|
ÖZET: Başvuran, kamu görevinden ihraç edildiği döneme ait operasyon tazminatının ödenmesini talep etmiştir. İdare, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28. maddesi uyarınca, bu tazminatın yalnızca terörle mücadeleye yönelik operasyonlarda fiilen görev yapan personele verildiğini belirterek başvuruyu reddetmiştir. Danıştay, başvuranın açıkta kaldığı süre için tazminat talebinin hukuka uygun olmadığını, çünkü operasyon tazminatının mutat bir ödeme olarak mali ve sosyal haklar kapsamına girmediğini ifade etmiştir.
Sonuç olarak, başvuranın ihraç edilmesi nedeniyle tazminat talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Bu karar, ilgili mevzuat ve içtihatlar ışığında, operasyon tazminatının sadece belirli şartları taşıyan personele ödenebileceğini ortaya koymaktadır. Başvuranın durumunun bu şartları taşımadığı değerlendirilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/3344-S.23.5588
BAŞVURU NO : 2022/16008
KARAR TARİHİ : 15/03/2023
RET KARARI ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : EMNİYET GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Kamu görevinden ihraç edildiği döneme ait operasyon (terör) tazminatı
BAŞVURUNUN KONUSU :
ve buna ilişkin faiz ödenmesi talebi.
BAŞVURU TARİHİ : 01/11/2022
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran, komiser yardımcısı olarak çalışmakta iken 7/01/2017 tarihinde açığa alınıp, 08/07/2018 tarihinde 701 sayılı KHK ile ihraç edildiğini, OHAL Komisyonu tarafından göreve iade kararı verilerek
Düzce Valiliğinde göreve başladığını belirterek; kamu görevinden uzaklaştırıldığı ve ihraç edildiği döneme ait operasyon (terör) tazminatını ve buna ilişkin faizin ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu talep hakkında Emniyet Genel Müdürlüğünün 21/11/2022 tarih ve sayılı cevabi yazısında; 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28 inci maddesinin (A) fıkrası hükmü kapsamında, Özel Harekat ve Operasyon Tazminatının terörle mücadeleye yönelik operasyonlarda fiilen görev yapan personele ödendiği ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
5. 27/6/1989 sayılı ve 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28 inci maddesinin (A) bendinde; “A) (Değişik: 7/11/1996-4206/1 md.) Olağanüstü hal ilan edilen bölgeler veya Milli Savunma ve İçişleri
Bakanlıklarınca müştereken belirlenecek kritik yörelerde özel harekat ve operasyon timi olarak görev yapan; Emniyet Genel Müdürlüğü emniyet hizmetleri sınıfı kadrolarında bulunanlar ile sözleşmeli uçuş personeline, subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erlere ve operasyonları fiilen sevk ve idare eden karargah ve bürolardan bu fıkra uyarınca alınacak Cumhurbaşkanı onayında belirtilenlerde görevlendirilen personele 9000, erbaş ve erlere 4500 gösterge rakamının memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucu bulunacak aylık tutarı geçmemek üzere, fiilen görev yapıldığı sürece ve bu süre ile orantılı olarak ek tazminat, (B) fıkrasında yer alan tazminata ilave olarak ayrıca ödenir…”
“…(Ek paragraf: 11/10/2011-KHK-666/5 md.) Emniyet Genel Müdürlüğü Emniyet Hizmetleri Sınıfı kadrolarında bulunan personelden, özel harekat kursuna katılarak özel harekat sertifikası almış ve özel harekat birimlerinde fiilen görev yapanlar ile terörle yaygın ve yoğun bir şekilde mücadeleye yönelik olarak ilgisine göre İçişleri Bakanlığı veya Genelkurmay Başkanlığınca belirlenen birliklerde fiilen görev yapan subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erlere, (10.750) gösterge rakamının memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucu bulunacak aylık miktarı geçmemek üzere, fiilen görev yapıldığı sürece ve bu süre ile orantılı olarak bu fıkra uyarınca ödenen tazminata ilave ek tazminat ödenebilir. Yerleşim birimi, fiilen yapılan görevin riski, zorluğu ve önemi gibi kriterler birlikte veya ayrı ayrı dikkate alınmak suretiyle günlük veya aylık olarak hesaplanmak üzere, ödenecek ilave ek tazminatın miktarı, ödenme usul ve esasları ile hangi hallerde kesileceği Cumhurbaşkanı kararı ile tespit edilir. Bu tazminat kapsam dahilinde fiilen görev yapılan sürelere göre hesaplanır ve ay sonunda ödenir.” 6. 08/03/2018 tarihli ve 30354 sayılı Mükerrer Resmi Gazetede yayımlanan ve Olağanüstü Hal
İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin
Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun; 6.1. “Komisyonun oluşumu” başlıklı 1 inci maddesinde; “ (1) Anayasanın 120 nci maddesi kapsamında ilan edilen ve 21/7/2016 tarihli ve 1116 sayılı Türkiye Büyük Millet Meclisi Kararıyla onaylanan olağanüstü hal kapsamında, terör örgütlerine veya Milli Güvenlik Kurulunca Devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya gruplara üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya bunlarla irtibatı olduğu gerekçesiyle başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudan kanun hükmünde kararname hükümleri ile tesis edilen işlemlere ilişkin başvuruları değerlendirmek ve karara bağlamak üzere Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu kurulmuştur.” 6.2. “Komisyonun görevleri” başlıklı 2 nci maddesinde; “ Komisyon, olağanüstü hal kapsamında doğrudan kanun hükmünde kararnameler ile tesis edilen aşağıdaki işlemler hakkındaki başvuruları değerlendirip karar verir. a) Kamu görevinden, meslekten veya görev yapılan teşkilattan çıkarma ya da ilişiğin kesilmesi, b) Öğrencilikle ilişiğin kesilmesi c) Dernekler, vakıflar, sendika, federasyon ve konfederasyonlar, özel sağlık kuruluşları, özel öğretim kurumları, vakıf yükseköğretim kurumları, özel radyo ve televizyon kuruluşları, gazete ve dergiler, haber ajansları, yayınevleri ve dağıtım kanallarının kapatılması. …” 6.3. “Kararların uygulanması” başlıklı 10 uncu maddesinin (1) numaralı fıkrasında; “(1) … İlgililerin kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin kanun hükmünde kararname hükümleri, bu fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılır. Bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarılma tarihlerini takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları ödenir. Bu kişiler, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz.” 6.4. “Türk Silahlı Kuvvetleri ile genel kolluk kuvvetleri personeli ve Dışişleri Bakanlığı diplomatik kariyer memurlarına ilişkin kararların uygulanması” başlıklı 10/A maddesinin (4) numaralı
fıkrasında; “… (4) Bu madde kapsamında araştırma merkezlerinde göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarıldıkları tarihi takip eden aybaşından göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve sosyal hakları eski kurumları tarafından ödenir. Bu kişiler, kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamaz. Mahkeme kararları saklı kalmak üzere, ilgililerin kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin kanun hükmünde kararname hükümleri, bu madde kapsamında yer alanlar bakımından tüm hüküm ve sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmış sayılır.” 7. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28 inci maddesinin (A) fıkrası uyarınca terörle mücadeleye yönelik olarak yapılacak özel harekat ve operasyonlar için görevlendirilen personele ödenecek ek tazminata ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla hazırlanan Özel Harekat ve Operasyon Tazminatına İlişkin
Esasların Ödeme Esasları başlıklı 4 üncü maddesinin (c) bendinde; “…Ek tazminat fiilen görev yapılan sürelerde ödeneceğinden, bu tazminatın ödenmesini gerektiren görevler dışında bir işte görevlendirme, bölge dışında veya bölge içinde olmakla birlikte bu esaslar kapsamında bir işte görevlendirme , kurs , her türlü izin, istirahat , hava değişimi , mehil müddeti , açık ve tutukluluk gibi hallerde ödenmez…” düzenlemeleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın açıkta geçen süreler için operasyon tazminatı ödenmesi talebinin reddedilmesinde hukuka ve hakkaniyete aykırılık bulunmadığı değerlendirildiğinden, başvurunun reddi gerektiği yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran, komiser yardımcısı olarak çalışmakta iken 07/01/2017 tarihinde açığa alınıp, 08/07/2018 tarihinde 701 sayılı KHK ile ihraç edildiğini, OHAL Komisyonu tarafından göreve iade kararı verilerek
Düzce Valiliğinde göreve başladığını belirterek; kamu görevinden uzaklaştırıldığı ve ihraç edildiği döneme ait operasyon (terör) tazminatını ve buna ilişkin faizin ödenmesini talep etmektedir.
10. İdare tarafından başvuru konusuna ilişkin yapılan açıklamada; 375 sayılı Kanun Hükmünde
Kararnamenin 28 inci maddesinin (A) fıkrası hükmü kapsamında, Özel Harekat ve Operasyon Tazminatının terörle mücadeleye yönelik operasyonlarda fiilen görev yapan personele ödendiği gerekçesiyle başvuranın talebinin reddedildiği belirtilmiştir.
11. 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin operasyon tazminatına ilişkin 28 inci maddesinin (A)
bendinde; “Olağanüstü hal ilan edilen bölgeler veya Milli Savunma ve İçişleri Bakanlıklarınca müştereken belirlenecek kritik yörelerde özel harekat ve operasyon timi olarak görev yapan; Emniyet Genel Müdürlüğü emniyet hizmetleri sınıfı kadrolarında bulunanlar ile sözleşmeli uçuş personeline, subay, astsubay, uzman jandarma, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erlere ve operasyonları fiilen sevk ve idare eden karargah ve bürolardan bu fıkra uyarınca alınacak Cumhurbaşkanı onayında belirtilenlerde görevlendirilen personele 9000, erbaş ve erlere 4500 gösterge rakamının memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucu bulunacak aylık tutarı geçmemek üzere, fiilen görev yapıldığı sürece ve bu süre ile orantılı olarak ek tazminat, (B) fıkrasında yer alan tazminata ilave olarak ayrıca ödenir.” hükmüne yer verildiği görülmekte olup; bu hüküm doğrultusunda operasyon tazminatının mutat bir ödeme olmayıp, olağanüstü hal ilan edilen bölgeler veya Milli Savunma ve İçişleri Bakanlıklarınca müştereken belirlenecek kritik yörelerde özel harekat ve operasyon timi olarak görev yapan; Emniyet Genel
Müdürlüğü emniyet hizmetleri sınıfı kadrolarında bulunanlar için yapılan bir ödeme olduğu değerlendirilmektedir. Bu nedenle de söz konusu operasyon tazminatı, 7075 sayılı Olağanüstü Hal
İşlemleri İnceleme Komisyonu Kurulması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin
Değiştirilerek Kabul Edilmesine Dair Kanunun 10/A maddesinde belirtilen mali ve sosyal haklar kapsamına girmemektedir.
12. Başvuranın 07/01/2017 tarihinde açığa alınıp, 08/07/2018 tarihli ve 701 sayılı KHK ile ihraç edilmiş olması ve 02/11/2021 tarihli ve 2021/20510 sayılı OHAL Komisyonu kararı ile göreve iade kararı verilmesi sebebi ile eğer ki meslekten ihraç edilmeseydi operasyon tazminatına hak kazanabileceği hususuna ilişkin olarak; 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28 inci maddesinin (A) fıkrası uyarınca terörle mücadeleye yönelik olarak yapılacak özel harekat ve operasyonlar için görevlendirilen personele ödenecek ek tazminata ilişkin usul ve esasları düzenlemek amacıyla hazırlanan Özel Harekat ve Operasyon
Tazminatına İlişkin Esasların “Ödeme Esasları” başlıklı 4 üncü maddesinin (c) bendinde de, açığa alınma halinde söz konusu operasyon tazminatının ödenemeyeceği hüküm altına alınmıştır.
13. Anayasa Mahkemesinin 17/11/2016 tarih 2014/5973 başvuru numaralı kararında; ilgili bireysel başvurusunda ek tazminat ödenmesi istemiyle yapılan başvurunun reddi üzerine ret işleminin iptali istemiyle açılan davanın bazı illerde aynı birim ve aynı görevlendirme belgeleriyle görev yapan personele ek tazminat ödendiği hâlde reddedilmesi nedeniyle Anayasanın 10 uncu maddesinde düzenlenen eşitlik ilkesinin ve 55 inci maddesinde düzenlenen ücrette adaletin sağlanması ilkesinin ihlal edildiği iddialarına ilişkin olarak; “Başvurucu tarafından anılan işlemin iptali istemiyle açılan davada AYİM Üçüncü Dairesi özetle ilave ek tazminat ödenmesine ilişkin düzenlemenin, terörle yaygın ve yoğun bir şekilde mücadeleye yönelik olarak keşif, gözetleme, mayın temizleme, patlayıcı madde imhası, arama/kurtarma ve özel harekât ve operasyon görevi ile görevlendirilen birlik ve personele terörle mücadele görevinin etkinliğini artırma amacına yönelik olarak ilave ödeme yapılmasını öngördüğü, aynı fıkra kapsamındaki mevcut ek tazminattan ayrı olarak düzenlenmesi sebebiyle dar kapsamlı bir düzenleme olup kaçakçılık ve organize suçlarla mücadele görevinin ilave ek tazminat ödenecek faaliyetler kapsamında sayılmadığı, genel kolluk ve güvenlik hizmetleri çerçevesinde yürütülen mutad faaliyetlerin terörle mücadele kapsamında kabul edilerek kapsamın genişletilmesinin mümkün olmadığı, başvurucunun mutad görevi olan kaçakçılık ve organize suçlarla mücadele görevini icra ettiği, terör örgütünün devletin güvenliğini tehlikeye düşüren eylemleri ile mücadeleye yönelik (3) sayılı cetvelin 1. maddesi kapsamında doğrudan bir görev icra etmesinin söz konusu olmadığı gerekçeleriyle davanın reddine karar vermiştir.” 14. Emniyet Genel Müdürlüğü 2013 Yılı Sayıştay Denetim Raporuna baktığımızda somut olaydaki hususlara benzer şekilde; “…375 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 28 inci maddesinin A fıkrasının
1 inci ve 2 nci bendinde sıkıyönetim veya olağanüstü hal ilan edilen bölgeler veya Milli Savunma ve İçişleri
Bakanlıklarınca müştereken belirlenecek kritik yörelerde özel harekât ve operasyon timi olarak görev yapan; Emniyet Genel Müdürlüğü Emniyet Hizmetleri Sınıfı kadrolarında bulunanlara yine bu madde ile belirlenen esaslar çerçevesinde, fiilen görev yapıldığı sürece ve bu süre ile orantılı olarak ek tazminat, (B)
fıkrasında yer alan tazminata ilave olarak ayrıca ödeneceği belirtilmiştir. Söz konusu mevzuat hükmünden anlaşılacağı üzere, bu tazminatın alınabilmesi belirli şartlara bağlanmış olup; öncelikle personelin özel harekat ve operasyon timi olarak görev yapması ve fiilen bu görevi yerine getirmesi gerekmektedir.
Bulundukları birlik veya birimlerin dışına çıkarak fiilen operasyona katılmayan personele ek tazminatın ödenmesi mümkün görülmemektedir. Sonuç olarak, ilave ek tazminat ödemesinin gerekli şartları taşıyan personele ödenmesi gerekirken bütün personele her ay mutat olarak yapılmasının mevzuata aykırı olduğu ve mevzuata aykırı bu uygulamanın yasal zeminde düzenleme yapılarak çözülmesi gerektiği düşünülmektedir.” ifadesine yer vermiştir.
15. Başvuru konusuna benzer şekilde, Danıştay 5. Dairesinin yakın tarihte vermiş olduğu 2019/5399
Esas, 2021/4837 Karar sayılı kararında; İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesinde polis memuru olarak görev yapmakta iken 20/08/2016 tarihinde açığa alınan 672 sayılı Olağanüstü Hal
Kapsamında Kamu Personeline İlişkin Alınan Tedbirlere Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin sayılı
listesinde ismine yer verilmek suretiyle kamu görevinden çıkarılan, 685 sayılı Kanun Hükmünde
Kararname ile kurulan Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu kararıyla 01/03/2018 tarihinde göreve iade edilmesi üzerine Kahramanmaraş İl Emniyet Müdürlüğü bünyesinde 05/03/2018 tarihinde göreve başlayan davacı tarafından, açıkta kaldığı ve ihraç olduğu süre zarfında mali, sosyal, özlük hakları ve operasyon tazminatının yasal faiziyle birlikte ödenmesi istemiyle açılan davada; İdare mahkemesince davanın kısmen kabulü ile davacıya açıkta geçen sürede ödenmeyen özlük ve parasal hakların yasal faiziyle birlikte ödenmesine, operasyon tazminatı istemi yönünden davanın reddine karar verilmiş, bahsi geçen
İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararının temyizen incelenerek bozulması istemiyle yapılan temyiz başvurusunda, temyiz isteminin reddine karar verildiği görülmüştür.
16. Yukarı anlatılan hususlar, başvuranın iddiaları, idarenin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ve konuyla ilgili yargı kararlarının birlikte değerlendirilmesi neticesinde; başvuranın talep etmekte olduğu operasyon tazminatının mutat bir ödeme olarak mali ve sosyal hak kapsamına girmediği, bu nedenle başvurana açıkta geçen süreler için operasyon tazminatı ödenmesinin mümkün olmadığı kanaat ve sonucuna ulaşılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; başvurunun inceleme ve araştırması kapsamında Kurumumuzca istenilen bilgi ve belgelerin idare tarafından süresi içerisinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, böylece
“kararların gerekçeli olması ve makul sürede karar verme” ilkelerine uygun davranıldığı; idarenin, başvurucuya verdiği cevapta hangi sürede hangi mercilere başvurabileceğini de göstermediği, bu nedenle
“karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup; idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup; Bolu İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Yukarıda açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE, Kararın başvurana ve Emniyet Genel Müdürlüğüne tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi