|
ÖZET: Başvuran, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na bağlı bir kurumda Ambar Memuru olarak çalıştığını ve 1’inci derecenin 4’üncü kademesine terfi ettiğini belirtmiştir. Ancak, emekliliği sonrası hususi damgalı pasaport talebi, 5’inci dereceden emekli olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir. Başvuran, bu durumun hukuka aykırı olduğunu, çünkü daha önce 1’inci dereceden pasaport almış olduğunu ve benzer durumda olan bir başka çalışanın emekliliğinin 1’inci dereceden yapıldığını iddia etmiştir.
Kamu Denetçisi, başvuranın iddialarını ve ilgili belgeleri değerlendirerek, idarenin işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit etmemiştir. Bu nedenle, başvuranın talebinin reddedilmesi gerektiği sonucuna varmıştır. İdarenin, kanunlara uygunluk ve hesap verilebilirlik ilkelerine uygun hareket etmesi gerektiği vurgulanmıştır. Başvuranın, idari işleme karşı dava açma süresinin devam ettiği ve yargı yolunun açık olduğu belirtilmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2020/1318-S.20.2088
BAŞVURU NO : 2019/13285
KARAR TARİHİ : 24/01/2020
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : AİLE, ÇALIŞMA VE SOSYAL HİZMETLER
BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Hususi damgalı pasaport talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 29/07/2019
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) , Kurumumuza yaptığı tarihli şikâyet başvurusunda özetle;
Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na bağlı Amasya Kız Yetiştirme Yurdu’nda Genel
İdari Hizmetler (GİH) sınıfında Ambar Memuru olarak çalışmakta iken, Anadolu Üniversitesi
Açıköğretim Fakültesi Sosyal Bilgiler Önlisans Programı’ndan mezun olduğunu; aldığı önlisans eğitimi sonucunda ise 09/08/2007 tarihli ve sayılı idari işlemle 1’inci derecenin 4’üncü kademesine terfi ettiğini ve 26/03/2008 tarihinde aynı dereceden emekliye ayrıldığını;
5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14’üncü maddesinin (A) fıkrasındaki şartları taşıyor olması
nedeniyle, 31/08/2012 tarihinde kendisi için hususi damgalı pasaport düzenlendiğini; diğer taraftan, pasaportunun geçerlilik süresi dolmak üzere olduğu için ilgili idareye yeniden müracaat ettiğinde, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın 20/07/2019 tarihli yazı ile kendisine, “5’inci dereceden emekli olması nedeniyle” hususi damgalı pasaport talebinin karşılanamayacağını bildirdiğini; oysaki önlisans diploması bulunması sebebiyle zamanında 1’inci derecenin 4’üncü kademesine terfi işleminin zaten yapılmış ve de daha önceden zaten hususi damgalı pasaport almış olduğunu; idarenin emeklilik işlemlerini 1’inci dereceden yapması gerekirken, sehven 5’inci dereceden yapmasının ve hususi damgalı pasaport talebini reddetmesinin hukuka aykırı olduğunu; kendisiyle aynı kurumda ve aynı şekilde GİH sınıfında çalışarak emekli olmuş, aynı unvan ve eğitime sahip Y.C. adlı kişinin emeklilik işlemlerinin ise hukuka uygun olarak 1’inci dereceden yapıldığını; açık hata sonucu yapılan hukuka aykırı işlemlerin her zaman geri alınabileceğini belirtmiş ve hukuka aykırı olduğunu iddia ettiği 5’inci dereceden emeklilik işleminin geri alınarak 1’inci derece olarak düzeltilmesini ve kendisine yeniden hususi damgalı pasaport verilmesini talep etmiştir.
Müdürlüğü’nde 1’inci derece Ambar Memuru kadrosunda çalışmakta iken 15/04/2008 tarihinde kendi isteği ile emekli olduğu” bilgisini içeren, 11/08/2008 tarihli ve 1967 sayılı resmi yazıdan kaynaklandığını;
Kurumumuza bildirmiştir.
3) İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü ile Amasya Valiliği İl
Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü ise, Kurumumuza muhatap sırasıyla 01/10/2019 tarihli ve sayılı, 07/10/2019 tarihli ve sayılı ve son olarak 21/10/2019 tarihli ve
sayılı cevabi yazılarında:
3.1. Amasya İl Emniyet Müdürlüğü’nün Amasya İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’ne göndermiş olduğu bilgi ve belgelerden görüleceği üzere, için “Amasya İl Sosyal
Hizmetler Müdürlüğü’nce düzenlenmiş, her nasılsa kadro derecesinin 1 olduğunu gösteren 11/08/2008 tarihli ve 1967 sayılı belgeye istinaden, 12/08/2008 tarihinde Amasya İl Emniyet
Müdürlüğü’nce seri numaralı 4 yıllık hususi damgalı pasaport düzenlendiği”;
3.2. Amasya İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’nün arşivinde bulunun pasaport dosyasının incelenmesinden ise, adı geçen için Amasya İl Emniyet Müdürlüğü Pasaport Şubesi’nce 31/08/2012 tarihinden 31/08/2017 tarihine kadar geçerli seri numaralı hususi damgalı pasaport düzenlendiğinin görüldüğü;
3.3. Diğer taraftan, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı Personel Dairesi
Başkanlığı’nca düzenlenen 25/07/2019 tarihli ve sayılı resmi yazıdan, ’in, 5’nci derece kadroda iken emekli olduğu anlaşıldığından, adı geçene 5682 sayılı Pasaport
Kanunu’nun 14’ncü maddesindeki şartları taşımaması nedeniyle hususi damgalı pasaport düzenlenemeyeceği;
Açıklamalarına yer vermişlerdir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu
denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”;
5) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci
maddesinde; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir…”;
6) 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14’üncü maddesinin (A) fıkrasında; “Hususi damgalı
pasaportlar; birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri ile birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan belediye başkanlarına; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verilir. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme
Kurulu ve Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Kurulu üyeleri için, T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilme ve emekli keseneklerinin bu derecelerden kesilmesi şartı aranmaz. Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir. (…) il ve ilçe belediye başkanlarına, görevleri süresince hususi damgalı pasaport verilir. Baro levhasına yazılı olan ve en az on beş yıl kıdemi bulunan avukatlara, haklarında 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun İkinci Kitap Dördüncü Kısım Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümünde tanımlanan suçlar ile 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı
Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlardan dolayı soruşturma veya kovuşturma bulunmaması kaydıyla hususi damgalı pasaport verilebilir. Buna ilişkin usul ve esaslar, Dışişleri Bakanlığı ile Adalet Bakanlığının olumlu görüşü alınarak İçişleri Bakanlığınca yürürlüğe konulan yönetmelikle belirlenir. Hususi damgalı pasaport alabilecek durumda bulunanların eşlerine de aynı nevi pasaport verilir. Hususi damgalı pasaport almaya hakkı bulunduğu sırada vefat edenlerin dul eşlerine başkası ile evlenmemiş ise ayrı neviden pasaport verilmesi mümkündür. Hususi damgalı pasaport alabilecek durumda bulunanların ergin olmayan veya ergin olsalar dahi yanlarında yaşayıp evli bulunmayan ve iş sahibi olmayan öğrenimi devam eden çocuklarına 25 yaşının ikmaline kadar, yine ergin olsalar dahi yanlarında yaşayıp evli bulunmayan ve iş sahibi olmayan, aynı zamanda bedensel, zihinsel veya ruhsal engellerinden en az biri nedeniyle sürekli bakıma muhtaç durumda olduğu resmi sağlık kurumlarının düzenlediği sağlık kurulu raporu ile belgelenen çocuklarına da hususi damgalı pasaport verilir. Yıllık ortalama ihracat değerlerine göre yapılan sınıflandırmada; son üç yılda yıllık ortalama ihracat tutarı Cumhurbaşkanının belirleyeceği değerin üzerinde olan firma yetkililerine, Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile; Devletin güvenliğine karşı suçlar, anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmamaları kaydıyla, Cumhurbaşkanınca belirlenen esaslara göre iki yıl süreyle hususi damgalı pasaport verilebilir.”;
7) 14/08/2014 tarihli ve 29088 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Pasaport Kanunu’nun
Uygulanmasına Dair Yönetmelik’in:
7.1. “Hususi pasaport” başlıklı 7’nci maddesinde; “(1) Hususi pasaport; Kanunda belirtilen şartları taşıyanlara altı aydan az olmamak kaydıyla İçişleri Bakanlığınca tespit edilecek sürelerde, yurt içinde İçişleri Bakanlığının vereceği yetkiye göre Valilikler, yurt dışında ise
İçişleri Bakanlığının muvafakati ve Dışişleri Bakanlığının talimatı ile dış temsilcilikler vermeye yetkilidir. (2) Hususi pasaport alacaklarda en az lise veya dengi okul mezunu olma şartı aranır.”;
7.2. “Pasaport müracaatlarının alınması” başlıklı 15’inci maddesinde; “… (2) Hususi, hizmet ve umuma mahsus pasaportlar İçişleri Bakanlığı adına valiliklerce verilir. Valiler, bu yetkilerini vali yardımcılarına, kaymakamlara, il veya ilçe birimlerine devredebilir. (3) Hususi ve hizmet pasaportlarının müracaat işlemleri, yurt içinde sadece il emniyet müdürlüklerince, yurt dışında ise İçişleri Bakanlığının muvafakati ve Dışişleri Bakanlığının talimatı ile dış temsilciliklerce yapılır…”;
7.3. “Pasaport müracaatında gerekli belgeler” başlıklı 16’ncı maddesinde; “(1) Pasaport alacak kişinin bizzat müracaatı esastır. İlgiliden durumuna göre aşağıdaki belgeler istenir: a)
T.C. Kimlik Numarası bulunan nüfus cüzdanı. b) Son altı ay içerisinde çekilen 2 adet biyometrik fotoğraf. c) Pasaport değerli kağıt bedeli ödendi makbuzu. ç) Umuma mahsus pasaportlar için harç bedeli ödendi makbuzu. d) Ergin olmayanlar ve kısıtlılar için muvafakat belgesi. e)
Kısıtlılar için veli, vasi veya kayyum kararı. f) Varsa daha önce alınmış geçerliliği olan pasaport. g) Diplomatik, hususi ve hizmet pasaportları için talep formu. ğ) Hak sahibinden dolayı diplomatik, hususi veya hizmet pasaportu alacak ergin olan çocukları için öğrenci belgesi. h) Hak sahibinden dolayı diplomatik pasaport alacak ergin çocuklar için taahhütname belgesi. ı) Diplomatik pasaport alacak resmi unvan sahibi için atama, görevlendirme veya olur belgesi. i) 7 yaşını bitirmiş müracaat sahiplerinden polis makamlarınca verilen parmak izi alındı belgesi. (2) Birinci fıkranın (c) ve (ç) bentlerinde belirtilen belgeler konsolosluklarda yapılan işlemlerde istenmez. Teknolojik gelişmelere bağlı olarak farklı belgelerin istenmesi veya bu belgelerin elektronik ortamda teyit edilmesi ile bunların geçerliliği genelge ile düzenlenir.”;
7.4. “Pasaport müracaatına ve tanzimine ait usul ve esaslar” başlıklı 19’uncu maddesinde; “(1) Kanunun uygulanması ile pasaport ve pasaport yerine geçerli belgelerin düzenlenmesine ait bu Yönetmelikte belirtilmeyen hususlar ayrıca Bakanlıkça çıkarılacak genelgeler ile düzenlenir.”
Düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ ARİF DÜLGER’İN KAMU BAŞDENETÇİSİNE ÖNERİSİ
8) Kamu Denetçisi tarafından, başvuranın iddialarının, ilgili idarenin Kurumumuza
sunduğu bilgi ve belgelerin ve ilgili mevzuat hükümlerinin birlikte değerlendirilmesi neticesinde; idarenin şikâyete konu işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilemediğinden, başvuranın talebinin reddi gerektiği yönünde hazırlanan “Ret Karar Önerisi”
Kamu Başdenetçisine sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) ’in, Kurumumuza yaptığı tarihli başvurusunda, bir kamu
kurumunda Genel İdari Hizmetler (GİH) sınıfında Ambar Memuru olarak görev yapmakta iken, aldığı önlisans eğitimi sonucunda 09/08/2007 tarihinde 1’inci derecenin 4’üncü kademesine terfi ettiğini; 26/03/2008 tarihinde ise aynı dereceden emekliye ayrıldığını; emekli olduktan sonra, 31/08/2012 tarihinde hususi damgalı pasaport talebinde bulunduğunu ve bu talebinin kabul edildiğini; diğer taraftan, pasaportunun geçerlilik süresi dolmak üzere olduğu için ilgili idareye yeniden müracaat ettiğinde, “5’inci dereceden emekli olması” gerekçe gösterilerek hususi damgalı pasaport talebinin reddedildiğini; oysaki önlisans diploması bulunması sebebiyle zamanında 1’inci derecenin 4’üncü kademesine terfi işleminin zaten yapılmış ve de daha önceden zaten hususi damgalı pasaport almış olduğunu; idarenin emeklilik işlemlerini 1’inci dereceden yapması gerekirken, sehven 5’inci dereceden yapmasının ve hususi damgalı pasaport talebini reddetmesinin hukuka aykırı olduğunu; kendisiyle aynı kurumda ve aynı şekilde GİH sınıfında çalışarak emekli olmuş, aynı unvan ve eğitime sahip
. . adlı kişinin emeklilik işlemlerinin ise hukuka uygun olarak 1’inci dereceden yapıldığını ettiği hatalı işlemden kaynaklandığı; bu hususta ise idarenin “kanunlara uygunluk” ve hesap verilebilirlik” ilkelerine uygun hareket etmediği anlaşılmış olup, idarenin bundan böyle söz konusu temel ilkelere uygun davranma noktasında gerekli tüm özeni göstermesi önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
20) 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 17’nci
maddesinin sekizinci fıkrasına göre, Kamu Denetçiliği Kurumu’na dava açma süresi içinde yapılan başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup; Kanunun 21’inci maddesinin birincisi fıkrası uyarınca ise, şikâyet başvurusunun Kurumumuz tarafından reddedilmesi halinde, durmuş olan dava açma süresi, gerekçeli Ret Kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlamaktadır. Bu çerçevede; bu Ret Kararının başvurana tebliğ edildiği tarihten itibaren, Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın
“hususi damgalı pasaport talebinin reddi” (pasaport ita makamlarına gerekli yazının verilmemesi) yönündeki işlemine karşı (mevcut ise) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup; söz konusu idari işleme karşı Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın, BAŞVURAN ile birlikte şikâyet edilen idare konumundaki AİLE, ÇALIŞMA VE
SOSYAL HİZMETLER BAKANLIĞI’NA, ayrıca bilgi edinilmesi için İÇİŞLERİ
BAKANLIĞI’NA tebliğine;
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi