Nöbet ücretlerinin zamanında ödenmemesi durumunda idarenin bütçe olanakları çerçevesinde hareket etmesi hukuka uygun mudur (KDK)

T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU

(OMBUDSMANLIK)

SAYI : 2023/13108-S.23.20705

BAŞVURU NO : 2023/13398

KARAR TARİHİ : 16/10/2023

RET KARARI ,TCKN:

Adres:

BAŞVURUYA KONU İDARE : VAN YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜ

Nöbet ücretleri hk.

BAŞVURUNUN KONUSU :

BAŞVURU TARİHİ : 20/08/2023

I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ

1. Kurumumuza yapılan başvuruda başvuran, araştırma görevlisi olarak görev yapmakta olduğu Dursun

Odabaş Tıp Merkezi’nde personelin tuttuğu nöbet ücretlerinin iki ya da üç ay gecikmeli olarak ödendiğini, Ağustos ayında en son Mayıs ayının nöbet ücretlerinin ödendiğini, ödemelerin en geç takip eden ayın son mesai gününe kadar ödenmesini talep etmektedir.

II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI

2. Başvuruya konu iddialar hakkında bilgi ve belge talebi içeren yazımıza istinaden Van Yüzüncü

Yıl Üniversitesi Rektörlüğü Hukuk Müşavirliği tarafından gönderilen 21/09/2023 tarih ve sayılı cevabi yazıda;

2.1. Başvuranın, Anesteziyoloji ve Reanimasyon Anabilim Dalında Asistan olarak görev yapmakta olduğu,

2.2. Kurumun gelir gider dengesi göz önüne alındığında dönem dönem nöbet ücretlerinin, döner sermaye ödemelerinin ve diğer bazı ödemelerin zamanında yapılamadığı, işletmenin mevcut nakit durumunun tüm ödemeleri karşılayamaması nedeniyle ödemelerin muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödendiği, personel ödemelerinin incelenmesine rağmen dönem dönem gecikmeler olabildiği ve bundan sonraki süreçte de gecikmelerin olmasının kaçınılmaz göründüğü,

2.3. Başvuru sahibinin ödemelerin zamanında yapılmamasını kabul etmemesi ve talep etmesi halinde nöbet hizmeti karşılığında ilgiliye ücret ödenmesi yerine nöbet ertesi izin kullandırılabileceğinin başvurana bildirildiği,

2.4. Sonuç olarak, nöbet ücreti-ödenmesi için nöbet karşılığında kurumunca izin kullanmasına müsaade edilmemesi ve ödeme için bütçenin uygun olması şartlarının birlikte bulunmasının gerektiği,

2.5. Şikâyet konusu talebe ilişkin olarak başvuran veya diğer ilgililer tarafından yargı organlarında açılmış/sonuçlanmış bir dava bulunmadığı,

İfade edilmiştir.

III. İLGİLİ MEVZUAT

3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın, “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi

Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler.”,

4. 14/6/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı

5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü

eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,

5. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun “ Lisans üstü öğretim” başlıklı 50 nci maddesinde, “Usul ve şartları; …

e. Tıpta uzmanlık öğrenimi yapanlara verilecek aylık veya ödeneklerin tespitinde, aynı durumda bulunan

Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığındaki personelin aylık ve ödenekleri göz önünde tutulur.”

6. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun Ek 33 üncü maddesinde; “Yataklı tedavi kurumları, seyyar hastaneler, ağız ve diş sağlığı merkezleri, aile sağlığı merkezleri, toplum sağlığı merkezleri ve 112 acil sağlık hizmetlerinde haftalık çalışma süresi dışında normal, acil veya branş nöbeti tutarak, bu nöbet karşılığında kurumunca izin kullanmasına müsaade edilmeyen memurlar ile sözleşmeli personele, izin suretiyle karşılanamayan her bir nöbet saati için (nöbet süresi kesintisiz 6 saatten az olmamak üzere), aşağıda gösterilen gösterge rakamlarının aylık katsayısı ile çarpılması sonucu hesaplanacak tutarda nöbet ücreti ödenir … İcap nöbeti tutan ve bu nöbet karşılığında kurumunca izin kullanmasına müsaade edilmeyen memurlar ile sözleşmeli personele, izin suretiyle karşılanamayan her bir icap nöbeti saati için, icap nöbeti süresi kesintisiz 12 saatten az olmamak üzere, yukarıda nöbet ücreti için belirlenen ücretin yüzde 40’ı tutarında icap nöbet ücreti ödenir. Bu şekilde ücretlendirilebilecek toplam icap nöbeti süresi aylık 120 saati geçemez.”,

7. 01.05.2007 tarihli ve 26509 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Döner Sermayeli

İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin “Ödemelerin yapılmasında öncelik” başlıklı 22 nci maddesinde, “(1) İşletmelerin nakit mevcudunun tüm ödemeleri karşılayamaması hâlinde giderler, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödenir. Ancak, bu ödemelerin yapılmasında sırasıyla;

a) Katkı payları hariç olmak üzere özlük haklarına ilişkin ödemelere, b) Kanunları gereğince diğer kamu idarelerine ödenmesi gereken vergi, resim, harç, prim, fon kesintisi, pay ve benzeri tutarlara, c) Çeşidine bakılmaksızın Bakanlıkça belirlenen tutarın altındaki giderlere ilişkin ödemelere,

ç) İhalesi yapılan temizlik, yemek hazırlama ve dağıtım, güvenlik, bilgisayar sistemlerine yönelik hizmet alımları gibi yoğun emek gerektiren, düzenli ve kesintisiz yürütülmesi gereken hizmetlere ilişkin ödemelere, d) Mevzuatları gereği döner sermaye gelirlerinden; personele yapılacak ek ödeme, katkı payı gibi ödemelere,

öncelik verilir.

(2) İşletmelerin nakit mevcudunun yeterli olması durumunda ödemeler, ödeme emri belgelerinin muhasebe biriminin kayıtlarına giriş sırasına göre yapılır. Ödeme emri belgesi ve eki belgeler üzerinde Yönetmeliğin

20 nci maddesine göre yapılan kontroller sonucunda noksanlığı tespit edilerek tamamlanmak üzere

işletmelerin ilgili birimine iade edilen ödeme emri belgelerindeki tutar, noksanlık tamamlanarak muhasebe birimi kayıtlarına alınır ve yeni giriş sırasına göre ödenir.”

Hükümleri yer almaktadır.

IV. KAMU DENETÇİSİ SADETTİN KALKAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ

8. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvuranın talebinin reddi yönündeki öneri, Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.

V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE

A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme

9. Asistan doktor başvuran, nöbet ücretlerinin en geç takip eden ayın son mesai gününe kadar ödenmesini talep etmektedir.

10. İdarece gönderilen bilgi ve belgelerin tetkiki neticesinde, Kurumun gelir gider dengesi doğrultusunda, bazı ödemelerin zamanında yapılamadığı, işletmenin mevcut nakit durumunun tüm ödemeleri karşılayamaması nedeniyle ödemelerin muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödendiği anlaşılmaktadır.

11. 2547 sayılı Kanununun 50 nci maddesinde, Tıpta uzmanlık öğrenimi yapanlara verilecek aylık veya ödeneklerin tespitinde, aynı durumda bulunan Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığındaki personelin aylık ve ödeneklerinin göz önünde tutulacağı hükme bağlanmakta, 657 sayılı Kanununun Ek 33 üncü maddesinde; yataklı tedavi kurumları, seyyar hastaneler, ağız ve diş sağlığı merkezleri, aile sağlığı merkezleri, toplum sağlığı merkezleri ve 112 acil sağlık hizmetlerinde haftalık çalışma süresi dışında normal, acil veya branş nöbeti tutarak, bu nöbet karşılığında kurumunca izin kullanmasına müsaade edilmeyen memurlar ile sözleşmeli personele, izin suretiyle karşılanamayan her bir nöbet saati için (nöbet süresi kesintisiz 6 saatten az olmamak üzere), aşağıda gösterilen gösterge rakamlarının aylık katsayısı ile çarpılması sonucu hesaplanacak tutarda nöbet ücreti ödeneceği öngörülmekte, Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe

Yönetmeliğinin 22 nci maddesinin birinci fıkrasında, işletmelerin nakit mevcudunun tüm ödemeleri karşılayamaması hâlinde giderlerin, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödeneceği düzenlenmekte ve bu ödemelerin yapılmasında sırasıyla hangi ödemelere öncelik verileceği belirtilmektedir.

12. Hukuk devleti, insan haklarına saygılı, bu hakları koruyan, toplum yaşamında adalete ve eşitliğe uygun bir hukuk düzeni kurmak ve bunu sürdürmekle kendini yükümlü sayan, bütün davranışlarında Anayasaya

/

ve hukuk kurallarına uyan, işlem ve eylemleri yargı denetimine bağlı olan Devlettir. (AYM, E. 2002/38, K. 2002/89, KT: 08.10.2002) Bu kapsamda, idarenin işlem tesis ederken hukuka bağlı olması ve hukuk kuralları doğrultusunda hareket etmesi kuşkusuz hukuk devleti ilkesinin gereklerinden birini teşkil etmektedir.

13. Bilindiği üzere personele yapılan ödemeler de dahil olmak üzere kamu harcamaları, ancak ilgili yasasında belirtilen bütçe/ödeme imkanları ve sınırları çerçevesinde yapılabilmektedir. Bu kapsamda, Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliğinin 22 nci maddesinin birinci fıkrasında, işletmelerin nakit mevcudunun tüm ödemeleri karşılayamaması hâlinde giderlerin, muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödeneceği öngörülmekte ve bu ödemelerin yapılmasında sırasıyla hangi ödemelere öncelik verileceği hüküm altına alınmaktadır. Somut olayda, ilgili idarenin, Kurumun gelir gider dengesi kapsamında bazı ödemelerin zamanında yapılamadığı, işletmenin mevcut nakit durumunun tüm ödemeleri karşılayamaması nedeniyle ödemelerin muhasebe kayıtlarına alınma sırasına göre ödendiği, açıklaması dikkate alındığında, ilgili idare tarafından ödemelerin, Döner Sermayeli İşletmeler Bütçe ve Muhasebe

Yönetmeliğinin 22 nci maddesinin birinci fıkrası hükmü doğrultusunda yapıldığının görüldüğü, bütçe olanakları sınırları çerçevesinde ödeme yapmakla yükümlü idareden söz konusu hükümde öngörülen sıralama dikkate alınmaksızın ödeme yapılmasının beklenemeyeceği, aksinin kabulünün, hukuk devleti ilkesinin ihlaline sebebiyet vereceği, bu itibarla, ilgili mevzuat hükmü kapsamında işlem tesis eden ilgili idareye başvuru konusu gecikmeler hususunda atfedilebilecek bir kusur bulunmadığı değerlendirilmektedir.

14. Kurumumuzca yapılan inceleme ve araştırma neticesinde, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte değerlendirildiğinde, ilgili idare tarafından tesis edilen işlemde hukuka ve hakkaniyete aykırı bir durum bulunmadığı sonuç ve kanaatine varılmıştır.

B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme

15. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu

Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmede, şikayet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde ve gerekçeli olarak kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararların gerekçeli olması” ve “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.

VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA

16. 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu Ret Kararının başvurana tebliğ tarihinden itibaren, ilgili idarenin işlemine karşı (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup Van İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.

VII. KARAR

Açıklanan gerekçe ve dosya kapsamına göre; BAŞVURUNUN REDDİNE;

Kararın BAŞVURANA ve VAN YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ REKTÖRLÜĞÜNE tebliğine;

Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.

Şeref MALKOÇ

Kamu Başdenetçisi