|
ÖZET: Başvuran, Kocaeli Üniversitesi’nde öğretim üyesi olarak görev yaptığı dönemde II. Öğretim ek ders ücretinin eksik yatırıldığını iddia ederek, ödemelerin 3.2 katsayısına göre yapılmasını talep etmiştir. İdare, 2021-2022 eğitim-öğretim yılı bahar döneminde ek ders ücret katsayısının 1 olarak belirlendiğini ve bu kararın bütçe kısıtlamaları doğrultusunda alındığını açıklamıştır. İlgili yönetim kurulu kararları, ödeneğin %70 sınırına uygun olarak hesaplandığını ve bu nedenle başvurana yapılan ödemelerin yasal çerçevede gerçekleştirildiğini ortaya koymaktadır.
Sonuç olarak, başvuranın talebi, idarenin bütçe imkanları ve mevcut mevzuat çerçevesinde değerlendirildiğinde, hukuka uygun bulunmuş ve başvurunun reddine karar verilmiştir. Bu durum, kamu harcamalarının yasal sınırlar içinde yapılması gerekliliğini ve idarenin bütçe kısıtlamalarına uymak zorunda olduğunu göstermektedir. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/5766-S.23.9507
BAŞVURU NO : 2023/3274
KARAR TARİHİ : 09/05/2023
RET KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ
Başvuranın eksik yatırıldığını iddia ettiği ikinci öğretim ek ders
BAŞVURUNUN KONUSU :
ücretinin tarafına ödenmesi talebi hk.
BAŞVURU TARİHİ : 08/03/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran, Kocaeli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi öğretim üyesi olarak görev yaptığı 2021- 2022 bahar döneminde 15 saat II.
Öğretim ders görevi ifa ettiğini, II. Öğretim ders göreviyle ilgili toplam 10 saatlik ek ders ücreti ödemesinin ders görevlendirmelerinin yapıldığı tarihte I. Öğretim ders ücretinin 3.2 katıyla çarpılarak yapılacağının bildirildiğini, ek ders ücreti ödemelerinin söz konusu kat sayıyla çarpılacağı inanç ve beklentisiyle II.
Öğretimden 15 saat (10 saati ek ders ücretine karşılık gelecek şekilde) ifa ettiğini, 2021-2022 Bahar Dönemi akademik takviminin 14.02.2022- 20.05.2022 tarihleri arasında olduğunu, ders döneminin bitmesine tam bir hafta kala 11.05.2022 tarihinde Fakülte Yönetim Kurulunun II. Öğretim ek ders ücreti kat sayısının 3.2 kat sayısı yerine 1 kat sayısıyla çarpılacağı yönünde karar alarak II. Öğretim ek ders ücret katsayısının I.
Öğretim ile aynı hale getirildiğini, İdare tarafından, dönem başında, ders görevlerinin ifasının ardından ödenek olmadığı gerekçesiyle ek ders ücreti katsayısının aşağıya çekilmesinin hukuki belirlilik ilkesine ve Anayasanın 18. Maddesi ile teminat altına alınan angarya yasağına aykırı olması sebebiyle hukuksuz olduğunu, ödeneğin bulunup bulunmadığı dönem başında belli iken ders döneminin bitmesine bir hafta kalaya kadar beklendikten sonra Yönetim kurulu kararı alınarak ek ders ücret katsayısının aşağıya çekilmesinin ilgili idarenin kötüniyetinin ispatı olduğunu, 14.12.2022 tarihinde bakiye ücret talebinde bulunduğunu ancak, talebinin reddedildiğini, söz konusu cevabi yazıda 09.03.2022 tarihli bir yönetim kurulu kararından bahsedildiğini ancak bu kararın şahsına tebliğ edilmediğini, söz konusu karar tarihinde bahar döneminin çoktan başlamış olduğunu ve derslerin belli bir kısmının tarafınca ifa edildiğini, idarenin açıklamalarına göre, 09.03.2022 tarihli yönetim kurulu kararı ile II. Öğretim ek ders ücreti katsayısı 1 olarak belirlenmiş iken 11.05.2022 tarihinde ek ders ücreti kat sayısıyla ilgili (yine 1 olacak şekilde) yeniden karar alınmasının çelişkili olduğunu ve gerçeği yansıtmadığını iddia ederek, II. Öğretim
ek ders ücretlerinin görevin ifa edildiği dönemdeki kat sayısı olan 3.2’ye uygun olarak hesaplanarak şahsına eksik yatırılmış olan 11.806,69 YTL’nin tarafına ödenmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi ve belge talebi içeren yazımıza istinaden Kocaeli
Üniversitesi Rektörlüğü tarafından gönderilen 19/04/2023 tarih ve sayılı cevabi yazıda;
2.1. Yükseköğretim Kurumlarında ders vermekte olan öğretim üyelerinin/ elemanlarının ders yüklerinin
2547 sayılı Kanunun 36 ncı maddesinde “Öğretim üyesi, kadrosunun bulunduğu yükseköğretim birimi ile
sınırlı olmaksızın ve ihtiyaç bulunması halinde görevli olduğu yükseköğretim kurumunda haftada asgari on saat ders vermekle yükümlüdür.” Şeklinde belirlendiği, 2914 sayılı Kanunun 11’nci maddesinde, “2547
Sayılı Yükseköğretim Kanununun 36 ncı maddesine göre haftalık okutulması mecburi ders yükü saati dışında, kısmi statüde bulunanlar dahil öğretim elamanlarına görev unvanlarına göre Maliye Bakanlığının görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen mecburi ve isteğe bağlı dersler ve diğer faaliyetler için bu ders ve faaliyetlerin haftalık ders programında yer alması ve fiilen yapılması şartıyla en çok yirmi saate kadar, ikinci öğretimde ise en çok on saate kadar ek ders ücreti ödenir.” Hükmünün yer aldığı, mecburi ders yükünün dışında fiilen yapılan derslere ilişkin ücret ödenmesinin ise, 3843 sayılı
Kanunun, “Normal örgün öğretimde zorunlu ders yükünü doldurmuş olan öğretim elemanlarına ikinci öğretimde verdikleri her ders için; dolduramamış olan öğretim elemanlarına bu yükün doldurulmasından sonra verdikleri her ders için, 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanununun 11. maddesinde öngörülen hükümler çerçevesinde ek ders ücreti ile ara sınav, yarıyıl ve yıl sonu sınavları için ödenecek ücretlerin üç katını aşmayacak şekilde ikinci öğretim programları esas alınarak, Cumhurbaşkanınca belirlenecek ders ücreti ödenir.” Şeklindeki hükmü ile düzenlendiği, bu ödemenin sınırının ise anılan Kanunun “Öğretim elemanlarına ödenecek ek ders ve sınav ücretleri ile personele ödenecek fazla çalışma ücretlerinin toplamı, toplanan ikinci öğretim ücretlerinin %70’ini aşamaz.” Şeklindeki 12 nci maddesinin üçüncü fıkrası ile belirlendiği,
2.2. Üniversite Strateji Daire Başkanlığının 9.3.2022 tarih ve sayılı yazısı ile 2021-2022 eğitimöğretim yılının bahar dönemi (Ocak-Haziran) içinde Üniversite bünyesinde bulunan tüm Fakülte, Yüksekokul ve Meslek Yüksekokullarının II. Öğretim gelirlerini tespit ederek öncelikle yıl içinde iadeye maruz kalacak harç miktarlarının düşülüp, yazıda belirtilen kesintilerde yapıldıktan sonra kalan tutardan ek ders, final ücreti ve mesai ödemeleri yapılabileceğinden, bahar dönemi giderlerinin ödenek üstü harcamaya sebebiyet vermemesi için birimlerin gerekli kısıtlamaları ve diğer önlemleri almalarının önem arz ettiği belirtilerek ders ücreti katsayısının belirlenmesi için yönetim kurulu kararı alınmasının ve Strateji
Geliştirme Daire Başkanlığına bildirilmesinin istendiği, Fakültenin 09/03/2022 tarih ve sayılı
Yönetim Kurulu Toplantısının sıra sayılı kararı ile ilgili mevzuat doğrultusunda, ödenek üstü harcamaya sebep olunmadan, Öğrenci İşleri Daire Başkanlığının 04 Mart 2022 tarih ve sayılı yazısı ile bildirilen 2021-2022 Eğitim-Öğretim yılı Bahar Yarıyılı ikinci öğretim gelirinin %70’ini aşmadan gerekli hesaplamaların yapıldığı ve ders ücreti katsayısı 1(bir) olarak belirlenerek Üniversite Yönetim Kuruluna sunulmak üzere oy birliği ile karar verildiği, ayrıca 2022 Mayıs ayında fakültenin ikinci öğretim kalan ödeneği tekrar gözden geçirilerek Fakülte Yönetim Kurulunun 11/05/2022 tarih ve no’lu toplantısında alınan sıra sayılı kararı ile yıl sonu sınav ücreti ve ders ödeme kat sayısının tekrar aynı oranda belirlendiği, Fakültenin Bölümünde görev yapmakta iken görevinden ayrılan Dr. Öğr. Üyesi ‘na 11/05/2022 tarih ve no’lu toplantısının sıra sayılı kararının 12/05/2022 tarih sayılı yazı ile EBYS’den tebliğ edildiği, 2021-
2022 Eğitim-Öğretim Yılı Bahar Döneminde ikinci öğretim ücretlerinin kendisine ve fakültenin ikinci
öğretimde görev alan tüm öğretim üyelerine mevzuat kapsamında bütçe olanakları doğrultusunda ödeme
yapıldığının tespit edildiği, Dr. Öğr. Üyesi ’nun, 2021-2022 EğitimÖğretim Yılı Bahar Döneminde zorunlu ders yükünü doldurduktan sonra kendi isteği ile verdiği dersler için Bölüm Başkanlığına ve Dekanlık Makamına ödeme/ders görevlendirmesinin iptali hakkında itiraz/şikayet başvurusunda bulunmadığı,
2.3. Üniversite bünyesinde bulunan diğer fakülte ve meslek yüksekokullarının II. Öğretim Bölümlerine kayıtlı olan öğrenci sayısının ve öğrencilerin öğrenim gördükleri bölümlere göre ödedikleri harç miktarının farklı olmasından dolayı Öğrenci İşleri Daire Başkanlığının 04 Mart 2022 tarih ve sayılı yazısı ekinde bulunan tabloda da görüleceği gibi II. öğretim gelirlerinin birbirinden çok farklı olduğu, bu fark nedeniyle ek ders katsayısının belirlenmesinin birimden birime farklılık gösterdiği, ek ders katsayısının belirlenmesinde birimler arasında değişken olan bir diğer unsurun da ders veren öğretim üyelerinin unvanlarının farklılığı olduğu, bu nedenlerle, birimler arasında kıyaslama yapılmasının uygun olmayacağı, böyle bir kıyaslamanın Üniversite Yönetimi tarafından da yapılmadığı, ayrıca II. Öğretim gelirlerinden birimler arası ödenek aktarımı da yapılmadığı, ikinci öğretim bulunan Üniversite harcama birimleri fakülte ve meslek yüksekokullarında, ikinci öğretim ek ders ödemelerine ilişkin katsayı tespitine ilişkin örnek yönetim kurulu kararlarının ekte sunulduğu,
2.4. Ek ders ödeme katsayıları tüm fakülte için ilk olarak 09 Mart 2022 tarihinden daha sonra öğretim üyelerinin mağdur olmaması için kalan ödenek gözden geçirilerek 11 Mayıs 2022 tarihinde ikinci bir karar ile katsayı belirlenmiş ve iddia edildiği gibi katsayı daha sonra belirlenme yerine dönem başında ve ikinci ödeme yapılmadan önce tekrar belirlendiği ve fakülte öğretim üyelerinin bu konuda mağdur olmamaları için gerekli özenin gösterildiği, bilindiği üzere, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 46. maddesinde; “İkinci öğretimde alınacak öğrenim ücreti, öğrenci cari hizmet maliyetinin yarısından az olamaz. İkinci öğretimde alınacak ücretlerin Cumhurbaşkanınca belirlenecek miktarı öğrencilerin başta beslenme olmak üzere barınma, sağlık, spor, kültür ve diğer sosyal hizmetlerinde kullanılır.” Hükmünün bulunduğu, bu çerçevede 1 Temmuz 2021 tarih ve 31528 sayılı resmi Gazetede yayımlanan 2021/4206 sayılı “2021-2022
Eğitim – Öğretim Yılında Yükseköğretim Kurumlarında Cari Hizmet Maliyetlerine Öğrenci Katkısı Olarak
Alınacak Katkı Payları ve Öğrenim Ücretlerinin Tespitine Dair Karar”ın 4. maddesinde; “İkinci öğretimde alınacak öğretim ücretlerinin yüzde onu, öğrencilerin başta beslenme olmak üzere barınma, sağlık, spor, kültür ve diğer sosyal hizmetlerinde kullanılır. Kalan kısmı ise, üniversite bütçesine dahil edilerek
Yükseköğretim Kurulunca tespit edilen usul ve esaslara göre kullanılır.” hükmüne yer verildiği, söz konusu maddenin 2021-2022 öğretim yılına özgü olmadığı, 2011-2012 öğretim yılından beri Cumhurbaşkanlığınca (2018 yılı öncesi Bakanlar Kurulunca) karara bağlanarak Resmi Gazetede yayımlandığı, 3843 sayılı
Kanunun 12. maddesinde; “Yükseköğretim kurumlarının ikinci öğretim yapan birimlerinde görevli öğretim elemanları ile idari personele yasal çalışma saati bitiminden sonra fiilen yaptıkları fazla çalışma süreleri için saat ücreti ödenir. Yapılacak fazla çalışmanın aylık saati ile ödenecek ücretin miktarı, (…) her yıl bütçe kanunu ile belirlenen saat başı fazla çalışma ücretinin üç katını aşmayacak şekilde Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir. Ancak, öğretim elemanlarına aynı süre için ek ders ücreti ile birlikte fazla çalışma ücreti ödenmez. Öğretim elemanlarına ödenecek ek ders ve sınav ücretleri ile personele ödenecek fazla çalışma ücretlerinin toplamı, toplanan ikinci öğretim ücretlerinin %70’ini aşamaz.” Hükmünün yer aldığı, 2022-2024 Dönemi Bütçe Hazırlama Rehberi 3.1.3.1 maddesinde; “Yükseköğretim kurumlarında ilgili mevzuatına göre belli amaçlarla kullanılması öngörülen öz gelirler ile bunlara ilişkin giderlerin bütçelenmesinde aşağıdaki esaslara uyulacaktır: 2547 sayılı Kanunun ek 25. maddesine göre taşınmaz mallardan elde edilen kira, satış ve işletme gelirleri, IV. düzeyde ilgili gelir kodunda, buna ilişkin giderler ise (A) işaretli cetvelde “Taşınmaz Mal Gelirleriyle Yürütülecek Hizmetler” faaliyetinde, 3843 sayılı
Kanunun 7. maddesi gereğince elde edilen ikinci öğretim gelirleri, (B) işaretli cetvelde “03.1.2.31- İkinci
Öğretimden Elde Edilen Gelirler” gelir kodunda, buna ilişkin giderler ise (A) işaretli cetvelde
“Yükseköğretim Kurumları İkinci Öğretim” faaliyetinde, Yükseköğretim kurumlarında ikinci öğrenim
gören öğrencilerden alınan öğrenim ücretlerinin, bu öğrencilerin beslenme, sağlık, spor, kültür ve diğer sosyal hizmetlerinde kullanılması için 2547 sayılı Kanunun 46. maddesi gereği ayrılması gereken tutarlar da dâhil olmak üzere tamamı bu gelir kodunda takip edilecektir. Ancak söz konusu tutarların ödenekleştirilmesinde sağlık, kültür ve spor faaliyetlerine ilişkin aşağıda yer alan faaliyetler kullanılacaktır.
İkinci öğretim kapsamında ödenecek ek ders ve sınav ücretleri ile fazla çalışma ücretlerinin bütçeleştirilmesi ve ödenmesinde, sözü edilen bu tutarlar düşüldükten sonra kalan miktarın yüzde 70’i geçilmeyecektir.” İfade edildiği, ayrıca 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 70 inci maddesinde (Ödenek üstü Harcama); “Kamu zararı oluşturmamakla birlikte bütçelere, ayrıntılı harcama programlarına, serbest bırakma oranlarına aykırı olarak veya ödenek gönderme belgelerindeki ödenek miktarını aşan harcama talimatı veren harcama yetkililerine, her türlü aylık, ödenek, zam ve tazminat dahil yapılan bir aylık net ödemeler toplamının iki katı tutarına kadar para cezası verilir.” Hükmüne yer verildiği, bu kapsamda, ikinci öğretim hizmetlerinin yürütülebilmesi amacıyla ihtiyaç duyulan ödeneğin, yapılan gelir tahminleri doğrultusunda Üniversite bütçelerinde öngörüldüğü ve yıl içinde gelir gerçekleşmelerine bağlı olarak kullanıldığı, gelirin bütçede öngörülen tutardan fazla gerçekleşmesi halinde ise yukarıda belirtilen esaslara göre gelir fazlası karşılığı ödenek kaydı suretiyle gerekli ödeneğin temin edildiği, dolayısıyla gelirin gerçekleştiği tutarda ödenek yaratma imkanı bulunduğu, sonuç olarak, ikinci öğretim uygulaması ile ilgili olarak harcama birimlerinin ikinci öğretim gelirlerine bağlı olarak ödenekler verildiği, öğretim elemanlarına ek ders ve sınav ücretleri için elde edilen gelirin karşılığı olarak verilen ödeneğin üstünde ödeme mümkün bulunmadığı gibi, bütçenin başka tertiplerinden de ödeme imkanı bulunmadığı, bu itibarla, harcama birimlerinin mevcut kanun ve kararlar doğrultusunda öğretim elemanlarının ek ders ve sınav ücretlerinin bütçe imkanları doğrultusunda ek derslerin ödenebilmesi için tespit ettikleri katsayı çerçevesinde aldıkları yönetim karaları doğrultusunda ödeme yapıldığı,
2.5. 2021-2022 Eğitim-Öğretim Yılı Bahar Dönemi derslerinin 14 Şubat 2022 tarihinde başlayıp 20 Mayıs
2022 tarihinde sona erdiği, ‘nun bu döneme ait ders görevlendirmesinin, F1
formunun kendisinin de Bölüm Başkan Yardımcısı olarak görev yaptığı
Bölüm Başkanlığının 24.03.2022 tarih/ sayılı yazı ile Dekanlık Makamına gönderildiği, bu görevlendirmenin uygun görüldüğüne dair alınan 30/03/2022 tarih ve no’lu toplantısında alınan sıra sayılı kararın EBYS ile Bölüm Başkanlığına tebliğ edildiği, ayrıca 2022 Mayıs ayında fakültenin ikinci öğretim ödeneği tekrar gözden geçirilerek resmi tatil günlerinin hafta arasına gelmesi, sağlık raporu, yıllık izin alan personele ödeme yapılmadığından dolayı ödemede bir artış olup/olmadığının kontrol edildiği, Fakülte Yönetim Kurulu’nun 11/05/2022 tarih ve nolu toplantısında alınan sıra sayılı kararı ile yıl sonu sınav ücreti ve ders ödeme kat sayısının tekrar aynı oranda belirlendiği ve kendisine tebliğ edilmiştir. 14 Şubat-31 Mart 2022 arasındaki II. Öğretim de yürüttüğü derslerin ödemeleri 1 (bir) kat sayısı ile 24 Nisan 2022 tarihinde, ikinci ödemesinin aynı katsayı ile 07 Haziran 2022 tarihinde ödendikten sonra ‘nun herhangi bir itirazda bulunmadığı, ilk ödemeden 8 ay, ikinci ödemeden 9 ay geçtikten sonra 14 Aralık 2022 tarihinde yapmış olduğu itiraza bir anlam verilemediği, ayrıca bir önceki yarıyılda 3,2’nin altında ikinci öğretim ücreti ödenmesine rağmen bu kapsamda tarafından herhangi bir itirazda bulunulmadığı,
2.6. Şikayet konusuna ilişkin olarak veya diğer ilgililer tarafından
Üniversiteye karşı yargı organlarında açılmış bir dava bulunmadığı,
ifade edilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,
4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü
eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5. 04/11/1981 tarihli ve 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun;
5.1. “Çalışma esasları” başlıklı 36 ncı maddesinin üçüncü fıkrasında; “Öğretim üyesi, kadrosunun bulunduğu yükseköğretim birimi ile sınırlı olmaksızın ve ihtiyaç bulunması halinde görevli olduğu yükseköğretim kurumunda haftada asgari on saat ders vermekle yükümlüdür. …”
5.2. “Cari hizmet maliyetinin hesaplanması, öğrenci katkı payları ve öğrenim ücretleri” başlıklı 46 ncı maddesinde; “… ğ. İkinci öğretimde alınacak öğrenim ücreti, öğrenci cari hizmet maliyetinin yarısından az olamaz. İkinci öğretimde alınacak ücretlerin Cumhurbaşkanınca belirlenecek miktarı öğrencilerin başta beslenme olmak üzere barınma, sağlık, spor, kültür ve diğer sosyal hizmetlerinde kullanılır. …”
6. 11/10/1983 tarihli ve 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanununun; “ Ek ders ücreti” başlıklı
11 inci maddesinin birinci fıkrasında; “2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 36 ncı maddesine göre
haftalık okutulması mecburi ders yükü saati dışında, kısmi statüde bulunanlar dahil öğretim elamanlarına görev unvanlarına göre Maliye Bakanlığının görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen mecburi ve isteğe bağlı dersler ve diğer faaliyetler için bu ders ve faaliyetlerin haftalık ders programında yer alması ve fiilen yapılması şartıyla en çok yirmi saate kadar, ikinci öğretimde ise en çok on saate kadar ek ders ücreti ödenir.. …”
7. 19/11/1992 tarihli ve 3843 sayılı Yükseköğretim Kurumlarında İkili Öğretim Yapılması, 2547
Sayılı Yükseköğretim Kanununun Bazı Maddelerinin Değiştirilmesi ve Bu Kanuna Bir Ek Madde
Eklenmesi Hakkında Kanunun,
7.1. “Ders ücreti” başlıklı 10 uncu maddesinde; “Normal örgün öğretimde zorunlu ders yükünü doldurmuş olan öğretim elemanlarına ikinci öğretimde verdikleri her ders için; dolduramamış olan öğretim elemanlarına bu yükün doldurulmasından sonra verdikleri her ders için,
2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanununun 11 inci maddesinde öngörülen hükümler çerçeve
sinde ek ders ücreti ile ara sınav, yarıyıl ve yıl sonu sınavları için ödenecek ücretlerin üç katını aşmayacak şekilde ikinci öğretim programları esas alınarak, Cumhurbaşkanınca belirlenecek ders ücreti ödenir. …”
7.2. “Fazla çalışma ücreti” başlıklı 12 nci maddesinde; “Yükseköğretim kurumlarının ikinci öğretim yapan birimlerinde görevli öğretim elemanları ile idari personele yasal çalışma saati bitiminden sonra fiilen yaptıkları fazla çalışma süreleri için saat ücreti ödenir. Yapılacak fazla çalışmanın aylık saati ile ödenecek ücretin miktarı, (…) her yıl bütçe kanunu ile belirlenen saat başı fazla çalışma ücretinin üç katını aşmayacak şekilde Cumhurbaşkanı tarafından belirlenir.
…
Öğretim elemanlarına ödenecek ek ders ve sınav ücretleri ile personele ödenecek fazla çalışma ücretlerinin toplamı, toplanan ikinci öğretim ücretlerinin %70’ini aşamaz.”
Hükümleri yer almaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin reddi yönündeki öneri, Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9. Başvuran, Kocaeli Üniversitesi Mühendislik Fakültesi öğretim üyesi olarak görev yaptığı 2021-2022 bahar döneminde II. Öğretim ek ders ücretlerinin, görevin ifa edildiği dönemdeki kat sayısı olan 3.2’ye uygun olarak hesaplanarak şahsına eksik yatırılmış olduğunu iddia ettiği tutarın, tarafına ödenmesini talep etmektedir.
10. İdarece gönderilen bilgi ve belgelerin tetkiki neticesinde, Üniversite Strateji Daire Başkanlığının
9.3.2022 tarih ve sayılı yazısı ile 2021-2022 eğitim-öğretim yılının bahar dönemi giderlerinin
ödenek üstü harcamaya sebebiyet vermemesi için birimlerin gerekli kısıtlamaları ve diğer önlemleri almalarının önem arz ettiği belirtilerek ders ücreti katsayısının belirlenmesi için yönetim kurulu kararı alınmasının ve Strateji Geliştirme Daire Başkanlığına bildirilmesinin istendiği, Fakültenin 09/03/2022 tarih ve sayılı Yönetim Kurulu Toplantısının sıra sayılı kararı ile 2021-2022 Eğitim-Öğretim yılı
Bahar Yarıyılı ikinci öğretim gelirinin %70’i aşılmadan gerekli hesaplamaların yapılarak ders ücreti katsayısının 1(bir) olarak belirlendiği, ardından, 2022 yılı Mayıs ayında fakültenin ikinci öğretim ödeneği tekrar gözden geçirilerek resmi tatil günlerinin hafta arasına gelmesi, sağlık raporu, yıllık izin alan personele ödeme yapılmadığından dolayı ödemede bir artış olup/olmadığının kontrol edildiği, Fakülte Yönetim Kurulunun 11/05/2022 tarih ve nolu toplantısında alınan sıra sayılı kararı ile yıl sonu sınav ücreti ve ders ödeme kat sayısının tekrar aynı oranda belirlendiği ve başvurana tebliğ edildiği, 2021- 2022 Eğitim-Öğretim Yılı Bahar Döneminde ikinci öğretim ücretlerinin başvurana ve fakültenin ikinci öğretimde görev alan tüm öğretim üyelerine mevzuat kapsamında bütçe olanakları doğrultusunda ödeme yapıldığı anlaşılmaktadır.
11. 2547 sayılı Kanununun 36 ncı maddesinde, öğretim üyesinin, kadrosunun bulunduğu yükseköğretim birimi ile sınırlı olmaksızın ve ihtiyaç bulunması halinde görevli olduğu yükseköğretim kurumunda haftada asgari on saat ders vermekle yükümlü olduğu öngörülmekte, 46 ncı maddesinde; ikinci öğretimde alınacak öğrenim ücretinin, öğrenci cari hizmet maliyetinin yarısından az olamayacağı, ikinci öğretimde alınacak ücretlerin Cumhurbaşkanınca belirlenecek miktarının öğrencilerin başta beslenme olmak üzere barınma, sağlık, spor, kültür ve diğer sosyal hizmetlerinde kullanılacağı hükme bağlanmakta, 2914 sayılı
Kanununun; 11 inci maddesinde, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 36 ncı maddesine göre haftalık okutulması mecburi ders yükü saati dışında, öğretim elamanlarına görev unvanlarına göre Maliye
Bakanlığının görüşü üzerine Yükseköğretim Kurulu tarafından belirlenen mecburi ve isteğe bağlı dersler ve diğer faaliyetler için bu ders ve faaliyetlerin haftalık ders programında yer alması ve fiilen yapılması şartıyla en çok yirmi saate kadar, ikinci öğretimde ise en çok on saate kadar ek ders ücreti ödeneceği düzenlenmekte, 3843 sayılı Kanununun 10 uncu maddesinde; normal örgün öğretimde zorunlu ders yükünü doldurmuş olan öğretim elemanlarına ikinci öğretimde verdikleri her ders için; dolduramamış olan öğretim
elemanlarına bu yükün doldurulmasından sonra verdikleri her ders için,
2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanununun 11 inci maddesinde öngörülen hükümler çerçeve
sinde ek ders ücreti ile ara sınav, yarıyıl ve yıl sonu sınavları için ödenecek ücretlerin üç katını aşmayacak şekilde ikinci öğretim programları esas alınarak, Cumhurbaşkanınca belirlenecek ders ücretinin ödeneceği hüküm altına alınmakta, 12 nci maddesinde ise, yükseköğretim kurumlarının ikinci öğretim yapan birimlerinde görevli öğretim elemanları ile idari personele yasal çalışma saati bitiminden sonra fiilen yaptıkları fazla çalışma süreleri için saat ücreti ödeneceği, yapılacak fazla çalışmanın aylık saati ile ödenecek ücretin miktarının, her yıl bütçe kanunu ile belirlenen saat başı fazla çalışma ücretinin üç katını aşmayacak şekilde Cumhurbaşkanı tarafından belirleneceği, öğretim elemanlarına ödenecek ek ders ve sınav ücretleri ile personele ödenecek fazla çalışma ücretlerinin toplamının, toplanan ikinci öğretim ücretlerinin %70’ini aşamayacağı hükmüne yer verilmektedir.
12. Hukuk devleti, insan haklarına saygılı, bu hakları koruyan, toplum yaşamında adalete ve eşitliğe uygun bir hukuk düzeni kurmak ve bunu sürdürmekle kendini yükümlü sayan, bütün davranışlarında Anayasaya ve hukuk kurallarına uyan, işlem ve eylemleri yargı denetimine bağlı olan Devlettir. (AYM, E. 2002/38, K. 2002/89, KT: 08.10.2002) Bu kapsamda, idarenin işlem tesis ederken hukuka bağlı olması ve hukuk kuralları doğrultusunda hareket etmesi kuşkusuz hukuk devleti ilkesinin gereklerinden birini teşkil etmektedir.
13. Somut olayda, her ne kadar başvuran tarafından 2021- 2022 bahar döneminde II. Öğretim ek ders ücretlerinin eksik yatırılmış olduğu iddia edilmişse de, 3843 sayılı Kanunun 12 nci maddesinde, öğretim elemanlarına ödenecek ek ders ve sınav ücretleri ile personele ödenecek fazla çalışma ücretlerinin toplamının, toplanan ikinci öğretim ücretlerinin %70’ini aşamayacağının açıkça öngörüldüğü, bu kapsamda, ilgili idarece Üniversite Strateji Daire Başkanlığının 9.3.2022 tarih ve sayılı yazısı uyarınca, Fakültenin 09/03/2022 tarih ve sayılı Yönetim Kurulu Toplantısının sıra sayılı kararı ile 2021-2022 Eğitim-Öğretim yılı Bahar Yarıyılı ikinci öğretim gelirinin %70’i aşılmadan gerekli hesaplamaların yapılarak ders ücreti katsayısının 1(bir) olarak belirlendiği, ardından, 2022 yılı Mayıs ayında fakültenin ikinci öğretim ödeneği tekrar gözden geçirilip resmi tatil günlerinin hafta arasına gelmesi, sağlık raporu, yıllık izin alan personele ödeme yapılmadığından dolayı ödemede bir artış olup/olmadığının kontrol edilerek, Fakülte Yönetim Kurulunun 11/05/2022 tarih ve nolu toplantısında alınan sıra sayılı kararı ile yıl sonu sınav ücreti ve ders ödeme kat sayısının tekrar aynı oranda belirlendiği, akademik personele yapılacak ek ders ücreti ödemelerinin de bütün kamu harcamaları gibi bütçe olanakları doğrultusunda yapılabileceğinin aşikar olduğu, ayrıca bütçenin başka kalemlerinden de ödeme imkanı bulunmadığı, bu itibarla, 3843 sayılı Kanunun 12 nci maddesi ile öngörülen sınırın aşılmasının ilgili idareden beklenemeyeceği, aksinin kabulünün, hukuk devleti ilkesinin ihlaline sebebiyet vereceği değerlendirilmektedir.
14. Bu kapsamda, öğretim üyesi davacının 2014 yılı Aralık ayında girdiği ikinci öğretim ek derslerine ilişkin olarak idarece ödenmeyen … tutarında ikinci öğretim ek ders ücretinin ödenmesinin talep edildiği davada, Konya 1. İdare Mahkemesinin 06/11/2015 tarih ve sayılı Kararında, “… Bilindiği üzere personele yapılan ödemeler de dahil olmak üzere kamu harcamaları ancak ilgili yasasında belirtilen bütçe/ödeme imkanları ve sınırları çerçevesinde yapılabilmektedir. Yasada öngörülen ödeme sınırlarının aşılması hâlinde ise (yasada başkaca bir hüküm de yoksa) ödemenin/harcamanın başka bir bütçe kaleminden veya ödenekten ödenmesine de olanak bulunmamaktadır. Bu doğrultuda olaya bakıldığında; 3843 sayılı Yasanın 12. maddesinde, ikinci öğretimde görev yapan öğretim elemanlarına ödenecek ek ders ve sınav ücretleri toplamının, toplanan ikinci öğretim ücretlerinin %70’ini aşamayacağının açıkça hükme bağlandığı, somut olayda da Aralık (2014) ayma kadar ikinci öğretim ek ders ücretlerinin eksiksiz olarak ödendiği, fakat Aralık ayına gelindiğinde anılan Yasa maddesinde
belirtilen %70’lik ödeme sınırına ulaşıldığından bahisle (diğer tüm öğretim üyelerine de olduğu gibi) ek ders ücreti ödemesinin yapılamadığı, bu noktada yasanın emredici hükmünün davalı idare için bağlayıcı olduğu, bu sınır aşılarak ödeme yapılmasının ise yasal olarak mümkün olmadığı sonucuna varılmaktadır. … Nitekim Danıştay 8. Dairesinin 20.09.2012 gün ve , sayılı kararı ile … tarih sayılı kararı da bu doğrultudadır, ” ifadelerine yer verilerek, davanın reddi yönünde hüküm kurulduğu görülmektedir.
15. Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, ilgili idare tarafından tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
16. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikayet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
17. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Kocaeli İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın, BAŞVURANA ve KOCAELİ ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
/