|
ÖZET: Bu karar, başvuranın istisnai yoldan Türk vatandaşlığı talebinin reddine ilişkin bir hukuki değerlendirme içermektedir. Başvuran, Türk vatandaşlığı kazanmak için gerekli şartları sağladığını iddia etmekte, ancak ilgili idare, güvenlik birimlerinden gelen olumsuz görüşler nedeniyle işlemleri durdurmuştur. Özellikle, başvuranın eşi hakkında “Aileye karşı işlenen suçlar/Çocuk Kaçırma” suçundan ABD tarafından Mavi Bülten çıkarılması, başvuranın Türk vatandaşlığı kazanmasında milli güvenlik ve kamu düzeni açısından engel teşkil eden bir durum olarak değerlendirilmiştir.
Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 10. ve 12. maddeleri uyarınca, vatandaşlık kazanımında milli güvenlik ve kamu düzeni açısından engel teşkil edecek bir halin bulunmaması gerektiği vurgulanmıştır. İlgili mevzuat çerçevesinde, başvuranın talebinin reddi, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda elde edilen olumsuz görüşler doğrultusunda hukuka uygun bulunmuştur. Bu durum, devletin egemenlik yetkisi çerçevesinde, vatandaşlık başvurularında idarenin geniş takdir yetkisine sahip olduğunu göstermektedir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2021/8289-S.21.13296
BAŞVURU NO : 2020/94433
KARAR TARİHİ : 01/06/2021
RET KARARI
,TCKN:
Adres: No:/ /
BAŞVURAN VEKİLİ / TEMSİLCİSİ : ,TCKN:
BAŞVURUYA KONU İDARE : İÇİŞLERİ BAKANLIĞI
BAŞVURUNUN KONUSU : Türk Vatandaşlığı başvurusu hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 24/08/2020
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran vekili, müvekkilleri adına 25/04/2019 tarihinde istisnai olarak Türk vatandaşlığının kazanımı için başvuru yaptıklarını, başvurunun akıbetini öğrenmek için yaptıkları başvurulara 17/06/2020 tarihinde cevap verildiğini, yazılı cevapta incelemenin devam ettiği ifadesiyle yetinildiğini, süreci uzatan hususların neler olduğuna dair bilgi verilmediğini, 16 aylık bir zaman diliminde başvuruların sonuçlandırılmadığını, bu durumun mağduriyet yol açtığını belirterek başvurularının durumunun ilgili idarece bildirilmesini ve sürecin hızlandırılarak sonuçlandırılmasını talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün sayılı ve 19/04/2021 tarihli yazısında, “5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununu 12 nci maddesi ile yabancı yatırımcıların istisnai olarak Türk vatandaşlığını kazanmalarına olanak sağlanmıştır.
3. Yabancı Kimlik Numaralı Pakistan İslam Cumhuriyeti vatandaşı ve eşi anılan kanunun uyarınca en az 250.000
Amerikan Doları veya karşılığı döviz ya da karşılığı Türk Lirası tutarında taşınmazı satın alıp tapu kayıtlarına üç yıl satılmaması şerhi koydurarak Çevre ve Şehircilik Bakanlığının 22/02/2019 tarih ve sayılı uygunluk belgesi ve 6458 sayılı Kanunun 31 inci maddesinin (j) bendi kapsamında ikamet izni alarak Türk Vatandaşlığı kazanmak için başvurmuştur.
4. ve eşi hakkında Türk vatandaşlığını kazanmasında milli güvenlik ve kamu düzeni açısından engel bir durum teşkil edip etmediğinin değerlendirilmesi için 10/05/2019 tarih ve yazımız Emniyet Genel Müdürlüğü ve Milli
İstihbarat Teşkilatı Başkanlığına yazımız gönderilmiştir.
5. isimli yabancı hakkında ise “Aileye karşı işlenen suçlar/Çocuk Kaçırma” suçundan ABD İnterpol birimi tarafından yer ve kimlik tespiti amacıyla Mavi
Bülten tanzim edildiği, bu bültene istinaden EGM-İnterpol- Europol Dairesi Başkanlığı tarafından
“İnterpol Yer ve Kimlik Tespiti Amaçlıdır.” anlamına gelen M kodlu tahdit veri girişi yapıldığı tespit edilmiştir.
6. Emniyet Genel Müdürlüğünün 02/08/2019 tarih ve sayılı yazısında olumsuz görüş bildirilmesi üzerine 17/06/2020 tarih ve sayılı yazımız ile Emniyet Genel Müdürlüğü ve Milli İstihbarat Teşkilatı
Başkanlığına, adı geçen hakkında Türk vatandaşlığı kazanmasına engel bir halinin bulunup bulunmadığı hususunda nihai görüşlerinin bildirilmesi talep edilmiş olup 14.07.2020 tarihli sayılı cevabi yazısında olumsuz görüş bildirdiğinden işlemleri durdurulmuştur.” ifadelerine yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
7. 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının ‘Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı’ başlıklı 74 üncü maddesinde, herkesin, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahip olduğu, Kamu Denetçiliği Kurumunun idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri incelediği hüküm altına alınmıştır.
8. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun görevi” başlıklı
5 inci maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her
türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
9. 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununun, ‘Yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığının kazanılması’ başlıklı 10 uncu maddesinde, “(1) Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen bir yabancı, bu
Kanunda belirtilen şartları taşıması halinde yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığını kazanabilir.
Ancak, aranan şartları taşımak vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz. (2) Bu
Kanun uyarınca sonradan Türk vatandaşlığının kazanılmasında uygulanacak temel ilke ve esaslar ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşleri alınmak suretiyle Bakanlıkça belirlenir.”, ‘Türk vatandaşlığının kazanılmasında istisnai haller’ başlıklı 12 nci maddesinde, “(1) Milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek bir hali bulunmamak şartıyla … b) 4/4/2013 tarihli ve 6458 sayılı
Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun 31 inci maddesinin birinci fıkrasının (j) bendi uyarınca
ikamet izni alanlar ile Turkuaz Kart sahibi yabancılar ve bunların yabancı eşi, kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğu. c) Vatandaşlığa alınması zaruri görülen kişiler. … (2) Milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek hali bulunanların talepleri Bakanlıkça reddedilir.”,
10. 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun “Kısa dönem ikamet izni’ başlıklı 31 inci maddesinde; “(1) Aşağıda belirtilen yabancılara kısa dönem ikamet izni verilebilir: … Türkiye’de çalışmayan ancak Cumhurbaşkanınca belirlenecek kapsam ve tutarda yatırım yapacaklar ile bunların yabancı eşi, kendisinin ve eşinin ergin olmayan veya bağımlı yabancı çocuğu … (5) Birinci fıkranın (j) ve (k) bentleri kapsamında verilen ikamet izinleri en fazla beşer yıllık sürelerle verilebilir.”,
11. 27544 sayılı ve 06.04.2010 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan Türk Vatandaşlığı Kanununun
Uygulanmasına İlişkin Yönetmeliğin ‘Türk vatandaşlığının istisnai olarak kazanılması, başvuru için gerekli belgeler ve yapılacak işlemler’ başlıklı 20 nci maddesinde, “(1) Kanunun 12 nci maddesinde sayılan hallerde yabancı, istisnai olarak Türk vatandaşlığını kazanabilir. (2) Aşağıdaki şartlardan herhangi birini sağlayan yabancı, Kanunun 12 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi kapsamında
Cumhurbaşkanı kararı ile Türk vatandaşlığını kazanabilir: a) En az 500.000 Amerikan Doları veya karşılığı döviz ya da karşılığı Türk Lirası tutarında sabit sermaye yatırımı gerçekleştirdiği Sanayi ve
Teknoloji Bakanlığınca tespit edilen, b) En az 250.000 Amerikan Doları veya karşılığı döviz ya da karşılığı
Türk Lirası tutarında taşınmazı tapu kayıtlarına üç yıl satılmaması şerhi koyulmak şartıyla satın aldığı veya kat mülkiyeti ya da kat irtifakı kurulmuş, en az 250.000 Amerikan Doları veya karşılığı döviz ya da karşılığı Türk Lirası tutarı peşin olarak yatırılan taşınmazın satışının vaat edildiğine dair noterden düzenlenen sözleşmenin üç yıl süreyle devri ve terkini yapılmayacağı taahhüdüyle tapu siciline şerh edildiği
Çevre ve Şehircilik Bakanlığınca tespit edilen, … “
12. ‘Araştırma, soruşturma ve geçerlilik süresi’ başlıklı 72 nci maddesinde, “(1) Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancı hakkında yerleşim yerinin bulunduğu güvenlik birimlerince soruşturma, Milli
İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığı ile Emniyet Genel Müdürlüğünce de arşiv araştırması yapılır. … (2) Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen yabancı hakkında 28 inci madde uyarınca yerleşim yerinin bulunduğu güvenlik birimlerince yapılan soruşturma sonucunda evliliğin Türk vatandaşlığını kazanmak amacıyla yapılıp yapılmadığına dair olumlu veya olumsuz bir kanaate varılamaması halinde Türk vatandaşı eşin yakınlarının ifadelerine de başvurulmak suretiyle kanaat oluşuncaya kadar periyodik olarak soruşturma işlemine devam edilir. (3) Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının usulleri ilgili kurumlarla birlikte
Bakanlıkça belirlenir. … (5) İlgili kurumlarca yapılan araştırma sonucunda Anayasa ile kurulu devlet düzenini yıkma yolunda faaliyette bulunduğu, bu faaliyetlerde bulunanlarla işbirliği yaptığı veya bunları maddi olarak desteklediği, Türkiye Cumhuriyetinin ülkesi ve milleti ile bölünmez bütünlüğüne karşı yurt içinde veya dışında, 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamına giren suçlarla ilgili faaliyetlerde bulunduğu, isyan, casusluk ve vatana ihanet suçlarına katıldığı, silah ve uyuşturucu madde kaçakçılığı, insan kaçakçılığı ve insan ticareti yaptığı veya bunlarla ilişki içerisinde bulunduğu tespit edilenler ile taksirli suçlar hariç olmak üzere ertelenmiş, zamanaşımına uğramış, hükmün açıklanması geriye bırakılmış, paraya çevrilmiş veya affa uğramış olsa dahi, altı aydan fazla hapis cezası alanlar Türk vatandaşlığını kazanamaz.” hükümleri bulunmaktadır.
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
13. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre başvurunun reddi önerilmiştir.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden 14. Başvuran, istisnai yoldan Türk Vatandaşlığı talep etmekte ve süreç hakkında bilgi verilmesini istemektedir.
15. İlgili idare, güvenlik birimlerince olumsuz görüş bildirildiği gerekçesi ile işlemlerin durdurulduğunu belirtmektedir.
16. Dosya kapsamında yer alan bilgi ve belgelere göre; yabancı yatırımcı statüsünde olan başvuranın istisnai olarak Türk vatandaşlığını kazanmak için en az 250.000 Amerikan Doları veya karşılığı döviz ya da karşılığı Türk Lirası tutarında taşınmazı satın alıp Türk Vatandaşlığı kazanmak için başvuru yaptığı, ilgili idare tarafından hakkında Türk vatandaşlığını kazanmasında milli güvenlik ve kamu düzeni açısından engel bir durum teşkil edip etmediğinin değerlendirilmesi için Emniyet Genel Müdürlüğü ve Milli
İstihbarat Teşkilatı Başkanlığına yazı gönderildiği, isimli yabancı hakkında “Aileye karşı işlenen suçlar/Çocuk Kaçırma” suçundan ABD İnterpol birimi tarafından yer ve kimlik tespiti amacıyla Mavi Bülten tanzim edildiği, bu bültene istinaden EGM-İnterpol-Europol
Dairesi Başkanlığı tarafından “İnterpol Yer ve Kimlik Tespiti Amaçlıdır.” anlamına gelen M kodlu tahdit veri girişi yapıldığının tespit edildiği, Emniyet Genel Müdürlüğü tarafından olumsuz görüş bildirildiği, akabinde Emniyet Genel Müdürlüğü ve Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığından başvuranın Türk vatandaşlığı kazanmasına engel bir halinin bulunup bulunmadığı hususunda nihai görüşlerinin talep edildiği ve olumsuz görüş bildirildiğinden işlemlerin durdurulduğu anlaşılmıştır.
17. Somut olayda uyuşmazlık Milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek halinin bulunup bulunmadığı konusunda toplanmaktadır. İstisnai yoldan vatandaşlığı kazanacak kişide de tıpkı
Türk vatandaşlığının genel olarak kazanılmasında olduğu gibi ilgilinin milli güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel teşkil edecek halinin bulunmaması aranmaktadır. Bu şartın konulmasının gerekçesi olarak, milli güvenlik bakımından tehlike teşkil eden ve milli menfaatler ve ülke bütünlüğü aleyhine faaliyet gösterenlerle bu faaliyetleri destekleyenlerin, bu gibi kişi veya kuruluşlarla ilişki içerisinde bulunanların ve herhangi bir isyan, sabotaj, casusluk, silah ve uyuşturucu kaçakçılığı, evrakta sahtecilik gibi kamu düzenini bozan faaliyetlerde bulunanların Türk vatandaşlığını kazanmalarını engellemek olduğu gösterilmiştir.
(Türk Vatandaşlık Hukukunda İdari ve Yargısal Başvuru Yolları, Yüksek Lisans Tezi, Nagihan Pınar
KUMCU, 2018)
18. İlgilinin kamu düzeni ve milli güvenlik bakımından engel teşkil edecek bir halinin bulunup bulunmadığının tespiti için Milli İstihbarat Teşkilatı Müsteşarlığından ve Emniyet Genel Müdürlüğünden arşiv araştırması istenilmektedir.
19. Burada murat edilen husus geniş vatandaşlık statüsü ve vatandaşlık statüsünden doğan hak ve ödevlerin uygulama alanı ile ekonomik, sosyal ve politik bileşenleri bulunan kamu düzeninin sağlanması olduğu açıktır. Günümüzde çok kültürlü vatandaşlık ön plana geçmiş gibi görünüyor olsa da arka planda her ülken kendi hak ve menfaatini düşünmek zorundadır. Bu doğrultuda, Türk Vatandaşlığı başvurularının kabul edilmesi ve inceleme süreçlerinde görevli ve yetkili idarelerin geniş takdir hakkının bulunduğunun kabulü elzemdir.
20. Yapılan tüm bu açıklamalardan da görüleceği üzere; vatandaşlığa alınma talebi, ilgili mevzuatta sıralanan birçok husus dikkate alınarak, farklı aşamalarda yapılan detaylı inceleme ve araştırmalar sonucunda neticelendirilmektedir. Vatandaşlığın “istisnai olarak” kazanılmasında gereken şartlar, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 12 nci maddesinde ve Türk Vatandaşlığı Kanununun Uygulanmasına
İlişkin Yönetmelik hükümlerinde belirtilmiş olmakla birlikte, bu şartların karşılanması dahi vatandaşlığa alınmak için her zaman yeterli olmayabilmektedir. Nitekim bu husus ilgili Kanunun 10 uncu maddesinde
“Türk vatandaşlığını kazanmak isteyen bir yabancı, bu Kanunda belirtilen şartları taşıması halinde yetkili makam kararı ile Türk vatandaşlığını kazanabilir. Ancak, aranan şartları taşımak vatandaşlığın kazanılmasında kişiye mutlak bir hak sağlamaz.” hükmü ile açık biçimde ortaya konulmuştur.
21. Bu tür bir hükmün mevzuatta yer almasının nedeni, bir yabancıyı Türk vatandaşlığına (genel ya da istisnai olarak) kabul etme konusunun Devletin egemenlik yetkisine ilişkin olması ve sonucun, nihayetinde idarenin takdir yetkisine dayanıyor olmasıdır. Danıştay 10 uncu Dairesi’nin 2013/3739 E. ve 2016/1743 K.
sayılı kararında, bu durum, “Türk vatandaşlığına kabul etme konusunun Devletin hükümranlık yetkisine ilişkin olduğu gözetildiğinde, davalı idarece takdir yetkisi çerçevesinde davacı hakkındaki geçmiş kayıtların değerlendirilmesi sonucu tesis edilen dava konusu işlemde hukuka aykırılık, işlemin iptali yolundaki İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.” şeklinde ifade edilmiştir.
22. Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde, yukarıda yer verilen mevzuatta ilgili kurumlarca yapılan araştırma sonucunda hangi suç faaliyeti veya ilişkisi içerisinde bulunanlar ile bazı şartları taşıyan hapis cezası alanların Türk vatandaşlığını kazanamayacağının düzenlendiği, başvuran hakkında yapılan arşiv araştırması ve güvenlik soruşturmasında “Aileye karşı işlenen suçlar/Çocuk Kaçırma” suçu gerekçesi ile olumsuz görüş bildirilmesi nedeniyle işlemlerinin durdurulduğu ve başvuranın müvekkilinin araştırma ve soruşturma aşamasında gerekli şartları taşımadığı hususları birlikte değerlendirildiğinde başvuranın talebinin reddi işleminin hukuka uygun olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden 23. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; İdarenin, karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN YASAL MEVZUAT
24. 6328 sayılı Kanunun “Dava açma süresinin yeniden işlemeye başlaması” başlıklı 21 inci maddesinde, Kamu Denetçiliği Kurumunun inceleme ve araştırmasını, başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde durmuş olan dava açma süresinin kaldığı yerden işlemeye başlayacağı belirtilmiştir. Bu kapsamda incelemenin altı ayda bitirilememe gerekçesi, dava açma süresinin kaldığı yerden yeniden işlemeye başlayacağı hususu ve yargı yolu başvurana 23/02/2021 tarihli ve sayılı yazı ile bildirilmiştir.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN REDDİNE;
Kararın BAŞVURAN VEKİLİNE ve İÇİŞLERİ BAKANLIĞINA tebliğ edilmesine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi