlüğü’nün tebliğine göre son 60 günlük süre dikkate alınarak işlem tesis edilmesi yönünde EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanun’un 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, EMNİYET GENEL
MÜDÜRLÜĞÜNCE bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde başvurana ve Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Bu kararın BAŞVURANA ve EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi