|
ÖZET: Başvuran, Şırnak İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğünde Şube Müdürü olarak görev yaparken, aile birliği mazeretiyle Samsun İl Müdürlüğüne atanma talebinde bulunmuştur. İdare, başvuranın talebini, Şırnak’taki fiili çalışan sayısının düşük olması ve hizmete duyulan ihtiyaç gerekçesiyle reddetmiştir. Anayasa’nın 41. maddesi, aile birliğinin korunmasını öngörse de, idarenin atama taleplerini değerlendirirken kamu hizmetinin gerekliliklerini, insan kaynaklarının verimli kullanımını ve teşkilat yapısını göz önünde bulundurması gerektiği vurgulanmıştır.
İdare, başvuranın talebini reddederken, kamu yararı ve hizmet gerekleri çerçevesinde hareket ettiğini belirtmiştir. Bu bağlamda, başvuranın eşinin sürekli işçi olması nedeniyle kurum içi yer değiştirme imkanının bulunmadığı kabul edilse de, Şırnak’taki hizmet ihtiyacının daha yüksek olduğu sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, idarenin başvuranın talebini reddine ilişkin işleminin hukuka uygun olduğu değerlendirilmiştir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/4966-S.23.8152
BAŞVURU NO : 2023/1815
KARAR TARİHİ : 14/04/2023
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : AFET VE ACİL DURUM YÖNETİMİ BAŞKANLIĞI
Aile birliği mazeretine istinaden yer değiştirme talebi hk.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 02/02/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran, Şırnak İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü Afet ve Acil Durum
Yönetim Merkezinde Şube Müdürü olarak görev yapmakta olduğunu, İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil
Durumu Yönetimi Başkanlığına 27.07.2022 tarihli ve sayı ile vermiş olduğu tayin talebini konu edinen dilekçesine herhangi bir cevap verilmediğini, Samsun ilinde ilkokul ikinci sınıf, dördüncü sınıf ve dokuzuncu sınıfta ( eğitimine devam eden üç çocuğu bulunduğunu, eşinin Samsun Eğitim ve Araştırma
Hastanesinde 657 Devlet Memurları Kanununun 4/D maddesine tabi sürekli işçi olarak çalışmakta olduğunu, eşinin iki kardeş olduğunu, ancak kardeşinin zorunlu atamaya tabi olarak Kara Kuvvetleri
Komutanlığı Gazimağusa/ KKTC’de görev yapmakta olduğunu, eşinin, babasının vasisi olarak atanmış olması sebebiyle ihtiyaçlarını karşılamak zorunluluğu bulunduğunu, eşinin işçi olması ve mahkeme kararı ile vasi atanmış olması nedeniyle il dışına atanma şansı bulunmadığını, Samsun İl Afet ve Acil Durum
Müdürlüğünde boş kadronun da bulunduğunu iddia ederek, aile birliğinin sağlanmasını teminen Samsun İl
Afet ve Acil Durum Müdürlüğünde münhal bulunan Şube Müdürlüğü kadrosuna atanmayı talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi ve belge talebi içeren yazımıza istinaden İçişleri Bakanlığı
Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı tarafından gönderilen 09/03/2023 tarih ve sayılı cevabi yazıda özetle;
2.1. Bilindiği üzere, Başkanlığın afet ve acil durumlar ile ilgili sürdürülebilir kalkınmayı esas alan risk odaklı, etkin, etkili ve güvenilir hizmet sunan uluslararası düzeyde model alınabilecek yönlendirici ve koordinatör bir kurum olma vizyonuyla, çalışmalarını büyük bir gayretle sürdürdüğü,
2.2. Bu çerçevede, Kurumun misyon ve vizyonunu gerçekleştirerek afet ve acil durumlarda planlama, hazırlık, müdahale ve iyileştirme çalışmalarını ülke düzeyinde etkin bir şekilde yürütmek gibi hayati öneme sahip görevlerinin yanında, ülkenin uluslararası alanda tanınırlığını artıran faaliyetleri ve insani yardım çalışmalarını başarılı bir şekilde yürütmesinin yeterli insan kaynağına sahip olunması ile mümkün olabileceğinin tartışılmaz bir gerçek olduğu,
2.3. Bu kapsamda, afet yönetiminde başarının disiplinlerarası çalışma gerektiren farklı uzmanlık alanlarında çalışanlarla mümkün olabileceği esas alınarak hazırlanan 17.12.2009 tarihli ve 27435sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren “İl Afet ve Acil Durum Müdürlükleri ile Sivil Savunma Arama ve Kurtarma
Birlik Müdürlükleri Norm Kadro İlke ve Standartlarına Dair Yönetmelik” ile her İl Müdürlüğünün nitelik, unvan ve sayı itibariyle norm kadrolarının belirlendiği,
2.4. Ancak, merkez ve taşra teşkilatında kurumlar arası nakil, emeklilik, istifa ya da memuriyetten çıkarma vb. nedenlerle yıllar itibariyle ayrılan personelin yerine, ihtiyaç duyulan sayıda kadro ve atama kontenjanı alınamadığından hali hazırda yürütülmekte olan çalışmaların olumsuz yönde etkilendiği, kısa ve uzun vadede atılması planlanan stratejik adımların atılmasının güçleştiği,
2.5. Yukarıda belirtilen açıklamalar çerçevesinde, İl Müdürlüklerinin afet ve acil durumlara ilişkin hizmetlerinde aksaklıklar yaşanmaması için naklen atama veya geçici görevlendirme talebinde bulunan personelin bulunduğu ildeki norm kadro durumu ve hizmetine duyulan ihtiyacın da göz önünde bulundurularak değerlendirme yapıldığı, yapılan değerlendirme sonucunda Şırnak İl Afet ve Acil Durum
Müdürlüğünün 57 adet norm kadrosunun 32 adedinin dolu 25 adedinin boş olması ve 4 adet Şube
Müdürü kadrosunun 3 adedinin dolu 1 adedinin boş olması; Samsun İl Müdürlüğünün ise 194 adet norm kadrosunun 157 sinin dolu, 37 sinin boş olması, 5 adet Şube Müdürü kadrosunun 4 ünün dolu
1 inin boş olması ve Şırnak İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğünün fiili çalışan yüzdesinin düşük seviyede
olması göz önünde bulundurularak başvuranın hizmetine ihtiyaç duyulması nedeniyle talebinin uygun reddedildiği,
İfade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın,
3.1. “Ailenin korunması ve çocuk hakları” başlıklı 41 inci maddesinin birinci ve ikinci fıkralarında; “Aile, Türk toplumunun temelidir ve eşler arasında eşitliğe dayanır. Devlet, ailenin huzur ve refahı ile özellikle ananın ve çocukların korunması ve aile planlamasının öğretimi ile uygulanmasını sağlamak için gerekli tedbirleri alır, teşkilâtı kurar.”
3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye
Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 18.1.2020 tarih ve 31012 sayılı Resmî Gazetede yayımlanan İçişleri Bakanlığı Personeli Yer
Değiştirme Ve Atama Yönetmeliği, “Yönetmelikte hüküm bulunmayan haller” başlıklı 16’ncı maddesinde, “ (1) Memurun isteği üzerine sağlık, aile birliği, can güvenliği mazeretlerine veya engellilik durumuna bağlı yer değişikliği talepleri ya da hizmetin gereği olarak yapılabilecek yer değiştirmeler ile bölge hizmetinden sayılacak ve sayılmayacak süreler hususlarında ve bu Yönetmelikte hüküm bulunmayan diğer hallerde; 14/7/1965 tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ile 19/4/1983 tarihli ve 83/6525 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe konulan Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle
Atanmalarına İlişkin Yönetmelik hükümleri uygulanır.”
6. 25/6/1983 tarihli ve 18088 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Devlet Memurlarının Yer Değiştirme
Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin, “Aile Birliği Mazeretine Bağlı Yer Değişikliği” başlıklı 14’üncü maddesinde, “Aile birliği mazeretine dayanarak yer değişikliği memurun; a) Kamu personeli olan eşinin, kurum içi yer değiştirme suretiyle atanma imkânının olmaması veya mevzuatı uyarınca eşin zorunlu yer değiştirmeye tabi tutulan bir görevde bulunması durumunda bu kapsamdaki eşin bulunduğu yere, …
atanması suretiyle yapılabilir.”
7. 17.12.2009 tarih ve 27435 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan İl Afet ve Acil Durum Müdürlükleri
İle Sivil Savunma Arama ve Kurtarma Birlik Müdürlükleri Norm Kadro İlke Ve Standartlarına
Dair Yönetmeliğin;
7.1. “Amaç” başlıklı 1 inci maddesinde; “(1) Bu Yönetmeliğin amacı; il müdürlükleri ile birlik müdürlüklerinde insan kaynaklarının etkili ve verimli kullanılması ile hizmetlerde kalitenin artırılması amacıyla, ihtiyaç duyulan nitelik, unvan ve sayıda personel istihdamını sağlamaktır.”
7.2. “Norm kadro standartları cetveli” başlıklı 18 inci maddesinde; “İl müdürlükleri ile birlik müdürlüklerinin norm kadroları unvan ve sayı itibariyle; bulundukları illerin afet ve acil durum hassasiyeti, nüfusu, yüzölçümü, ilçe sayısı, sanayi, ticaret ve turizm niteliği, coğrafi özelliği, nüfus hareketliliği ve gelişme potansiyeli kriterleri göz önüne alınarak, bu Yönetmeliğin ekinde yer alan EK-1 İl Afet ve Acil
Durum Müdürlükleri Norm Kadro Standartları Cetveli ile EK-2 Sivil Savunma Arama ve Kurtarma Birlik
Müdürlükleri Norm Kadro Standartları Cetvelinde belirlenmiştir. (2) Ayrıca, il müdürlüklerinin teşkilat yapısı içerisinde bulunan il afet ve acil durum yönetim merkezi ile arama kurtarma ekiplerine ilişkin norm kadrolar da EK – 1 İl Afet ve Acil Durum Müdürlükleri Norm Kadro Standartları Cetvelinde ayrı bölümler halinde gösterilmiştir.”
Hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin reddi yönündeki öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Şırnak İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü Afet ve Acil Durum Yönetim Merkezinde Şube Müdürü olarak görev yapmakta olan başvuran aile birliği mazeretine istinaden Samsun İl Afet ve Acil Durum
Müdürlüğünde münhal bulunan Şube Müdürlüğü kadrosuna atanmayı talep etmektedir.
10. İdarece gönderilen bilgi ve belgelerin tetkiki neticesinde, başvuranın talebinin, Şırnak İl Afet ve Acil
Durum Müdürlüğünde fiili çalışan yüzdesinin düşük seviyede olması sebebiyle hizmetine ihtiyaç duyulduğu gerekçesiyle reddedildiği anlaşılmaktadır.
11. Anayasamızın 41 inci maddesi, bireylerinin bir arada tutulmasıyla ailenin huzur ve mutluluğunu devam ettirilmesi ve bu yolla kamu görevlilerinin ailevi kaygılardan uzaklaştırılarak kamu hizmetlerinin verimliliğinin artırılması amacını taşımaktadır. Ancak, kişilerin aile birliği gibi “bir takım mazeretler çerçevesinde başka yere atanma konusunda talep hakları var ise de atamaya ilişkin mazeretlerini değerlendirip karara bağlayacak olan idarenin, kendi mevzuatı çerçevesinde, ifa edilen kamu hizmetinin gerekleri, insan kaynaklarının verimli kullanılması, teşkilat yapısının elverişliliği ve benzeri faktörleri dikkate alması kaçınılmazdır. Zira kamu hizmetinin sağlıklı ve kesintisiz bir şekilde yerine getirilmesi için gerekli tedbirleri almak, ilgili idarenin öncelikli görevi ve sorumluluğudur.” (Anayasa Mahkemesinin 20/02/2014 tarihli ve 2012/606 başvuru numaralı Kararı).
12. İçişleri Bakanlığı Personeli Yer Değiştirme ve Atama Yönetmeliğinin 16’ncı maddesinde, memurun isteği üzerine aile birliği mazeretine bağlı yer değişikliği talepleri hakkında Devlet Memurlarının Yer
Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik hükümlerinin uygulanacağı öngörülmekte, anılan
Yönetmeliğin 14’üncü maddesinde ise, aile birliği mazeretine dayanarak yer değişikliğinin, memurun; Kamu personeli olan eşinin, kurum içi yer değiştirme suretiyle atanma imkânının olmaması durumunda bu kapsamdaki eşin bulunduğu yere atanması suretiyle yapılabileceği hüküm altına alınmaktadır.
13. Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliğin 14’üncü madde hükmü metninde yer alan “Aile birliği mazeretine dayanarak yer değişikliği memurun; …atanması suretiyle yapılabilir.” ibaresinden de anlaşılacağı üzere, aile birliği mazereti bulunan personelin, eşinin bulunduğu yere atanması hususunda ilgili idareye takdir yetkisi tanınmaktadır.
14. Takdir yetkisi, idarenin belli şart ve durumların meydana gelmesi halinde belli bir kararı alıp almamak veya kanunda öngörülen değişik çözümler arasında bir seçim yapmak konusunda tanınan bir serbestiye ya da belirli bir konuda karar alabilmek için hangi şart ve durumların ortaya çıkması gerektiğini tespit etmek imkânına sahip olması olarak tanımlanmaktadır. İdari işlemler tesis edilirken, İdareler, bağlı yetki veya takdir yetkisi çerçevesinde karar alırlar. Bu doğrultuda, idari işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat unsurlarının tümünün hukuk kuralları tarafından önceden belirlenerek, idareye belli bir yönde hareket etme hususunda bir tercih tanınmamışsa veya idareye belli bir tasarrufta bulunması kesin olarak emredilmişse bağlı yetkiden, idarenin nerede ve nasıl bir tasarrufta bulunacağının hukuk kuralları ile önceden kesin bir şekilde belirlenmediği durumlarda ise idarenin takdir yetkisinden söz edilmektedir. (Halil Kalabalık, İdare
Hukukunda Takdir Yetkisi Kavramı ve Benzer Kurumlarla Karşılaştırılması, Gazi Üniversitesi Hukuk
Fakültesi Dergisi Cilt 1, Sayı 2, Aralık 1997)
15. Bu itibarla, İdareye belli konularda takdir yetkisinin tanınması idarenin görevlerinin niteliği gereği zorunludur. Ancak, idarenin takdir yetkisi, idarenin keyfi olarak hareket edebileceği anlamına gelmemektedir. Bir başka deyişle, idareye yasalarla tanınan takdir yetkisinin mutlak olmayıp, kamu yararı ve hizmet gerekleri ile sınırlı olduğunu da belirtmek gerekmektedir. (Danıştay 2. Dairesinin, 17/09/2015 tarihli E. 2015/2662, K. 2015/7471 sayılı kararı).
16. Somut olay kapsamında, ilgili idare tarafından aile birliği mazeretine istinaden yer değiştirme hususunda sahip olunan takdir yetkisinin doktrin ve yargı içtihatları ile belirlenen kamu yararı ve hizmet gerekleri kriterleri dikkate alınmak suretiyle kullanılıp kullanılmadığı incelenecek olursa, başvuranın eşinin sürekli işçi olması hasebiyle kurum içi yer değiştirme suretiyle atanma imkânının bulunmadığı açık olmakla birlikte, ildeki norm kadro durumu ve hizmete duyulan ihtiyaç kriterleri doğrultusunda yapılan değerlendirmede, Şırnak İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğünün fiili çalışan yüzdesinin düşük seviyede bulunması hasebiyle başvuranın hizmetine Samsun iline nazaran Şırnak ilinde daha yüksek seviyede ihtiyaç duyulduğu göz önünde bulundurulduğunda, ilgili idarenin başvuranın talebinin reddine ilişkin işleminin kamu yararı ve hizmet gerekleri kriterleri dikkate alınmak suretiyle tesis edildiği değerlendirilmektedir.
17. Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; yukarıda sözü edilen mevzuat hükümleri ve yargı içtihatları uyarınca, ilgili idarenin başvuranın talebinin reddi yönünde tezahür eden işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
18. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikayet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
V. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
19. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Mardin İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VI. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın, BAŞVURANA ve AFET VE ACİL DURUM YÖNETİMİ BAŞKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi