|
ÖZET: Başvuran, Diyarbakır’daki bir okulda özel eğitim öğretmeni olarak çalışmakta olup, zorunlu hizmet yükümlülüğünden muaf olduğu için her iki yılda bir kademe ilerlemesi talebinin reddedilmesini ayrımcılık olarak değerlendirmektedir. İlgili mevzuat gereği, zorunlu hizmet bölgelerinde görev yapan memurların kademe ilerlemesi alabilmesi için zorunlu atamaya tabi olmaları gerektiği belirtilmiştir. Başvuranın, %76 oranında engelli sağlık raporu alarak zorunlu hizmetten muaf tutulması, bu durumun kademe ilerlemesi için gerekli şartları sağlamadığını ortaya koymaktadır.
Millî Eğitim Bakanlığı’nın yönetmeliği ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na göre, zorunlu hizmetten muaf olan öğretmenlerin, bu haktan yararlanması mümkün değildir. Başvuranın isteğe bağlı atandığı okulda çalıştığı sürelerin, kademe ilerlemesi açısından değerlendirilmesi mümkün görülmemektedir. Sonuç olarak, başvuranın talebinin reddedilmesi işleminin hukuka uygun olduğu kanaatine varılmıştır. Bu durum, idarenin kararının hukuka uygunluğunu ve başvuranın talebinin gerekçesini ortaya koymaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/6736-S.23.11091
BAŞVURU NO : 2022/18139
KARAR TARİHİ : 02/06/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI
Kalkınmada birinci derecede öncelikli yörede görev yapan ve zorunlu
BAŞVURUNUN KONUSU :
çalışma yükümlülüğünden muaf olan başvuranın iki yıla bir kademe ilerlemesi verilmesi talebi hakkındadır
BAŞVURU TARİHİ : 08/12/2022
I. ŞİKÂYETÇİNİN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran başvurusunda özetle, Diyarbakır İli Yenişehir İlçesinde Hamravat Ortaokulunda özel eğitim öğretmeni olarak görev yaptığını, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 64 md. 3.fıkra (418 veya 527
SKHK-zorunlu hizmet derece terfi) hakkından yararlanmak istediği için bağlı bulunduğu İlçe Milli Eğitim
Müdürlüğüne dilekçe verdiğini ancak talebinin engelli personelin zorunlu hizmet yükümlülüğünden muaf olması nedeniyle bu haktan yararlanamayacağı gerekçesiyle reddedildiğini, diğer öğretmenlerin zorunlu hizmet görevlerini tamamladıktan sonra kalkınmada 1. derece öncelikli 25 ilden birinde zorunlu hizmet bölgesi sayılan okullarda çalışınca her 2 yılda ekstra 1 kademe alarak ödüllendirilirken kendisinin aynı okullarda çalıştığı halde zorunlu hizmet kapsamında olmaması gerekçesiyle bu ilerleme hakkından yararlanamamasının ayrımcılık olduğunu belirterek, bu haksızlığın düzeltilmesini ve bu haktan yararlanabilmeyi talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddia hakkında bilgi ve belge talep yazımıza istinaden Milli Eğitim Bakanlığı personel genel Müdürlüğü tarafından gönderilen cevabi yazı ve eklerinde özetle; 2.1. Diyarbakır ili ilçesi Ortaokulu özel eğitim öğretmeni ‘nın
Diyarbakır ili ilçesi Ortaokulunda çalıştığı, 2.2. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 64 üncü maddesinin üçüncü fıkrasında; “72 nci madde gereğince belirli bir süre görev yapmak üzere, mecburî olarak sürekli görevle atanan memurlardan
kalkınmada birinci derecede öncelikli yörelerde bulunanlara, bu yörelerde fiilen çalışmak suretiyle geçirilen her iki yıl için bir kademe ilerlemesi daha verilir. Yıllık izinde geçirilen süreler fiilen çalışılmış sayılır. İki yıldan az süreler dikkate alınmaz.” hükmünün yer aldığı, 2.3. 150 Seri No’lu Devlet Memurları Kanunu Genel Tebliği’nin üçüncü fıkrasında, “657 sayılı Kanunun
64 üncü maddesinin yukarıda belirtilen son fıkrası hükmünün uygulanabilmesi için ataması yapılan
personelin; atama ve yer değiştirme yönetmeliğine göre zorunlu atamaya tabi personel olması, görev yapmakta olduğu yerin kalkınmada 1 inci derecede öncelikli yöreler (Erzurum ve Artvin illeri dahil) olması, kalkınmada 1 inci derecede öncelikli yörelerde (Erzurum ve Artvin illeri dâhil) fiilen görev yaptığı sürenin yıllık izin süresi dâhil iki yıldan az olmaması, şartlarını birlikte taşıması gerekmektedir.” şeklinde ifade edildiği, 2.4. Aynı Tebliğin 5 inci maddesinde ise; ”… Kalkınmada 1 inci derecede öncelikli yörelerdeki illerden (Erzurum ve Artvin illeri dahil) birini herhangi bir nedenle tercih eden, kurumunca hizmet ihtiyacı dikkate alınarak ataması yapılan personel kendi kurumunun atama ve yer değiştirme yönetmeliği uyarınca zorunlu atamaya tabi olmaması halinde ise anılan madde hükmünden yararlandırılmayacaktır.” hükümlerine yer verildiği, 2.5. 17.04.2015 tarihli ve 29329 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmen
Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin “Zorunlu çalışma yükümlülüğünden muaf tutulacaklar” başlıklı
44 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde; “Zorunlu çalışma yükümlülüğünden; En az % 40
oranında çalışma gücünden yoksun olduğunu belgelendiren öğretmenler, muaf tutulur.” Denildiği dolayısıyla en az % 40 oranında çalışma gücünden yoksun olduğunu belgelendiren öğretmenlerin zorunlu çalışma yükümlülüğünden muaf tutulduklarının hükme bağlandığı, 2.6. Bakanlığın MEBBİS kayıtlarının incelenmesinde, başvuranın ilk defa öğretmenlik mesleğine kalkınmada birinci derecede öncelikli yöreler kapsamında bulunmayan Ankara ili ilçesi
Özel Eğitim İş Uygulama Merkezi Okulunda 18.09.2015 tarihinde göreve başladığı, bu eğitim kurumda görev yapmakta iken %76 oranında 25.09.2017 tarihinde engelli sağlık kurulu raporu aldığı ve bu tarih itibarıyla da söz konusu Yönetmeliğin 44 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine göre zorunlu çalışma yükümlülüğünden muaf olduğu, 24.08.2020 tarihinde ise isteğe bağlı olarak Diyarbakır ili ilçesi Ortaokuluna atandığı ve bu eğitim kurumunda zorunlu çalışma yükümlüsü olmadığı, 2.7. Bu bağlamda, 24.08.2020 tarihinde isteğe bağlı olarak atandığı Diyarbakır ili ilçesi
Ortaokulunda engelli personel olması nedeniyle zorunlu çalışma yükümlülüğünden muaf olan ilgilinin 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 64 üncü maddesinin üçüncü fıkrasına göre her iki yıl için bir kademe ilerlemesinden yararlandırılmasının mümkün bulunmadığı, ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı T.C. Anayasasının; 3.1. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 3.2. “Genel ilkeler” başlıklı 128 inci maddesi; “(…) Memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev ve yetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleri kanunla düzenlenir.””,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinde;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 14/07/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun; 5.1. “Uygulamayı isteme hakkı” başlıklı 17 nci maddesi; “Devlet memurları, bu kanun ve diğer mevzuata göre tayin ve tesbit olunup yürürlükte bulunan hükümlerin kendileri hakkında aynen uygulanmasını istemek hakkına sahiptirler.” 5.2. “Kademe ve kademe ilerlemesi” başlıklı 64 üncü maddesinin üçüncü fıkrası; “72 nci madde gereğince belirli bir süre görev yapmak üzere, mecburî olarak sürekli görevle atanan memurlardan kalkınmada birinci derecede öncelikli yörelerde bulunanlara, bu yörelerde fiilen çalışmak suretiyle geçirilen her iki yıl için bir kademe ilerlemesi daha verilir. Yıllık izinde geçirilen süreler fiilen çalışılmış sayılır. İki yıldan az süreler dikkate alınmaz” 5.3. “Yer değiştirme suretiyle atanma” başlıklı 72 nci maddesinin birinci fıkrası; “Kurumlarda yer değiştirme suretiyle atanmalar; hizmetlerin gereklerine, özelliklerine, Türkiyenin ekonomik, sosyal, kültürel ve ulaşım şartları yönünden benzerlik ve yakınlık gösteren iller gruplandırılarak tespit edilen bölgeler arasında adil ve dengeli bir sistem içinde yapılır.” 6. 17/04/2015 tarihli ve 29329 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Milli Eğitim Bakanlığı Öğretmen
Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin; 6.1. “Hizmet bölgeleri” başlıklı 37 nci maddesi; “Öğretmen ihtiyacı, coğrafi durum, ekonomik ve sosyal yönden gelişmişlik düzeyi, ulaşım şartları ile hizmet gereklerinin karşılanması yönünden benzerlik gösteren iller gruplandırılarak üç hizmet bölgesi oluşturulmuş ve bu iller, bu Yönetmeliğin ekinde yer alan Ek-1
Hizmet Bölgeleri Çizelgesinde gösterilmiştir.” 6.2. “Hizmet alanları” başlıklı 38 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkrasında; “Öğretmen ataması ve çalıştırılmasında güçlük derecesi bakımından benzerlik gösteren eğitim kurumları gruplandırılarak altı hizmet alanına ayrılmıştır. Eğitim kurumlarından 1, 2 ve 3 üncü hizmet alanlarındakiler zorunlu çalışma yükümlülüğü kapsamı dışında; 4, 5 ve 6 ncı hizmet alanlarındakiler ise zorunlu çalışma yükümlülüğü kapsamında olacak şekilde valiliklerce belirlenerek Bakanlığa bildirilir.” 6.3. “Zorunlu çalışma yükümlülüğünden muaf tutulacaklar” başlıklı 44 üncü maddesi; “(1) Zorunlu çalışma yükümlülüğünden; a) 6/5/2010 tarihinden önce Bakanlık kadrolarında öğretmen olarak göreve başlayanlar, b) Terör eylemleri etkisi ve sebebiyle şehit olan veya çalışamayacak derecede malul olan ya da malul olup da çalışabilir durumda olan kamu görevlileri ile er ve erbaşların, öğretmen olan eş ve çocukları ile anne, baba ve kardeşleri, c) En az % 40 oranında çalışma gücünden yoksun olduğunu belgelendiren öğretmenler, muaf tutulur.” 7. 28/09/1997 tarihli ve 23124 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 150 Seri No’lu Devlet Memurları
Kanunu Genel Tebliğinin üçüncü fıkrasında; “657 sayılı Kanunun 64 üncü maddesinin yukarıda belirtilen son fıkrası hükmünün uygulanabilmesi için ataması yapılan personelin; -Atama ve yer değiştirme yönetmeliğine göre zorunlu atamaya tabi personel olması, -Görev yapmakta olduğu yerin kalkınmada 1 inci derecede öncelikli yöreler (Erzurum ve Artvin illeri dâhil) olması, -Kalkınmada 1 inci derecede öncelikli yörelerde (Erzurum ve Artvin illeri dâhil) fiilleri görev yaptığı sürenin yıllık izin süresi dahil iki yıldan az olmaması, – Görev süresince olumlu sicil almış olması, şartlarını birlikte taşıması gerekmektedir.”
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde hazırlanan “Tavsiye Karar Önerisi”
Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 9. Başvuran özetle; kalkınmada 1. derece öncelikli 25 ilden birinde zorunlu hizmet bölgesi sayılan okullarda çalışmasına rağmen engelli personelin zorunlu hizmet yükümlülüğünden muaf olması nedeniyle her 2 yılda ekstra 1 kademe ilerleme hakkından yararlanamadığını belirterek, bu haktan yararlanabilmeyi talep etmektedir.
10. Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğiyle öğretmen ihtiyacının karşılanması amacıyla coğrafi durum, ekonomik ve sosyal yönden gelişmişlik düzeyi, ulaşım şartları ile hizmet gereklerinin karşılanması yönünden benzerlik gösteren illerin gruplandırılması neticesinde üç hizmet bölgesi, öğretmen ataması ve çalıştırılmasında güçlük derecesi bakımından benzerlik gösteren eğitim kurumlarının gruplandırılması sonucunda ise altı hizmet alanı belirlenmiş olup bu hizmet alanlarının bazılarında belirli süre zorunlu çalışma yükümlülüğü getirilmiştir.
11. Somut olayda, başvuranın 25.09.2017 tarihinde %76 oranında engelli sağlık kurulu raporu aldığı ve bu tarih itibarıyla Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinde yer alan
“Zorunlu çalışma yükümlülüğünden; En az % 40 oranında çalışma gücünden yoksun olduğunu belgelendiren öğretmenler, muaf tutulur.” madde hükmü gereğince zorunlu çalışma yükümlülüğünden muaf olduğu, 24.08.2020 tarihinde isteğe bağlı olarak Diyarbakır İli İlçesi Ortaokuluna atandığı, ancak başvuranın zorunlu çalışma yükümlüsü olmaması nedeniyle burada çalıştığı hizmet sürelerinin 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun 64 üncü maddesinin 3 üncü fıkrası hükmü kapsamında değerlendirilmesinin mümkün bulunmadığının idarece bildirildiği görülmektedir.
12. Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinin “Zorunlu çalışma yükümlülüğünden muaf tutulacaklar” başlıklı 44 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinde; “Zorunlu çalışma yükümlülüğünden; En az % 40 oranında çalışma gücünden yoksun olduğunu belgelendiren öğretmenler, muaf tutulur.” hükmüne istinaden en az % 40 oranında çalışma gücünden yoksun olduğunu belgelendiren öğretmenlerin zorunlu çalışma yükümlülüğünden muaf tutuldukları anlaşılmakta olup, başvuranın 25.09.2017 tarihinde %76 oranında engelli sağlık kurulu raporu aldığı ve bu tarih itibarıyla Millî
Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinde yer alan “Zorunlu çalışma yükümlülüğünden” muaf olduğu anlaşılmaktadır.
13. Anılan idare tarafından 64 üncü madde hükmünün uygulanabilmesi için 150 Seri No’lu Devlet
Memurları Kanunun Genel Tebliğinde diğer şartlarla birlikte anılan Yönetmeliğe atıfla personelin zorunlu atamaya tabi personel olması şartını sağlaması gerektiği belirtilmiştir. 150 Seri No’lu Devlet Memurları
Kanunun Genel Tebliğinin 5 inci maddesi, “Kalkınmada 1 inci derecede öncelikli yörelerdeki illerden birini herhangi bir nedenle tercih eden, kurumunca hizmet ihtiyacı dikkate alınarak ataması yapılan personel kendi kurumunun atama ve yer değiştirme yönetmeliği uyarınca zorunlu atamaya tabi olmaması halinde ise anılan madde hükmünden yararlandırılmayacaktır.” şeklinde düzenlendiği anlaşılmaktadır.
14. Ayrıca, ilgili mevzuatın incelemesi neticesinde; mecburî olarak sürekli görevle atanan memurlardan kalkınmada birinci derecede öncelikli yörelerde bulunanlara, bu yörelerde fiilen çalışmak suretiyle geçirilen her iki yıl için ek bir kademe ilerlemesi verildiği, kademe ilerlemesinin verilebilmesi için atama ve yer değiştirme yönetmeliğine göre zorunlu atamaya tabi personel olma, görev yapmakta olduğu yerin kalkınmada 1 inci derecede öncelikli yörelerden olması, görev süresince olumlu sicil almış olması
şartlarının beraber gerçekleşmesi gerektiği anlaşılmaktadır.
15. Dolayısıyla, kalkınmada birinci derecede öncelikli yörelerde görev yapan personele her iki yıl için ek bir kademe ilerlemesi verilmesi için 3 şartın beraber gerçekleşmesi gerektiği, bu şartlardan birinin “zorunlu hizmete tabi olma” olduğu, kaldı ki bu hususun 657 sayılı Kanunun ilgili maddesinde “mecburî olarak sürekli görevle atanan memurlardan kalkınmada birinci derecede öncelikli yörelerde bulunanlara..” şeklinde hüküm altına alındığı, başvuranın 25.09.2017 tarihinde %76 oranında engelli sağlık kurulu raporu aldığı ve bu tarih itibarıyla Millî Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinde yer alan “Zorunlu çalışma yükümlülüğünden; En az % 40 oranında çalışma gücünden yoksun olduğunu belgelendiren öğretmenler, muaf tutulur.” madde hükmü gereğince zorunlu çalışma yükümlülüğünden muaf olduğu tespit edilmiştir.
15.1. Bu itibarla, başvuranın 24.08.2020 tarihinde de isteğe bağlı olarak Diyarbakır ili ilçesi
Ortaokuluna atandığı, dolayısıyla başvuranın zorunlu çalışma yükümlüsü olmaması nedeniyle çalıştığı hizmet sürelerinin 657 sayılı Devlet Memurları Kanunun 64 üncü maddesinin 3 üncü fıkrası hükmü kapsamında değerlendirilmesinin mümkün bulunmadığı değerlendirilmektedir.
16. Yukarıda açıklanan hususlar, ilgili mevzuat, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları birlikte değerlendirildiğinde; iki yıla bir kademe ilerlemesinin zorunlu hizmet bölgelerinde görev yapan öğretmenlere yönelik teşvik edici bir uygulama olduğu, başvuranın talebinin ilgili idare tarafından reddedilmesi işleminde hukuka aykırılık bulunmadığı sonuç ve kanaatine ulaşılmaktadır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 17. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; idareden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ayrıca idarenin; başvuranla ilgili işlemlerinde
“kanunlara uygunluk”, “hesap verilebilirlik”, “şeffaflık”, “kararların gerekçeli olması” ilkelerine uygun davrandığı, ancak işleme karşı başvuru yollarını belirtmemesi nedeniyle “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uymadığı anlaşılmış olup, idareden bundan böyle bu ilkeye de uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren ilgili idare işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Diyarbakır İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURANA ve MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞINA TEBLİĞİNE, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi