|
ÖZET: Bu karar, Türkmenistan vatandaşı bir başvuranın Türkiye’ye giriş yasağı ve ikamet izni başvurusunun reddi ile ilgili taleplerini incelemektedir. Başvuran, Türkiye’de ikamet izni süresinin sona ermesinin ardından pandemi nedeniyle çıkış yapamadığını, bu nedenle 1 yıl süreyle giriş yasağı uygulandığını iddia etmektedir. Ancak, başvuranın ikamet izni uzatma başvurusu, süresinin dolmasından 5 ay sonra yapılmış ve bu başvuru, ilgili genelgeye dayanarak reddedilmiştir.
İdare, başvuranın Türkiye’den çıkış yaparken uygulanan giriş yasağının ve sınır dışı kararının hukuka uygun olduğunu belirtmiştir. Başvuranın 30 gün içinde ülkeyi terk etmemesi nedeniyle giriş yasağının aktif durumda olduğu ve idari para cezası uygulanmadığı ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talepleri, mevzuat düzenlemelerine aykırı bir durum tespit edilmediğinden reddedilmiştir. Bu karar, Türkiye’ye giriş yasağı ve ikamet izni süreçlerinin hukuki çerçevesini net bir şekilde ortaya koymaktadır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/7370-S.22.11316
BAŞVURU NO : 2021/19067
KARAR TARİHİ : 08/06/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : GÖÇ İDARESİ BAŞKANLIĞI
Başvuranın ikamet izni başvurusunun kabul edilmesi, Türkiye’ye bir
BAŞVURUNUN KONUSU :
yıl süre ile giriş yasağı uygulanmasına yönelik kararın yeniden değerlendirilmesi ve terke davet kapsamında 30 günlük süre içerisinde ülkemizden çıkış yapmaması nedeniyle hakkında idari para cezası uygulanmaması şeklindeki talepleri hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 07/11/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Başvuran, 21/09/2021 tarihinde kayıt altına alınan ilk dilekçesinde özetle;
Türkmenistan vatandaşı olduğunu, 05/03/2019 tarihinde Türkiye’ye giriş yaparak 19/03/2020 tarihine kadar geçerli ikamet izni aldığını, ikamet süresinin bitiş tarihinden önce Rusya’da öğrenci olması nedeniyle çıkış yapmak üzere uçak bileti ve Rusya öğrenci vizesi aldığını, ancak uçuş tarihinden bir kaç gün önce pandemi nedeniyle uçuşların ertelendiğini ve sınırların kapatıldığını, aradan geçen 4 ayın sonrasında yasal olarak Türkiye’de ikamet etmek düşüncesiyle ikamet başvurusu yaptığını ancak bu dönemde de pandemi kısıtlamaları sebebiyle ikamet başvuru işlemlerini gerçekleştiremediğini, daha sonraki süreçte kendi rızası ile ülkesine gitmek istediyse de Türkmenistan’ın sınırları kapatmış olmasından dolayı dönemediğini, aradan geçen yaklaşık 8 ayın sonunda yeniden vize müracaatından bulunduğunu ancak yurt dışı giriş çıkışı yapması ve para cezasını ödemesi gerektiğinin söylendiğini, buna istinaden para cezası ödeyerek
Gürcistan’a geçtiğini, Gürcistan makamlarının Türkmen vatandaşlarının turistik veya ticari olmayan hiç bir seyahatine izin vermemesi nedeniyle Türkiye’ye gönderildiğini, Türkiye’ye girişinde 30 gün süreli çıkış belgesi verildiğini, bu süre içerisinde Tunus’a gitmek için plan yaparak bilet aldığında İstanbul havalimanı sınır görevlilerinin 1 yıl süre ile giriş yapamayacağını bildirdiklerini, bu durumu sorduğu göç idaresi personelinin sistemde cezanın ödendiğinin görülmediği, bu yüzden giriş yasağı uygulandığını
söylediklerini, itiraz etmesine rağmen geriye dönük düzeltme gibi bir durumun olmadığının ifade edildiğini, tüm dünyada var olan pandemi ile başlayan kısıtlamalardan kaynaklanan mağduriyetler mücbir sebep olarak değerlendirilirken göç idaresinin insanları mağdur durumda bırakmasının haksızlık olduğunu iddia ve ifade ederek,
Hakkında tesis edilen Türkiye’ye bir yıl süre ile giriş yasağı kısıtlamasının yeniden değerlendirilmesi, ikamet izni başvurusunun kabul edilmesi ve 30 gün süreli çıkış belgesinin süresinin dolması nedeniyle ek bir ceza uygulanmaması taleplerinde bulunmuştur.
Başvurunun incelenmesi neticesinde Kurumumuzca, idari başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle 01/10/2021 tarih ve 2021/14126-S.21.22619 sayılı Gönderme Kararı verilmiştir. Gönderme Kararı üzerine mülga Göç İdaresi Genel Müdürlüğü Hukuk Müşavirliğinden alınan 22/10/2021 tarih ve sayılı yazıda, başvuruya konu işlemin İstanbul Valiliği (İl Göç İdaresi Müdürlüğü) tarafından gerçekleştirildiği belirtilerek başvuru kapsamında gerekli işlemlerin İstanbul Valiliği tarafından yerine getirilmesini teminen yazının gereği için İstanbul Valiliğine gönderildiği ifade edilmiştir. Başvuran, İstanbul Valiliği tarafından herhangi bir işlem tesis edilmediği iddiasıyla tarihinde yeniden
Kurumumuza başvuruda bulunmuştur.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun
tespiti ve eğer mümkünse ilgili idare ile başvurucu arasında muhtemel bir dostane çözümün tesisi amacı ile
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma
gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18 inci maddesi hükmü uyarınca 13/12/2021 tarih ve – – sayı, 31/03/2022 tarih ve – – sayı ile 20/04/2022 tarih ve – – sayılı yazılarımız ile Göç İdaresi Başkanlığı ve İstanbul İl Göç İdaresi Müdürlüğünden bilgi ve belge talebinde bulunulmuştur.
3) Göç İdaresi Başkanlığı Hukuk Müşavirliğinden alınan 27/12/2021 tarih ve
sayılı yazıda;
Başvuruya konu işlemlerin İstanbul Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğü tarafından gerçekleştirildiği belirtilerek gereken işlemlerin yapılması için başvuru belgelerinin İstanbul Valiliği İl Göç İdaresi
Müdürlüğüne gönderildiği ifade edilmiştir.
4) İstanbul İl Göç İdaresi Müdürlüğünden alınan ve Kurumumuz kayıtlarına 13/05/2022 tarihinde
giren 23/03/2022 tarih ve – – sayılı cevabi yazıda özetle; “Türkmenistan uyruklu isimli yabancının 6458 sayılı Kanun Kapsamında
Denetçiliğimizin istediği bilgiler doğrultusunda ve şikayete konu olan durumun incelenmesi amacıyla ülkeye ilk kez girişinden bu zamana kadar detaylı araştırma yapılmıştır. Yabancının 05.03.2019 tarihinde ülkemize giriş yaptığı 04.04.201919.03.2020 tarihleri arasında ikamet izni sahibi olduğu, 19.08.2020 tarihinde ikamet izni uzatma başvurusu yaptığı ancak 2019/1 sayılı genelgeye istinaden başvurusunu
reddedildiği tespit edilmiştir. Bu kapsamda yabancı kendisi ülkemizden Sabiha Gökçen Havalimanından çıkış yaparak hakkında Ç103 tahdit kodu girilmiş olup Gürcistan birimlerince ülkemize İNAD yolcu kapsamında iade edilmiştir. Sabiha Gökçen Kolluk birimlerince Ç103 tahdit kodu tespit edilmesine müteakip hakkında işlem yapılarak 24.08.2021 tarihinde saat 14.04 de Silivri Geri Gönderme Merkezine teslim edilmiştir. Yabancı hakkında 6458 sayılı kanun Madde 56 (Terke Davet) kapsamında Sınır dışı (30 gün içerisinde ülkeyi Terke Davet) Kararı alındığı Ç137 (Terke Davet edilen yabancı) tahdit kodu girildiği tespit edilmiştir. Yabancı 30 gün içerisinde çıkış yapmadığı için hali hazırda alınan sınır dışı kararı ve giriş yasakları aktif bulunmaktadır.
1) İdaremizce tarafından başvuru konusu talebin karşılanmasına yönelik herhangi bir işlem yapılamayacağı,
Kamu Denetçiliği Kanununun Uygulanmasına ilişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “ Dostane
Çözüm “ başlıklı 33/A maddesi kapsamına alınamayacağı aşağıdaki nedenlerle de belirlenmiştir.
2) Ç103 tahdit kodu kapsamında Silivri Geri Gönderme Merkezimizce ülkeden çıkış yapması için 30 gün
süre verilerek hakkında 6458 sayılı kanun 56.madde kapsamında 24.08.2021 tarihli sayılı sınırdışı ( terke davet) kararı alınmış Terke Davet Tahdit Kodu olan Ç137 girilmiş ve alınan kararlar tebliğ edilmiştir.
3) Yabancının ikamet izni başvurusu reddedildiğinden ve sınırdışı kararı alınmasından dolayı ülkede yasal
kalış hakkı bulunmamaktadır.
4) Yabancıya idari para cezası uygulanmamış olup yalnızca süreli giriş yasağı olan Ç103 tahdit kodu
girilmiştir.
5) Yabancı ülkeye giriş yaptığı tarihte yasal kurallara uyarak 19.03.2020 tarihine kadar ikamet izni sahibi
olmuştur. Ancak 19.08.2020 tarihinde ikamet izni uzatma başvurusu yapmış olup başvurusu reddedilmiştir.
Bu nedenle yabancı yasal kalış hakkını kaybetmiştir. Yabancı yasal kalış hakkını kaybetmesinin akabinde ülkeden çıkış yapmak istemiş, çıkış yapmış ancak Gürcistan makamlarınca iade edilmiştir. Bu kapsamda ülkeden çıkış yapmadan önce hakkında İçişleri Bakanlığı 30.06.2020 tarihli 2020/17 sayılı Tahdit
Kodlarına ilişkin Genelge İkinci Bölüm madde 6 1b(3) kapsamında Ç103 tahdit kodu girilmiştir.
Halihazırda aktif Ç103 tahdit kaydı bulunmaktadır. İkinci Bölüm Madde 5(3) 6 ncı maddede sayılan
“Ç” kodlu veri girişlerine ilişkin olarak ilgili madde içerisinde aksi belirtilmedikçe yetkili birim kaldırma işlemini de yapmaya yetkilidir.
6) Yabancının aktif ikamet izni başvurusu bulunmamaktadır.
7) Başvuru konusu işlemlerin tesis edildiği dönemde pandemi şartlarında kaynaklanan şartları dikkate
alınarak pandemi kapsamında 2020 yılının 6’ncı ayı itibariyle ikamet belgelerinin posta yoluyla idaremize teslimi usulüne geçilmiş ve bu uygulama 15.02.2021 tarihinde sonlandırılmıştır. Süreli işlemler konusunda pandeminin ağır geçtiği ve sokağa çıkma yasaklarının olduğu dönemlerde yabancıların randevu tarihleri ileri bir tarihe ertelenerek, yeni tarihler Göç İdaresi Başkanlığı resmi web sitesinde duyurulmuştur.
Akabinde randevu tarihleri konusunda bilgi edinemeyen yabancıların dosyaları mağdur edilmeden dilekçe almak marifetiyle işleme alınmıştır.
8) Pandemi nedeniyle ülkemizde vize ya da ikamet ihlali yapan yabancılara giriş yasağı uygulanmaması
konusunda Göç İdaresi Başkanlığınca gönderilmiş olan yazılı bir talimat (03.04.2020 tarihli ve 15398 sayılı yazı) bulunmakta olup talimat konu olarak pandeminin başladığı dönem öncesinde ülkemizde yasal kalışı
olan yabancıları; süre olarak da her bir ülke özelinde yabancıların ülkemizden çıkış yapabilmeye başladığı ana değin geçen süreyi kapsamaktadır.
Ülkemizde 19.03.2020 tarihinden ülkemizden çıkış yaptığı tarihe değin geçen yaklaşık 1 yıl 5 aylık sürede yasal herhangi bir kalışının bulunmadığı anlaşıldığından yabancının, söz konusu talimat ile giriş yasağı için öngörülen muafiyetinden yaralanma imkanın bulunmadığı ve ülkemizden çıkış yaptığı tarihten çok uzun süre öncesinde ülkemizden çıkış yapmasının önünde herhangi bir engelin bulunmadığının anlaşılması üzerine yabancı hakkında tesis edilen 1 yıllık giriş yasağı işleminin hukuka ve mevzuata uygun olduğu görülmüştür.
9) Yargı organlarında görülmekte olan bir dava veya yargı organlarınca karara bağlanmış bir uyuşmazlık
bulunmamaktadır.
10) Göç İdaresi Genel Müdürlüğü 03.04.2020 tarihli Uçuşların İptal Olması Nedeniyle Vize İhlaline
Düşecek Kişiler Konulu Resmi Yazısı ve Göç İdaresi Genel Müdürlüğü 10.06.2020 tarihli Uçuşların İptal
Olması Nedeniyle Vize İhlaline Düşecek Kişiler Konulu Resmi Yazısı” açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
5) Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74’üncü maddesi; “…Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi
Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”
6) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun;
6.1) “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası;
“Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”
6.2) “İnceleme ve araştırma başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrası;
“Kurum, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”
7) 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun
7.1) “Tanımlar” başlıklı 3’üncü maddesi;
“(1) Bu Kanunun uygulanmasında; h) Giriş ve çıkış kontrolü: Sınır kapılarındaki kontrol işlemlerini, j) İkamet izni: Türkiye’de kalmak üzere verilen izin belgesini, o) Sınır kapısı: Cumhurbaşkanı kararıyla Türkiye’ye giriş ve Türkiye’den çıkış için belirlenen sınır geçiş noktasını,
z) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/169 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/163 md.) Kabul edilemeyen yolcu:
Ülkeye giriş yapabilmek veya ülkeden transit geçebilmek için sınır kapılarına gelen ancak mevzuatta aranan koşulları taşımadığından ülkeye girişine veya ülkeden transit geçişine izin verilmeyen kişiyi, ifade eder.”
7.2) “Türkiye’ye giriş yasağı” başlıklı 9’uncu maddesi;
“1) Genel Müdürlük, gerektiğinde ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşlerini alarak, kamu düzeni veya kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından Türkiye’ye girmesinde sakınca görülen yabancıların ülkeye girişini yasaklayabilir.
(2) Türkiye’den sınır dışı edilen yabancıların Türkiye’ye girişi, Genel Müdürlük veya valilikler tarafından yasaklanır.
(3) Türkiye’ye giriş yasağının süresi en fazla beş yıldır. Ancak, kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit bulunması hâlinde bu süre Genel Müdürlükçe en fazla on yıl daha artırılabilir.
(4) (Değişik:6/12/2019-7196/71 md.) Vize veya ikamet izni süresi sona eren ve bu durumları yetkili makamlarca tespit edilmeden önce Türkiye dışına çıkmak için valiliklere başvuruda bulunup hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancılara, idari para cezalarını ödemiş olmaları ve Bakanlıkça belirlenen ihlal sürelerini aşmamaları kaydıyla, Türkiye’ye giriş yasağı kararı alınmayabilir.
(5) 56 ncı madde uyarınca Türkiye’yi terke davet edilenlerden, süresi içinde ülkeyi terk edenler hakkında giriş yasağı kararı alınmayabilir.
(6) Genel Müdürlük, giriş yasağını kaldırabilir veya giriş yasağı saklı kalmak kaydıyla yabancının belirli bir süre için Türkiye’ye girişine izin verebilir.
(7) (Değişik:6/12/2019-7196/71 md.) Kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı sebebiyle Genel
Müdürlükçe; idari para cezaları ve kamu alacakları sebebiyle ise valiliklerce yabancıların ülkeye kabulü ön izin şartına bağlanabilir.” (8) (Ek:6/12/2019-7196/71 md.) Bu maddenin uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Bakanlıkça belirlenir.
7.3) “Türkiye’ye giriş yasağının tebliği” başlıklı 10’uncu maddesi;
“(1) Giriş yasağına ilişkin tebligat, 9 uncu maddenin birinci fıkrası kapsamında olan yabancılara Türkiye’ye giriş yapmak üzere geldiklerinde sınır kapılarındaki yetkili makam tarafından, 9 uncu maddenin ikinci fıkrası kapsamında olan yabancılara ise valilikler tarafından yapılır. Tebligatta, yabancıların karara karşı itiraz haklarını etkin şekilde nasıl kullanabilecekleri ve bu süreçteki diğer yasal hak ve yükümlülükleri de yer alır.”
7.4) “İkamet” başlıklı 19’uncu maddesi;
“(1) Türkiye’de, vizenin veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların ikamet izni almaları zorunludur. İkamet izni, altı ay içinde kullanılmaya başlanmadığında geçerliliğini kaybeder.”
7.5) “İkamet izinlerinin uzatılması” başlıklı 24’üncü maddesi;
“(1) İkamet izinleri valiliklerce uzatılabilir.
(2) Uzatma başvuruları, ikamet izni süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her koşulda ikamet izni süresi dolmadan önce valiliklere yapılır. İkamet iznini uzatma başvurusunda bulunanlara, harca tabi olmayan bir belge verilir. Bu yabancılar, ikamet izni süreleri sona ermiş olsa dahi haklarında karar verilinceye kadar bu belgeyle Türkiye’de ikamet edebilir.
(3) Uzatılan ikamet izinleri, yasal izin sürelerinin bitim tarihinden itibaren başlatılır.
(4) Uzatma başvuruları, valiliklerce sonuçlandırılır.”
7.6) “Türkiye içinden yapılan ikamet izni talebinin reddi, iptali veya uzatılmaması” başlıklı 25’inci
maddesi; “(1) Türkiye içinden yapılan ikamet izni talebinin reddi, ikamet izninin uzatılmaması veya iptali ile bu işlemlerin tebliği valiliklerce yapılır. Bu işlemler sırasında, yabancının Türkiye’deki aile bağları, ikamet süresi, menşe ülkedeki durumu ve çocuğun yüksek yararı gibi hususlar göz önünde bulundurulur ve ikamet iznine ilişkin karar ertelenebilir.
(2) İkamet izni talebinin reddi, iznin uzatılmaması veya iptali, yabancıya ya da yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilir. Tebligatta, yabancının karara karşı itiraz haklarını etkin şekilde nasıl kullanabileceği ve bu süreçteki diğer yasal hak ve yükümlülükleri de yer alır.”
7.7) “Sınır dışı etme” başlıklı 52’nci maddesi;
“(1) Yabancılar, sınır dışı etme kararıyla, menşe ülkesine veya transit gideceği ülkeye ya da üçüncü bir ülkeye sınır dışı edilebilir.”
7.8) “Sınır dışı etme kararı” başlıklı 53’üncü maddesi;
“(1) Sınır dışı etme kararı, Genel Müdürlüğün talimatı üzerine veya resen valiliklerce alınır.
(2) Karar, gerekçeleriyle birlikte hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancıya veya yasal temsilcisine ya da avukatına tebliğ edilir. Hakkında sınır dışı etme kararı alınan yabancı, bir avukat tarafından temsil edilmiyorsa kendisi veya yasal temsilcisi, kararın sonucu, itiraz usulleri ve süreleri hakkında bilgilendirilir.
(3) Yabancı veya yasal temsilcisi ya da avukatı, sınır dışı etme kararına karşı, kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesine başvurabilir. Mahkemeye başvuran kişi, sınır dışı etme kararını veren makama da başvurusunu bildirir. Mahkemeye yapılan başvurular on beş gün içinde sonuçlandırılır.
Mahkemenin bu konuda vermiş olduğu karar kesindir. Yabancının rızası saklı kalmak kaydıyla, dava açma süresi içinde veya yargı yoluna başvurulması hâlinde yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı sınır dışı edilmez.”
7.9) “Türkiye’yi terke davet” başlıklı 56’ncı maddesi;
“(1) Sınır dışı etme kararı alınanlara, sınır dışı etme kararında belirtilmek kaydıyla, Türkiye’yi terk edebilmeleri için on beş günden az olmamak üzere otuz güne kadar süre tanınır. Ancak, kaçma ve kaybolma riski bulunanlara, yasal giriş veya yasal çıkış kurallarını ihlal edenlere, sahte belge kullananlara, asılsız belgelerle ikamet izni almaya çalışanlara veya aldığı tespit edilenlere, kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlara bu süre tanınmaz.
(2) Türkiye’den çıkış için süre tanınan kişilere, Çıkış İzin Belgesi verilir. Bu belge hiçbir harca tabi değildir.
Vize ve ikamet harçları ile bunların cezalarına ilişkin yükümlülükler saklıdır.”
7.10) “İdari para cezası” başlıklı 102’nci maddesi;
“(1) Diğer kanunlara göre daha ağır bir ceza gerektirmediği takdirde; a) 5 inci maddeye aykırı şekilde, Türkiye’ye yasa dışı giren veya Türkiye’yi yasa dışı terk eden ya da buna teşebbüs eden yabancılar hakkında iki bin Türk Lirası, b) 9 uncu maddenin birinci ve ikinci fıkraları uyarınca Türkiye’ye girişleri yasaklanmış olmasına rağmen
Türkiye’ye girebilmiş olanlar hakkında bin Türk Lirası, c) 56 ncı maddenin birinci fıkrasında tanınan sürede Türkiye’den ayrılmayanlar hakkında bin Türk Lirası, ç) 57 nci, 58 inci, 60 ıncı ve 68 inci maddeler kapsamındaki işlemler sırasında kaçanlar hakkında bin Türk
Lirası, d) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/171 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/165 md.) 98 inci maddenin birinci ve ikinci fıkralarında yer alan yükümlülüklere uymayan taşıyıcılar hakkında, fiil suç oluşturmadığı takdirde, bin Türk Lirasından onbin Türk Lirasına kadar, e) (Ek:6/12/2019-7196/88 md.) 57/A maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (c), (ç), (d) ve (f) bentlerinde yer alan yükümlülüklere uymayanlara bin Türk Lirası, idari para cezası uygulanır.
(2) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/171 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/165 md.) Geçerli seyahat belgesi, Türkiye Cumhuriyeti yetkili makamlarından verilmiş yabancı kimlik kartı, ikamet izni veya geçerli yol izin belgesi olmayan yabancı şahısların ülkeye girmesine, ülkeden çıkarılmasına, ülke içinde herhangi bir araç veya binek hayvan vasıtasıyla veya yaya olarak seyahat etmesine, barınmasına, konaklamasına imkân sağlayan kişiler ile mülkiyetindeki gayrimenkulü kiralayanlara, kanunlarda ayrıca suç olarak tanımlanmayan eylemler nedeniyle tespit edilen her bir yabancı sayısınca bin Türk Lirası idari para cezası verilir.
(3) İdari para cezası öngörülen kabahatlerin bir takvim yılı içinde gerçek kişiler tarafından tekrarı hâlinde, para cezaları yarı oranında artırılarak uygulanır.
(4) Bu maddedeki idari para cezalarının uygulanması, Kanunda öngörülen diğer idari tedbirlerin uygulanmasına engel teşkil etmez.
(5) Bu maddedeki idari para cezaları, valilik veya Genel Müdürlük ya da kolluk birimlerince uygulanır.
Verilen para cezaları tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde ödenir.
(6) (Ek: 15/8/2017-KHK-694/171 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7078/165 md.) Bakanlıkça bu Kanun kapsamında yürürlüğe konulan düzenlemelerde belirtilen yükümlülüklere uymayanlara Genel Müdürlük veya valilikler tarafından beşyüz Türk Lirasından onbin Türk Lirasına kadar idari para cezası verilebilir.”
IV. KAMU DENETÇİSİ FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8) Başvuranın iddia ve talepleri, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı
birlikte değerlendirildiğinde; başvurunun reddi yönünde hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu
Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Başvuran, işbu Kararın “I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ” başlıklı bölümünde 1 numaralı
paragrafta yer verildiği üzere özetle Türkiye’ye bir yıl süre ile giriş yasağı kısıtlamasının yeniden değerlendirilmesi, ikamet izni başvurusunun kabul edilmesi ve 30 gün süreli çıkış belgesinin süresinin dolması nedeniyle ek bir ceza uygulanmaması taleplerinde bulunmaktadır.
10) Başvuranın iddiaları ve bilgi ve belge talep yazımız üzerine alınan cevapların incelenmesinden;
10.1) Türkmenistan uyruklu başvurucunun 05/03/2019 tarihinde ülkemize giriş yaparak, 04/04/2019-
19/03/2020 tarihleri arasında ikamet izni ile kaldığı,
10.2) 19/08/2020 tarihinde ikamet izni uzatma başvurusu yaptığı ancak 2019/1 sayılı genelgeye istinaden
başvurusunun reddedildiği, bu kapsamda başvuranın kendisinin ülkemizden Sabiha Gökçen
Havalimanından çıkış yaparak hakkında Ç103 tahdit kodu girildiği,
10.3) Gürcistan birimlerince ülkemize iade edildiği, Sabiha Gökçen Kolluk birimlerince Ç103 tahdit kodu
tespit edilmesine müteakip hakkında işlem yapılarak 24.08.2021 tarihinde Silivri Geri Gönderme
Merkezine teslim edildiği,
10.4) Başvuran hakkında 6458 sayılı Kanun’un 56’ncı maddesi kapsamında 30 gün içerisinde ülkeyi terke
davet kararı alındığı ve Ç137 (terke davet edilen yabancı) tahdit kodu girildiği, 30 gün içerisinde çıkış yapmadığı için hali hazırda alınan sınır dışı kararı ve giriş yasaklarının aktif durumda olduğu anlaşılmıştır.
11) Türkiye’de kalmak üzere verilen izin belgesini ifade eden ikamet iznini, vizenin veya vize muafiyetinin
tanıdığı süreden ya da doksan günden fazla kalacak yabancıların alma zorunluluğu bulunmaktadır. Bu doğrultuda, 05/03/2019 tarihinde ülkemize giriş yapan başvuran, 04/04/2019-19/03/2020 tarihleri arasını kapsayan yasal ikamet izni ile ülkemizde kalmıştır. 19/08/2020 tarihli ikamet izni başvurusu ise 2019/1 sayılı Genelge gerekçe gösterilerek reddedilmiştir.
12) Başvuran ikamet süresinin bitiş tarihinden önce Rusya’da öğrenci olması nedeniyle çıkış yapmak üzere
uçak bileti ve Rusya öğrenci vizesi aldığını, ancak uçuş tarihinden bir kaç gün önce pandemi nedeniyle uçuşların ertelendiğini ve sınırların kapatıldığını, aradan geçen 4 ayın sonrasında yasal olarak Türkiye’de ikamet etmek düşüncesiyle ikamet başvurusu yaptığını ancak bu dönemde de pandemi kısıtlamaları sebebiyle ikamet başvuru işlemlerini gerçekleştiremediğini iddia etmektedir.
13) 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun “İkamet izinlerinin uzatılması”
başlıklı 24’üncü maddesinin ikinci fıkrası hükmüne göre ikamet izni uzatma başvurularının ikamet izni süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her koşulda ikamet izni süresi dolmadan önce valiliklere yapılması gerekmektedir. Başvuran ise ikamet izni başvurusunu ikamet izni süresi dolduktan 5 ay sonra 19/08/2020 tarihinde yapmıştır.
14) Göç İdaresi Başkanlığı tarafından yapılan açıklamalardan, pandemi şartlarında 2020 yılının 6’ncı
ayından 15.02.2021 tarihine kadar ikamet belgelerinin posta yoluyla teslimi usulüne geçildiği, sokağa çıkma yasaklarının olduğu dönemlerde yabancıların randevu tarihlerinin ileri bir tarihe ertelendiği, randevu tarihleri konusunda bilgi edinemeyen yabancıların dosyalarının mağdur edilmeden dilekçe almak marifetiyle işleme alındığı, pandemi nedeniyle ülkemizde vize ya da ikamet ihlali yapan yabancılara giriş yasağı uygulanmaması şeklinde tedbirlerin alındığı anlaşılmıştır.
15) Bu açıklamalar çerçevesinde, pandemi döneminde gerekli tedbirlerin alınması suretiyle ikamet
başvurusu işlemlerinin devam ettiği, kamu hizmetinin sunumunda bir kesintinin söz konusu olmadığı, başvuranın ikamet süresinin sona ermesinden 5 ay gibi oldukça uzun bir süre geçtikten sonra ikamet izninin uzatılması başvurusu yapmasının, idarenin kusurundan değil başvurandan kaynaklandığı, bu gerekçelerle başvuranın yasal süre içerisinde ikamet izninin uzatılması başvurusu yapmaması nedeniyle ikamet izni talebinin reddedilmesi işleminde mevzuat düzenlemelerine aykırı bir husus tespit edilememiştir.
16) Başvuranın diğer talebi, Türkiye’ye bir yıl süre ile giriş yasağı kısıtlamasının yeniden
değerlendirilmesidir. İdare tarafından yapılan açıklamada, başvuranın ikamet izninin uzatılması başvurusunun reddedilmesi üzerine kendiliğinden ülkemizden Sabiha Gökçen Havalimanından çıkış yaparken hakkında vize, vize muafiyeti, çalışma izni veya ikamet izni ihlalinde bulunanlara 1 yıl süreyle ülkemize girişlerini yasaklayan Ç103 tahdit kodunun girildiği, başvuranın Gürcistan birimlerince ülkemize iade edilmesine müteakip hakkında işlem yapılarak 24.08.2021 tarihinde Silivri Geri Gönderme Merkezine teslim edildiği, burada başvuran hakkında 30 gün içerisinde ülkeyi terke davet kararı alınarak terke davet edilen yabancıyı ifade eden Ç-137 tahdit kodunun girildiği, başvuran 30 gün içerisinde çıkış yapmadığı için de hali hazırda alınan sınır dışı kararı ve giriş yasaklarının aktif durumda olduğu anlaşılmıştır.
17) Başvuran hakkında uygulanan Türkiye’ye 1 yıl süre ile giriş yasağı kısıtlaması, 30.06.2020 tarih ve
2020/17 sayılı Tahdit Kodlarına İlişkin Genelge hükümleri kapsamında başvuran ülkemizden çıkış yaparken Ç-103 tahdit kodunun tanımlanması suretiyle tesis edilmiştir. Genelge’nin dayanağını 6458 sayılı
Kanun’un 9,15 ve 102’nci maddeleri oluşturmaktadır. 6458 sayılı Kanun’un “Türkiye’ye giriş yasağı” başlıklı 9’uncu maddesinde; Başkanlığın, gerektiğinde ilgili kamu kurum ve kuruluşlarının görüşlerini alarak, kamu düzeni veya kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından Türkiye’ye girmesinde sakınca görülen yabancıların ülkeye girişini yasaklayabileceği düzenlenmiştir.
18) 2020/17 sayılı Genelge’nin 6’ncı maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde vize, vize muafiyeti,
çalışma izni veya ikamet izni süresini 3 aydan fazla aşanlardan, haklarında sınır dışı etme kararı alınmadan hudut kapılarına veya İl Müdürlüklerine kendiliğinden gelenlere, para cezalarını ödemeleri halinde alt bentlerde sayılan tahdit kodlu veri girişlerinin yapılacağı söylenmiştir. Başvuranın idari para cezasını ödemesine rağmen sistemde ödeme görünmediği için hakkında giriş yasağı uygulandığı şeklinde iddiada bulunsa da, ilgi düzenleme idari para cezası ödemesinden bağımsız olarak ikamet izni süresini 3 aydan fazla aşanlara tahdit kodu girilmesini öngördüğünden, başvuran hakkında ülkemize giriş yasağı konulmasına yönelik tahdit kodu girilmesinde ilgi Genelge düzenlemesine aykırı bir husus tespit edilememiştir.
19) Başvuranın 30 gün süreli çıkış belgesinin süresinin dolması nedeniyle ek bir idari para cezası
uygulanmaması talebi ile ilgili olarak ise, 6458 sayılı Kanun’un “İdari para cezası” başlıklı 102’nci maddesinde; “Türkiye’yi terke davet” başlıklı 56’ncı maddenin birinci fıkrasında tanınan sürede
Türkiye’den ayrılmayanlar hakkında bin Türk Lirası idari para cezası uygulanacağı düzenlenmiş ise de idare tarafından idari para cezası uygulanmadığı, yalnızca süreli giriş yasağı olan Ç103 tahdit kodu
girildiği bildirildiğinden, idari para cezası tesis edilmemesi nedeniyle başvuruya konu taleple ilgili inceleme yapılmamıştır.
20) Yukarıda yer verilen yasal ve idari düzenlemeler ile açıklamalar çerçevesinde yapılan
değerlendirme neticesinde; 30 gün süreli çıkış belgesinin süresinin dolması nedeniyle ek bir idari para cezası uygulanmaması talebi ile ilgili olarak idari para cezası uygulanmadığı bildirildiğinden idare tarafından tesis edilen bir işlem bulunmaması nedeniyle talebin incelenmemesi, ikamet izni başvurusunun kabul edilmesi talebi ile ilgili olarak başvuranın yasal süre içerisinde ikamet izninin uzatılması başvurusu yapmaması nedeniyle ikamet izni talebinin reddedilmesi işleminde mevzuat düzenlemelerine aykırı bir husus tespit edilemediğinden başvurunun reddedilmesi, Türkiye’ye bir yıl süre ile giriş yasağı kısıtlamasının yeniden değerlendirilmesi talebi ile ilgili olarak ise ilgi Genelge düzenlemesi idari para cezası ödemesinden bağımsız olarak ikamet izni süresini 3 aydan fazla aşanlara tahdit kodu girilmesini öngördüğünden, başvuran hakkında ülkemize giriş yasağı konulmasına yönelik tahdit kodu girilmesinde idari düzenlemelere aykırı bir husus tespit edilemediğinden reddedilmesi gerektiği sonuç ve kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
21) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarih ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde; başvuru kapsamında ilgili idarelerden istenilen bilgi ve belgelerin süresi içinde ve gerekçeli olarak Kurumumuza gönderildiği, ancak başvuru konusu ile ilgili yürütülen işlemlerde “karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi” ilkesine uygun davranılmadığı anlaşılmış olup, idarenin bu ilkelere uyması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
22) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca
başvurunun Kurum tarafından reddedilmesi hâlinde, (varsa) durmuş olan dava açma süresi gerekçeli ret kararının ilgiliye tebliğinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başlamaktadır. Aynı maddenin üçüncü fıkrasına göre ise, Kurumun inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde sonuçlandıramaması hâlinde (varsa) durmuş olan dava açma süresi altı aylık sürenin bittiği tarihten itibaren kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır.
23) Bu çerçevede; bilgi ve belge talep yazılarına süresinde cevap alınamaması nedeniyle başvurunun
incelemesi 6 aylık süre içerisinde tamamlanamamış, dava açma süresinin, altı aylık sürenin bittiği tarih olan 07/05/2022 tarihinden itibaren kaldığı yerden işlemeye başladığı, başvurucuya 29/04/2022 tarih ve
– – sayılı yazımızla bildirilmiştir. Dolayısıyla (varsa) dava açma süresinden arta kalan sürede başvuruya konu idarenin iş ve işlemlerine karşı İstanbul İdare Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre; Başvuranın, ikamet izni başvurusunun kabul edilmesi ile hakkında tesis edilen Türkiye’ye bir yıl süre ile giriş yasağı kısıtlamasının yeniden değerlendirilmesi taleplerinin REDDİNE, Kararın BAŞVURAN ve GÖÇ İDARESİ BAŞKANLIĞINA tebliğ edilmesine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisi’nce karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi