İdarenin yargı kararlarını makul sürede uygulamaması adil yargılanma hakkını ihlal eder mi (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/8113-S.23.13248

BAŞVURU NO : 2023/724

KARAR TARİHİ : 04/07/2023

TAVSİYE KARARI

İÇİŞLERİ BAKANLIĞI

BAŞVURUYA KONU İDARE :

BAŞVURUNUN KONUSU : İhraç edilen ve kesinleşmiş yargı kararına rağmen idarece göreve başlatılmayan Polis Memurunun hakkındaki yargı kararlarının uygulanması talebi hakkındadır.

BAŞVURU TARİHİ : 13/01/2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza başvuran ; Emniyet Genel Müdürlüğü emrinde polis memuru olarak çalışmakta iken İçişleri Bakanlığı’nın 12/04/2021 tarihli sayılı Bakan onayı ile kamu görevinden çıkarıldığını, bu işleme karşı iptal talebiyle açtığı davanın Van 4. İdare Mahkemesi’nin 19/10/2021 tarihli

E: / K: / sayılı ilamı ile kabul edildiğini, akabinde davalı tarafça istinaf edilerek Erzurum

Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesinin / E. Sayılı dosyasının K: / kararı ile davalı tarafın istinaf talebinin reddedildiğini, iade kararlarının yasal olarak 30 gün içinde uygulanması gerektiği halde sorumlu idare tarafından henüz uygulanmadığını belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğünün 18/05/2023 tarihli ve – – sayılı yazısı ve eklerinde özetle; “adı geçenin Van Emniyet Müdürlüğü kadrosunda sicil sayılı Polis Memuru olarak görev yapmakta iken Bakanlık Makamının onayı ile 7145 sayılı

Kanunun 26’ncı maddesi ile 375 sayılı KHK’ya eklenen Geçici 35’inci madde kapsamında 12.04.2021 tarihinde kamu görevinden çıkarılarak 13.04.2021 tarihinde Teşkilatımızdan ilişiğinin kesildiği anlaşılmıştır. Bu işlemin iptali talebiyle idaremiz aleyhine açmış olduğu davada; Van 4. İdare

Mahkemesince 19.10.2021 tarih ve E: / -K: / sayılı “Dava Konusu İşlemin İptaline” kararı verilmiştir. İstinaf Mahkemesine yapılan itiraz sonucunda; Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari

Dava Dairesince 08.12.2022 tarih ve E: / -K: / sayılı ‘’İdare İstinaf İsteminin Reddine’’ kararı verilmiş olup bahse konu kararların uygulanması noktasında işlemler devam etmektedir.” ibarelerine yer verilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın; 3.1. “Hak arama hürriyeti” başlıklı 36 ncı maddesinin birinci fıkrasında “Herkes meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.” 3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye

Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.” 3.3. “Yargı yolu” başlıklı 125 inci maddesinin son fıkrasında “İdare, kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlüdür.” 3.4. “Mahkemelerin bağımsızlığı” başlıklı 138 inci maddesinin son fıkrasında “Yasama ve yürütme organları ile idare, mahkeme kararlarına uymak zorundadır; bu organlar ve idare, mahkeme kararlarını hiçbir suretle değiştiremez ve bunların yerine getirilmesini geciktiremez.” 4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5 inci maddesinin birinci fıkrasında “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 5. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun “Kararların sonuçları” başlıklı 28 inci maddesinin birinci ve üçüncü fıkrasında “Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemelerinin esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararlarının icaplarına göre idare, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecburdur. Bu süre hiçbir şekilde kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez. (…) Danıştay, bölge idare mahkemeleri, idare ve vergi mahkemeleri kararlarına göre işlem tesis edilmeyen veya eylemde bulunulmayan hallerde idare aleyhine Danıştay ve ilgili idari mahkemede maddi ve manevi tazminat davası açılabilir.” hükümleri düzenlenmiştir.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ

6. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin kabulü ile tavsiyede bulunulması yönünde hazırlanan öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme 7. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran özetle; Emniyet Genel Müdürlüğü emrinde polis memuru olarak çalışmakta iken İçişleri Bakanlığı’nın 12/04/2021 tarihli sayılı Bakan onayı ile kamu görevinden çıkarıldığını, bu işleme karşı iptal talebiyle açtığı davanın Van 4. İdare Mahkemesi’nin 19/10/2021 tarihli E: / K: / sayılı ilamı ile kabul edildiğini, akabinde davalı tarafça istinaf

edilerek Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesinin / E. Sayılı dosyasının

K: / kararı ile davalı tarafın istinaf talebinin reddedildiğini, iade kararlarının yasal olarak 30 gün içinde uygulanması gerektiği halde sorumlu idare tarafından henüz uygulanmadığını belirterek mağduriyetinin giderilmesini talep etmiştir.

8. Başvuru incelendiğinde; Van 4. İdare Mahkemesince 19/10/2021 tarihli E: / K: / sayılı kararda bakılmakta olan davada, “dava dosyasında bulunan bilgi ve belgeler, soruşturma dosyası ve eki ifade tutanakları, veri inceleme raporları ile kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin karar birlikte değerlendirildiğinde; davacı hakkında elde edilen delillerin bir kısmı irtibattan uzak veriler olduğu, ayrıca davacının FETÖ/PDY silahlı terör örgütü ile irtibatını gösteren başkaca bir bilgi ve belge bulunmadığından anılan örgüt ile irtibatının tespit edilemediği anlaşıldığından, FETÖ/PDY terör örgütü ile irtibatlı olduğu gerekçesiyle 375 sayılı KHK’nın geçici 35. maddesi uyarınca kamu görevinden çıkarılmasına ilişkin işlemde hukuka uygunluk bulunmamaktadır.” Denilerek açıklanan nedenlerle dava konusu işlemin iptaline karar verildiği görülmüştür.

9. Öte yandan idarece mezkur karar ile ilgili surette İstinaf Mahkemesine yapılan itiraz sonucunda; Erzurum

Bölge İdare Mahkemesi 1. İdari Dava Dairesince 2577 sayılı Kanunun 45. Maddesine göre yapılan istinaf incelemesi sonucunda, usul ve esas yönünden hukuka uygun olan İdare Mahkemesi kararının kaldırılmasını gerektiren bir neden bulunmadığından istinaf başvurusunun reddine karar verildiği anlaşılmıştır.

10. Anayasa Mahkemesinin; 10.1. E.2013/44, K. 2013/59 sayılı kararında hukuk devleti insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa’ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve kanunlarla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlet olarak tanımlanmıştır.

10.2. E.2009/27, K.2010/9 sayılı kararında Anayasa’nın 36. maddesinde ifade edilen hak arama özgürlüğünün, diğer temel hak ve özgürlüklerden gereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkili güvencelerden biri olmakla birlikte aynı zamanda toplumsal barışı güçlendiren, bireyin adaleti bulma, hakkı olanı elde etme, haksızlığı önleme uğraşının da aracı olduğu, hak arama özgürlüğü ve adil yargılanma hakkının, sadece yargı mercileri önünde davacı ve davalı olarak iddia ve savunmada bulunma hakkını değil, yargılama sonunda hakkı olanı elde etmeyi de kapsayan bir hak olduğu kaydedilmiştir.

11. Anayasa’nın 138 inci maddesi ile yargı kararlarının ne olursa olsun uygulanmamasından idarenin sorumlu tutulduğu görülmektedir. Öte yandan İdarenin kararı uygulama yükümlülüğü devam ettikçe, yargı kararının uygulanmamasından doğan sorumluluğunun da devam edeceği açıktır. Yukarıda anılan Anayasa

Mahkemesi kararından; Anayasanın 36 ncı maddesinde yer alan hak arama hürriyetinin yalnızca yargı mercileri karşısında davalı veya davacı olma sıfatını değil aynı zamanda mahkeme nezdinde verilmiş olan kararın idari mercilerce gereğinin yerine getirilmesini de kapsadığı anlaşılmakta olup, ayrıca mahkeme kararlarının uygulanması yargılama sürecinin devamı niteliğinde görülerek yargılama sürecini tamamlayan ve yargılamanın bir anlam ve sonuç doğurmasını saylayan unsur olarak nitelendirildiği görülmektedir.

Somut olayın değerlendirilmesi neticesinde, söz konusu mahkemenin iptal kararı neticesinde, idarenin başvuranı göreve başlatması gerekirken göreve başlatmadığı, dolayısıyla idarenin söz konusu mahkeme kararını makul sürede ifa etmekten kaçınamayacağı ve bunun adil yargılanma hakkının ihlali sonucunu doğuracağı değerlendirilmiştir.

12. Yukarıdaki açıklamalar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat, yargı kararları, Kamu Denetçiliği Kurumunun konuya ilişkin 2022/9799, 2022/6421, 2022/6157, 2022/14559, 2022/9871, 2021/12638 numaralı emsal kararları birlikte değerlendirildiğinde; başvuran hakkındaki yargı kararları doğrultusunda başvuranın göreve başlatılması gerektiği, zira Anayasa’nın 138 inci maddesi ile 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 28 inci maddelerinde yargı kararlarına uyma zorunluluğunun açıkça belirtildiği, söz konusu düzenlemeler gereğince idarenin idari yargı organlarınca verilen kararların icaplarına göre, gecikmeksizin işlem tesis etmeye veya eylemde bulunmaya mecbur olduğu dikkate alındığında yargı kararının verildiği tarihten itibaren geçen süre zarfında başvuranın yargı kararı gereğince göreve başlatılması gerekirken başlatılmamasının hukuka aykırılık teşkil ettiği, idarenin söz konusu yargı kararını makul sürede ifa etmekten kaçınamayacağı, bunun adil yargılanma hakkının ihlali sonucunu doğuracağı değerlendirildiğinden söz konusu yargı kararlarının icrası kapsamında başvuranın göreve başlatılması gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 13. 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu

Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6 ncı maddesinde iyi yönetim ilkelerine yer verilmiş olup; idare tarafından, başvuran hakkında verilen iptal kararının uygulanmadığı ve başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de “kanunlara uygunluk” ve “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkelerine uymadığı tespit edildiğinden, idareden bundan böyle bu ilkelere uyması beklenmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

14. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, İdare Mahkemesine yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Yukarıda açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre,

Van 4. İdare Mahkemesi’nin 19/10/2021 tarihli E: / K: / sayılı kararı gereğince başvuranın göreve başlatılması yönünde İÇİŞLERİ BAKANLIĞI EMNİYET GENEL

MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE BULUNULMASINA,

6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20 nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,

İÇİŞLERİ BAKANLIĞINCA bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde başvurana ve

Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna

Kararın Başvurana ve İÇİŞLERİ BAKANLIĞINA tebliğine,

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi