Gelir Uzman Yardımcılığı sözlü sınavında objektif kriterlerin eksikliği nedeniyle puan iptali hukuka uygun mudur (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/2932-S.23.4974

BAŞVURU NO : 2022/15784

KARAR TARİHİ : 08/03/2023

TAVSİYE KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞI

BAŞVURUNUN KONUSU : Sözlü sınava itiraz hk.

BAŞVURU TARİHİ : 29/10/2022

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yaptığı başvuruda başvuran, Başvuran, Antalya ili için Gelir Uzman Yardımcılığı giriş sınavının yazılı bölümünden 72 puanla başarılı sayıldığını, sözlü sınavından ise 54 puan alarak başarısız sayıldığını belirtmektedir. Başvuran tüm sorulara eksiksiz cevap verdiğini, bazı adaylara daha fazla sayıda soru sorulduğunu, sınava il değiştirmek isteyenlerin de katıldığını açıklamaktadır. Başvuran, Antalya ili için nihai başarı sıralamasının puanlı tam listesinin tarafına verilmesini, diğer iller için de benzer bir listenin resmi internet sitesinde yayımlanasını ve sözlü sınavının objektif koşullarda ve denetim altında tekrar edilmesini Kurumumuzdan talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Gelir İdaresi Başkanlığının 22/12/2022 tarihli ve E- – – sayılı yazısında; 2.1. Bahsi geçen sınavın yazılı bölümüne katılacak adayların seçimi Gelir İdaresi Başkanlığı Gelir

Uzmanlığı Yönetmeliğinin 7 nci maddesi gereğince duyurulan sınav ilanının Sınava İlişkin Bilgiler başlığındaki usul ve esaslara göre yürütüldüğü, 2.2. Adayların tercih ettiklerin illerden hangi ilin yazılı sınavına gireceğinin KPSS (A) puanı esas alınarak yapılan başarı sıralamasına göre tespit edildiği. bu nedenle il değiştirmek isteyen kurum personellerinin sınava katılmalarına engel bulunmadığı, ancak adayın Antalya ili için katılmış olduğu sınavda, hali hazırda

gelir uzman yardımcısı olarak görev yapan kurum personelinden sınavın sonucuna göre Antalya ilini kazanan bulunmadığı, bu nedenle başvuru sahibinin iddiası doğru olmadığı, 2.3. Sınav Kurulu’nun, Gelir İdaresi Başkanlığı Gelir Uzmanlığı Yönetmeliğinin 9 uncu maddesi gereğince

Başkanlık oluru ile belirlendiği, 2.4. Ayrıca sözlü bölümde adaylara Sınav Kurulu tarafından Gelir İdaresi Başkanlığı Gelir Uzmanlığı

Yönetmeliğinin 14’üncü maddesinde yer alan “…(3) Sözlü sınav, adayların; a) Yazılı sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi, b) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü, c) Liyakati, temsil kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu, ç) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı, d)

Genel yetenek ve genel kültürü, e) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı, yönlerinden değerlendirilerek, ayrı ayrı puan verilmek suretiyle gerçekleştirilir. (4) Adaylar, kurul tarafından üçüncü fıkranın (a) bendi için 50 puan, (b) ila (e) bentlerinde yazılı özelliklerin her biri için 10 puan üzerinden değerlendirilir ve verilen puanlar ayrı ayrı tutanağa geçirilir. (5) Sözlü sınavda başarılı sayılmak için, sınav kurulu başkan ve üyelerinin 100 tam puan üzerinden verdikleri puanların aritmetik ortalamasının en az 70 olması şarttır. (6) Sınav kurulu sözlü sınav sonuçlarını bir tutanakla tespit eder ve bunun dışında sözlü sınav ile ilgili herhangi bir kayıt sistemi kullanılmaz.” hüküm gereğince adayların değerlendirildiği, bu nedenle yönetmelik hükmü gereğince sınav tutanağı haricinde kayıt veya tutanak bulunmadığı, 2.5. Bahsi geçen sınavın sonucuna göre başarılı olan adaylara ilişkin listenin Başkanlığı internet sitesinde yayımlandığı, Bilgi Edinme Hakkı Kanunu’nun 21. maddesinde yer alan hükümler dikkate alındığında kişilere sadece kendileri ile ilgili bilgiler verilebildiği, Başvuru sahibinin bu bilgiye ulaşma hali nedeniyle adayların tamamının puanlarına ilişkin bilgilerin gönderilemediği, açıklamalarına yer verilmektedir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinde; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği

Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikayetleri inceler.”, 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”, 5. Gelir İdaresi Başkanlığı Gelir Uzmanlığı Yönetmeliği’nin “Giriş sınavına başvuru ve istenecek belgeler” başıklı 7 nci maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Giriş sınavı bir il veya birden fazla il için açılabilir. Sınav duyurusunda birden çok il belirlenmişse, adaylar başvuru sırasında öncelik sırasına göre en fazla 5 (beş) ili tercih edebilirler. İl içinde atama yapılacak birden fazla yer belirlenmişse, adaylar belirlenen bu yerlerin tamamını, tercih ettikleri her il için ayrı ayrı olmak üzere öncelik sırasına göre başvurularında belirtmek zorundadırlar. Adaylar daha sonra bu tercihlerinden vazgeçemezler.

(4) Adayların, tercih ettikleri illerden hangi ilin yazılı sınavına gireceği, KPSS (A) puanı esas alınarak

yapılan başarı sıralamasına göre tespit edilir ve o il için belirlenen kadro sayısının en fazla yirmi katına kadar aday giriş sınavı yazılı bölümüne çağrılır”, “Sınav kurulu” başlıklı 9 uncu maddesinin birinci fıkrasında; “Sınav kurulu, Başkan veya görevlendireceği Gelir İdaresi Başkan Yardımcısı veya Personel

Daire Başkanlığından sorumlu Gelir İdaresi Daire Başkanının başkanlığında, 1. Hukuk Müşaviri, Gelir

İdaresi Daire Başkanları, Vergi Dairesi Başkanları, Gelir İdaresi Grup Başkanları ile Gelir İdaresi Grup

Müdürleri arasından seçilecek, sınav kurulu başkanı dahil en az üç asil ve yeteri kadar yedek üyeden oluşur.

Gerek görülmesi halinde sınav kurulu, kurul üyelerinden oluşan komisyonlar şeklinde çalışabilir.”, “Sözlü sınavın yapılması ve değerlendirilmesi” başlıklı 14 üncü maddesinde; “Sözlü sınav, adayların; a) Yazılı sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi, b) Bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü, c) Liyakati, temsil kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu, ç) Özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı, d) Genel yetenek ve genel kültürü, e) Bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı, yönlerinden değerlendirilerek, ayrı ayrı puan verilmek suretiyle gerçekleştirilir. Adaylar, kurul tarafından üçüncü fıkranın (a) bendi için 50 puan, (b) ila (e) bentlerinde yazılı özelliklerin her biri için 10 puan üzerinden değerlendirilir ve verilen puanlar ayrı ayrı tutanağa geçirilir. Sözlü sınavda başarılı sayılmak için, sınav kurulu başkan ve üyelerinin 100 tam puan üzerinden verdikleri puanların aritmetik ortalamasının en az 70 olması şarttır. Sınav kurulu sözlü sınav sonuçlarını bir tutanakla tespit eder ve bunun dışında sözlü sınav ile ilgili herhangi bir kayıt sistemi kullanılmaz.” düzenlemelerine yer verilmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

6. Kamu Denetçisi tarafından, İdarenin başvuranın talebine ilişkin işlemlerinin hukuka ve hakkaniyete uygun olmadığı sonuç ve kanaatine varılarak başvurunun kabulü yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Başvuran, Antalya ili için Gelir Uzman Yardımcılığı giriş sınavının yazılı bölümünden 72 puanla başarılı sayıldığını, sözlü sınavından ise 54 puan alarak başarısız sayıldığını belirtmektedir. Başvuran tüm sorulara eksiksiz cevap verdiğini, bazı adaylara daha fazla sayıda soru sorulduğunu, sınava il değiştirmek isteyenlerin de katıldığını açıklamaktadır. Başvuran, Antalya ili için nihai başarı sıralamasının puanlı tam listesinin tarafına verilmesini, diğer iller için de benzer bir listenin resmi internet sitesinde yayımlanasını ve sözlü sınavının objektif koşullarda ve denetim altında tekrar edilmesini Kurumumuzdan talep etmektedir.

8. Kamu hizmetlerinin ehil ve yetişmiş kamu görevlileri eliyle yürütülmesi için yapılan sözlü sınavların kariyer ve liyakat ilkelerine uygun, objektif ve aynı zamanda yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönünden denetime imkân tanıyacak şekilde yapılması, hukuk devleti ilkesinin bir gereğidir.

9. Danıştay 2’nci Dairesinin 27/03/2017 tarihli ve E:2016/7249, K:2016/7249 sayılı Kararı’nda, sözlü sınavda “değerlendirme kriterlerinden bir kısmının somut bilgi ve belgeye dayandırılması zorunluluğu

bulunmakta iken, bir kısmının gözlem ve kanaate dayalı olduğu açıktır. Bu düzenlemeye dayalı olarak yapılan ve davacının başarısız sayıldığı sınavda gözlem ve kanaate dayalı kriterler yönünden ilgilinin başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların ortaya konulması, somut bilgi ve belgeye dayandırılması, mümkün olan haneler bakımından ise başarısız olarak değerlendirilmesine etki eden hususların somut bilgi ve belge ile kanıtlanması gerekmektedir. Bunun da, adayların katıldığı sözlü sınav öncesinde, sınavda sorulacak soruların hazırlanması, her adaya sorulan soruların ve verilen cevapların kayda geçirilmesi ve adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi halinde mümkün olduğu açıktır.” ifadelerine yer verilmektedir.

10. Danıştay 12 nci Dairesinin 29/12/2017 tarihli ve E: 2014/8050, K: 2017/6121 tarihli kararında; …”davacının girdiği sözlü sınav öncesinde, sınav komisyonunca sınavda sorulacak soruların önceden hazırlanması ve tutanağa bağlanması, her adaya sorulan soruların kayda geçirilmesi ve sorulan sorulara adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi, böylece sözlü sınavın nesnel olarak yapılması ve yargısal denetimin tüm unsurlarıyla gerçekleştirilmesinin sağlanması gerektiği vurgulanmaktadır.

11. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu’nun 03/07/2019 tarihli ve E: 2019/661; K: 2019/661 sayılı kararında davacının girdiği sözlü sınav öncesinde, sınav komisyonunca sınavda sorulacak soruların önceden hazırlandığı ve tutanağa bağlandığı, Gümrük Yönetmeliği’nin 566. maddesinde belirtilen kriterler çerçevesinde sorulan sorulara adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterildiği, ancak adaylara sorulan soruların kayda geçirilmediği görülen davada, davacının sözlü sınavda başarısız sayılmasına ilişkin işlemde bu yönüyle hukuka uyarlık bulunmadığı hüküm altına alınmıştır.

12. Gelir İdaresi Başkanlığı Gelir Uzmanlığı Yönetmeliği’nde sözlü sınavda adayların giriş sınavı duyurusunda belirtilen sınav konularına ilişkin bilgi düzeyi, bir konuyu kavrayıp özetleme, ifade yeteneği ve muhakeme gücü, liyakati, temsil kabiliyeti, davranış ve tepkilerinin mesleğe uygunluğu, özgüveni, ikna kabiliyeti ve inandırıcılığı, genel yetenek ve genel kültürü, bilimsel ve teknolojik gelişmelere açıklığı, yönlerinden değerlendirilerek, ayrı ayrı puan verilmek suretiyle gerçekleştirileceği düzenlenmektedir.

Yönetmelikte ayrıca anılan değerlendirme kıstaslarına göre puanlamanın ne şekilde yapılacağı, puanların ayrı ayrı tutanağa geçirileceği hüküm altına alınmıştır.

13. Kurumumuza sunulan bilgi ve belgelerden sözlü sınav kurulunun mevzuat çerçevesinde oluşturulduğu görülmekle birlikte, sözlü sınavın objektif kriterler çerçevesinde yürütülmesini teminen sınav öncesinde adaylara sorulacak soruların ve cevapların hazırlanması, hazırlanan bu soruların zarflara konularak adayın bizzat kendisi tarafından çekilen zarf içerisinden çıkan soruların adaya yöneltilmesi, kapalı zarf içerisindeki sorular haricinde adayı tanımaya, başvurduğu unvanın gerektirdiği yetkinlikleri belirlemeye, mesleki bilgi ve tecrübelerini anlamaya dayalı soruların da yöneltilmesi gibi tedbirlerin alınmadığı da belirlenmiştir.

Ayrıca, sözlü sınavda Kurulu üyeleri tarafından yöneltilen sorular için sadece puanlama yapıldığı adayca verilen cevapların tutanağa bağlanmadığı, sözlü sınav değerlendirme formunda her bir kurul üyesi tarafından her bir konu için verilen puanların yer aldığı, fakat verilen puanın her bir kurul üyesince ayrı ayrı gerekçelendirilmediği ve sözlü sınavın sesli ve görüntülü olarak kayıt altına alınmadığı bir başvuru hakkında verdiği 02/08/2022 tarihli ve S.22.15018; 12/08/2022 tarihli ve S.22.15841 sayılı

Kısmen Tavsiye Kısmen Ret Kararları’nda sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”,

“tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, İdarenin bundan sonra düzenleyeceği sözlü sınavlara giren adaylara verilen puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirleri alması ve sınavların ses ve görüntü ile kayıt altına alınması yönünde tavsiye bulunmuştur.

14. İlgili idare tarafından gönderilen bilgi ve belgelerin tetkiki neticesinde, sözlü sınav öncesinde adaylara sorulacak soruların ve cevapların ne şekilde hazırlandığına, adaylara soruların hangi usul ve esaslar gözetilerek yöneltildiğine dair bir belirleme yapılamamıştır. Dolayısıyla, Yönetmelikte belirtilen değerlendirme kıstaslarının her birine her bir komisyon üyesinin ayrı ayrı verdikleri puanlar bulunmadığı gibi, üyelerce verilen toplam puanın da hiçbir gerekçesine yer verilmeyen puanlama tablosundan, gerek

Gelir İdaresi Başkanlığı Gelir Uzmanlığı Yönetmeliği, gerek Danıştay kararları gerekse Kurumumuz kararlarında belirtildiği şekilde, hukuk, hakkaniyet ve iyi yönetim ilkeleri gereğince sınav komisyonunca sınavda sorulacak soruların önceden hazırlanması ve tutanağa bağlanması, her adaya sorulan soruların kayda geçirilmesi ve sorulan sorulara adayların verdiği yanıtlara hangi komisyon üyesince, hangi notun takdir edildiğinin tutanakta ayrı ayrı gösterilmesi unsurlarının gerçekleşmediği görülmektedir. Gelir İdaresi Başkanlığı Gelir Uzmanlığı Yönetmeliği’ndeki sözlü sınavlarla ilgili herhangi bir kayıt sistemi kullanılmayacağı hükmünün hukuka, hakkaniyete ve iyi yönetim ilkelerine uygun olmayacak şekilde yorumlanmasının yerinde olmayacağı belirlenmiştir.

15. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; başvuranın talebinin İdare tarafından reddedilmesi işleminin hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin ‘karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa)

dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuruya konu gelir uzman yardımcılığı sınavının başvuran açısından iptal edilerek hukuka, hakkaniyete ve iyi yönetim ilkelerine uygun olacak şekilde yeni bir sözlü sınav düzenlenmesi; bundan sonra düzenlenecek sözlü sınavların iyi yönetim ilkelerinden olan “nesnellik”, “tarafsızlık”, “şeffaflık”, “hesap verilebilirlik” ve “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun yapılmasını teminen, adaylara verilen

puanların gerekçelerini ortaya koyacak tedbirlerin ve sınavların ses ve görüntü ile kayıt altına alınması hususunda GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA;

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Gelir

İdaresi Başkanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemlerin otuz gün içinde

Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın Başvurana ve GELİR İDARESİ BAŞKANLIĞINA tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi