Kamulaştırma bedelinin belirlenmesinde net gelir esasına göre değerleme yapılması ve faiz oranlarının uygulanabilirliği nasıl değerlendirilir (Yargıtay)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk
onecikan-yargitay

ÖZET: Uyuşmazlık, Siirt ili, Konacık köyünde bulunan bir taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespitine ilişkindir. İlk Derece Mahkemesi, davanın kabulü ile kamulaştırma bedelinin belirlenmesine ve taşınmazın davacı idare adına tesciline karar vermiştir. Davalılar, taşınmazın değerinin düşük belirlendiğini ve itirazda bulunmuşlardır. Bölge Adliye Mahkemesi, ilk kararı kaldırarak davanın yeniden görülmesine karar vermiş, ancak sonrasında davanın kabulüne yönelik yeni bir karar vermiştir.

Bölge Adliye Mahkemesi, kamulaştırma bedelinin belirlenmesinde 2942 sayılı Kanun uyarınca taşınmazın net gelirine göre değer biçilmesini ve belirlenen bedelin ödenmesini uygun bulmuştur. Ayrıca, bilirkişi raporunda kullanılan kapitalizasyon faiz oranı ve değer artış oranının da yerinde olduğu değerlendirilmiştir. Temyiz aşamasında, davalıların itirazları, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararına dayandırılarak yasal faiz uygulanması talep edilmiştir.

Sonuç olarak, Yargıtay, temyiz itirazlarını reddederek Bölge Adliye Mahkemesi kararını onamıştır. Karar, hukuka uygun bulunmuş ve davanın açıldığı tarihteki duruma göre değerlendirilmiştir. Bu durum, kamulaştırma bedelinin tespitinde izlenen yöntemlerin ve uygulanan faiz oranlarının geçerliliğini pekiştirmiştir.

5. Hukuk Dairesi         2024/3879 E.  ,  2024/10607 K.

    “İçtihat Metni”

    İNCELENEN KARARIN
    MAHKEMESİ : Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 6. Hukuk Dairesi
    SAYISI : 2022/1756 Esas, 2024/113 Karar
    DAVA TARİHİ : 14.09.2018
    KARAR : Esastan ret
    İLK DERECE MAHKEMESİ : Siirt 2. Asliye Hukuk Mahkemesi
    SAYISI : 2022/58 Esas, 2022/204 Karar

    Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun’la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescili davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
    Kararın davacı idare vekili ve davalı … vekilince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak, davanın yeniden görülmesi için dosyanın İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.
    Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yargılama yapan İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
    Kararın davalılar … vd. vekilince istinaf edilmesi üzerine, Bölge Adliye Mahkemesince istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.
    Bölge Adliye Mahkemesi davalılar … vd. vekili tarafından temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

    I. DAVA
    Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Siirt ili, …, Konacık köyü 101 ada 43 parsel (eski 395 parsel) sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın davacı idare adına tescilini talep etmiştir.

    II. CEVAP
    Davalılar … vd. vekili cevap dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazın bahçe vasfında olduğunu, teklif edilen bedelin düşük kaldığnı, talepleri doğrultusunda karar verilmesi gerektiğini beyan ve talep etmiştir.

    III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
    İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne ve kamulaştırma bedelinin tespiti ile bu bedelin davalı tarafa ödenmesine, dava konusu taşınmazın davalılar adına olan tapu kaydının iptali ile davacı idare adına tapuya tesciline, göl alanı olarak tapudan terkinine karar verilmiştir.

    IV. İSTİNAF
    A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
    İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar … vd. vekili istinaf başvurusunda bulunmuştur.

    B. İstinaf Sebepleri
    Davalılar … vd. vekili istinaf dilekçesinde özetle; dava konusu taşınmazın sulu tarım arazi vasfında olduğunu, kapitalizasyon faiz oranının yüksek uygulandığını, ayrıca objektif değer artışının eksik belirlenmek suretiyle kamulaştırma bedelinin düşük hesaplandığını ileri sürmüştür.

    C. Gerekçe ve Sonuç
    Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dava konusu taşınmaza, 2942 sayılı Kanun uyarınca olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelir yöntemine göre ve dava tarihine göre İl Tarım ve Orman Müdürlüğü verileri esas alınarak değer biçilmesinde, Yargıtay içtihatlarına uygun olarak Siirt ili için kapitalizasyon faizinin kuru arazi için %6 olarak, taşınmazın özellikleri ve konumu dikkate alınarak %20 oranında objektif değer artışı uygulanmasında ve bulunan birim metrekare fiyat üzerinden ve önceki kararı istinaf etmeyenler yönünden davacı idarenin usuli müktesep hakkı gözetilerek toplam kamulaştırma bedelinin hesaplanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, böylece mahkeme kararının usul ve esas yönünden hukuka uygun olduğu anlaşıldığından bir kısım davalılar vekilinin bu yönlere ilişkin istinaf itirazlarının yerinde olmadığı anlaşıldığından istinaf başvurusunun esastan reddine karar verilmiştir.

    V. TEMYİZ
    A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
    Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davalılar … vd. vekili temyiz isteminde bulunmuştur.

    B. Temyiz Sebepleri
    Davalılar … vd. vekili temyiz dilekçesinde özetle; istinaf dilekçesini tekrarla Anayasa Mahkemesi iptal kararı gereği dava tarihinden itibaren yasal faiz uygulanması gerektiğini ileri sürmüştür.

    C. Gerekçe
    1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme
    Uyuşmazlık, dava konusu taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespitine ilişkindir.

    2. İlgili Hukuk
    1.6100 sayılı Hukuk Muhakameleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.
    2.2942 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesinin sekizinci fıkrası ile 11 inci maddesi.

    3. Değerlendirme
    1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesi ile 369 uncu maddesinin birinci fıkrasında yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
    2. Arazi niteliğindeki Siirt ili, …, Konacık köyü 101 ada 43 parsel (eski 395 parsel) sayılı dava konusu taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelir esas alınarak değer biçilmesi ve tespit edilen bedelin bloke ettirilerek hükmün kesinleşmesi beklenmeden davalı tarafa ödenmesi yerindedir.
    3. Hükme esas alınan bilirkişi kurulu raporunda 2018 Siirt İl Tarım ve Orman Müdürlüğü verileri uygulanarak, dava konusu taşınmazın belirtilen özelliklerine ve dosya kapsamına göre uygulanan kapitalizasyon faiz oranı ve objektif değer artış oranı uygun görülmüştür.
    4. 01.08.2023 tarihli ve 32266 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 05.04.2023 tarihli ve 2022/83 Esas, 2023/69 Karar sayılı kararı ile 04.11.1983 tarihli ve 2942 sayılı Kanun’un 24.04.2001 tarihli ve 4650 sayılı Kanun’un 5 inci maddesiyle değiştirilen 10 uncu maddesine 11.04.2013 tarihli 6459 sayılı Kanun’un 6 ncı maddesiyle eklenen dokuzuncu fıkrası iptal edilmiştir. Dava 01.08.2023 tarihinden önce açılmıştır. Anayasa’nın 153 üncü maddesinin beşinci fıkrasında yer alan; “İptal kararları geriye yürümez.” hükmü ve Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun; “Her davada açıldığı tarihte tespit edilen vaziyet hükme ittihaz olunması iktiza eylemesine…” gerekçesini içeren 28.11.1956 tarihli ve 15/15 sayılı kararı ile; “Her dava açıldığı tarihteki fiili ve hukukî duruma göre karara bağlanır.” genel hukukî prensibini hâvi Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 10.05.2017 tarihli ve 2017/3-990 Esas, 2017/954 Karar sayılı kararları nazara alındığında fark kamulaştırma bedeline 2942 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesinin dokuzuncu fıkrası gereğince davanın açıldığı tarihten 4 ay sonrasından başlamak üzere yasal faiz uygulanması yerindedir.
    5. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukukî ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup temyiz dilekçesinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

    VI. KARAR
    Açıklanan sebeplerle;
    Davalılar … vd. vekilinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddiyle usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,Davalılar … vd.den peşin alınan temyiz harcının Hazineye irat kaydedilmesine,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,25.12.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.