|
ÖZET: Danıştay kararında, şikayetçinin hususi damgalı pasaport talebi, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun ek 4’üncü maddesi çerçevesinde incelenmiştir. Şikayetçi, emekli olduğu tarihte beşinci derece kadroda bulunduğunu, ancak kesintilerinin 1’inci derecenin 4’üncü kademesinden yapıldığını belirtmiştir. İlgili mevzuat gereği, hususi damgalı pasaport alabilmek için birinci, ikinci veya üçüncü derece kadrolarda bulunmuş olma şartı aranmaktadır. Şikayetçinin emekliye ayrıldığı tarihte, zabıt katipleri için en yüksek kadro derecesinin beş olduğu ve dolayısıyla ek 4’üncü maddede belirtilen şartları taşımadığı tespit edilmiştir.
Sonuç olarak, şikayetçinin hususi damgalı pasaport talebinin reddedilmesi işleminin hukuka uygun olduğu değerlendirilmiştir. İlgili mevzuat ve içtihatlar doğrultusunda, şikayetçinin durumunun mevcut yasal düzenlemelerle çelişmediği ve bu nedenle mağduriyetinin giderilmesinin mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır. Danıştay, benzer durumlarda daha önce verilen kararları da dikkate alarak, şikayetçinin talebini reddetmiştir. |
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU (OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2022/5962-S.22.9088
BAŞVURU NO : 2021/21097
KARAR TARİHİ : 29/04/2022
RET KARARI
BAŞVURUYA KONU İDARE : NÜFUS VE VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
BAŞVURUNUN KONUSU : Şikayetçinin, Pasaport Kanunu’nun ek 4’üncü maddesi kapsamında hususi damgalı pasaport verilmesine ilişkin talebi hakkındadır.
BAŞVURU TARİHİ : 12/12/2021
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1) Şikâyetçi tarihinde yaptığı başvuruda özetle;
28.10.1985 tarihinde sicil ve Emekli Sicil No.su ile zabıt katibi olarak görev yapmaya
başladığını ve 16.01.2017 tarihinde 1’inci derecenin 4’üncü kademesinden emekli olduğunu ve kesintilerinin de bu derece ve kademe üzerinden yapıldığını, Hususi pasaport almak için Isparta İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’ne müracaat ettiğinde emekli olduğu Kurumdan kadro derecesini gösterir belge talep edildiğini, bunun için Isparta Adalet Komisyonu
Başkanlığı’na müracaat ettiğini, adı geçen Komisyon tarafından İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’ne yazılan yazıda; kazanılmış hak aylık derece ve kademesinin 1’inci derecenin 4’üncü kademesi olduğu, emekliye ayrıldığı tarihteki kadro derecesinin 5’inci derece olduğu, emekliye ayrıldığı 16.01.2017 tarihinde zabıt katipleri için en yüksek 5’inci derece kadro bulunması sebebiyle kendisinin 5’inci derece zabıt katibi kadrosu üzerinden emekliye ayrıldığı, emsali memurların şu an için 3’üncü derece zabıt katibi kadrosunda görev yapabildiği şeklinde ifadelere yer verildiğini, Öte taraftan, 26.05.2018 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren Bakanlar Kurulu’nun
30.04.2018 tarihli 2018/11675 sayılı “Bazı Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Ait Kadrolarda Düzenleme
Yapılması Hakkında Karar”ı ile zabıt kâtiplerinin kadro derecesinin 3’üncü derece olarak düzenlendiğini, Söz Konusu Bakanlar Kurulu Kararı ve Isparta Adalet Komisyonu Başkanlığı yazısı uyarınca; şu anda emsali kadrosunda bulunan memurların 3’üncü dereceyi hak ettiğini ve hususi damgalı pasaport alabildiğini, emsali memurların “Hususi pasaport” hakkından faydalanabildiği için (her ne kadar emekliye
ayrıldığı tarihteki kadro derecesi 5’inci derece olmuş olsa da kesintilerinin 1’inci derecenin 4’üncü kademesinden yapıldığı hususu da dikkate alındığında) kendisinin de “Hususi pasaport” hakkından faydalanması gerektiğini, yapılan uygulamanın kendisi için mağduriyet oluşturduğunu, konuyla ilgili kendisinin bir kusurunun bulunmadığını iddia ve ifade ederek, 5682 sayılı Pasaport Kanununda değişiklik yapan Ek-4. maddeye göre hakketmiş olduğu Hususi Pasaportun tarafına verilerek mağduriyetinin giderilmesini talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2) Kurumumuzca, verilecek karara esas olmak üzere başvuru belgesinde yer alan iddiaların doğruluğunun
tespiti amacı ile 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu hükümleri uyarınca inceleme ve araştırma gerçekleştirilmiştir. 6328 sayılı Kanunun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18 inci maddesi hükmü uyarınca ilgili idareden bilgi belge talep edilmiştir. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nün 15/02/2022 tarihli ve sayılı cevabi yazısı eklerinde özetle;
2.1. 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun ek 4’üncü maddesiyle ilgili uygulamanın, Kurumumuzun Kısmen
Tavsiye Kısmen Ret Kararı ve uygulanmasına ilişkin Genel Müdürlüklerince hazırlanan talimatlar doğrultusunda yürütülmekte olduğu,
2.2. Bilindiği üzere, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14/A maddesinde hususi damgalı pasaportların kimlere verilebileceğine ilişkin düzenleme bulunduğu, yine aynı Kanunun Ek4 üncü maddesinde; “Devlet memuru olarak 1 inci, 2 nci ve 3 üncü derece kadrolarda bulunup da Hususi Damgalı Pasaport almaya hakkı olan Devlet memurları ile subay ve astsubayların taşıdıkları unvan ve/veya rütbeleri taşımakla beraber 1 inci, 2 nci ve 3 üncü derece kadroları almadan emekli olan veya ayrılanlardan Devlet memuriyetindeki hizmet süreleri, taşıdığı unvan ve/veya rütbeleri itibariyle bugün Hususi Damgalı
Pasaport almaya hak kazananlar emsal alınmak suretiyle bunlara da Hususi Pasaport verilir.” hükmüne yer verildiği,
2.3. Söz konusu kanuni düzenlemeler kapsamda, birinci, ikinci veya üçüncü derece kadrolarda bulunup da bu kadroları almadan emekli olan veya ayrılanların 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun ek 4’üncü maddesi kapsamında hususi damgalı pasaport almalarına olanak bulunduğu,
2.4. Isparta Adalet Komisyonu Başkanlığı’nın konuyla ilgili yazısında; şikayetçinin her ne kadar bugünkü emsallerinin kadro derecesinin üçüncü derece olduğu belirtilmiş ise de; şikâyetçinin emekliye ayrıldığı tarihte zabıt kâtiplerinin yükselebileceği en yüksek kadro derecenin beş olduğu ve adı geçenin beşinci derece zabıt katibi kadrosu üzerinden emekliye ayrıldığı hususlarının belirtildiği, bu kapsamda şikayetçinin aynı Kanunun Ek4 üncü maddesinde yer alan birinci, ikinci veya üçüncü derece kadrolarda bulunmuş olma şartını taşımadığı,
2.5. Buna göre, şikayetçinin 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 14/A ve Ek4 üncü maddelerinden faydalanamayacağı değerlendirildiği, Danıştay 10. Dairesi’nin (E.2018/4481 K.2019/10164 T.
11.12.2019) ve Ankara 9. İdare Mahkemesinin (E.2020/2378 K.2021/430 T. 03.03.2021) benzer
konudaki kararlarının yazı ekinde gönderildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
3) Başvuranın emekliye ayrıldığı kurum olan Isparta Adli Yargı İlk Derece Mahkemesi Adalet
Komisyonu Başkanlığı tarafından Isparta İl Nüfus ve Vatandaşlık Müdürlüğü’ne yazılan 05/10/2021 tarihli ve Muh. sayılı yazıda;
3.1. “Isparta Adliyesi’nde Zabıt Kâtibi olarak görev yapmakta iken 16/01/2017 tarihinde emekliye ayrılan … ( sicil nolu) ‘ın emekliye ayıldığı tarihteki kadro derecesinin 5 (beş)
kazanılmış hak aylık derece kademesinin 1. derecenin 4. kademesi, öğrenim durumunun ise Ön Lisans (2 yıllık) olduğu özlük kayıtlarımızdan anlaşılmıştır. … Adı geçenin emekliye ayrıldığı 16/01/2017 tarihinde zabit kâtipleri için en yüksek 5. derece kadro bulunması sebebi ile adı geçen 5. derece zabıt katibi kadrosu üzerinden emekliye ayrılmış olup emsalleri şuan 3. derece zabıt katipliği kadrosunda görev yapabilmektedir. …” hususlarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
4) 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma
hakkı” başlıklı 74’üncü maddesinde; “… Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler…”,
5) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun;
5.1. “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.”,
5.2. “İnceleme ve araştırma” başlıklı 20 inci maddesinin birinci fıkrası; “(1) Kurum, inceleme ve araştırmasını başvuru tarihinden itibaren en geç altı ay içinde sonuçlandırır.”,
6) 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun:
6.1. 14’üncü maddesinin “A” fıkrasında; “Hususi damgalı pasaportlar; birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek veya T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilip emekli kesenekleri bu derecelerden kesilmek suretiyle sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ve diğer kamu görevlileri ile birinci derece kadro ile emekliliğe hak kazanmış olan belediye başkanlarına; diplomatik pasaport verilmesini gerektiren vazifelerden başka herhangi bir resmi vazife ile veya kendi hesaplarına yabancı ülkelere gittikleri zaman verilir. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu ve
Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu Kurulu üyeleri için, T.C. Emekli Sandığı ile ilgilendirilme ve emekli keseneklerinin bu derecelerden kesilmesi şartı aranmaz. Bunlardan emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanlara da bu nevi pasaport verilir…”,
6.2. 14’üncü maddesinin “C” fıkrasında; “Hususi ve Hizmet Damgalı Pasaportlar: Talep edenin mensup bulunduğu makamın yetkili amirinin başvurusu üzerine İçişleri Bakanlığınca verilir. Bu nev’i pasaportlar aynı şart dâhilinde İçişleri Bakanlığının muvafakati ve Dışişleri Bakanlığının vereceği talimat üzerine, Türkiye Cumhuriyeti büyükelçilik ve elçiliklerince de verilebilir… Emeklilik veya çekilme sebepleri ile vazifelerinden ayrılmış olanların hususi damgalı pasaport alabilmeleri için durumlarını gösteren belgelerle, doğrudan İçişleri Bakanlığına müracaat etmeleri lazımdır. Hususi damgalı pasaportlar altı aydan az olmamak kaydıyla İçişleri Bakanlığınca belirlenecek sürelerde; hizmet damgalı pasaportlar altı aydan az olmamak kaydıyla pasaport sahibinin görevinin müddetine göre İçişleri
Bakanlığınca tespit edilecek süre için geçerli olmak üzere tanzim edilir…”,
6.3. Ek 4’üncü maddesinde; “Devlet memuru olarak 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadrolarda bulunup da Hususi Damgalı Pasaport almaya hakkı olan Devlet memurları ile subay ve astsubayların taşıdıkları unvan ve/veya rütbeleri taşımakla beraber 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadroları almadan emekli olan veya ayrılanlardan Devlet memuriyetindeki hizmet süreleri, taşıdığı unvan ve/veya rütbeleri itibariyle bugün Hususi Damgalı Pasaport almaya hak kazananlar emsal alınmak suretiyle bunlara da Hususi
Pasaport verilir.”,
7) 14/08/2014 tarihli ve 29088 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Pasaport Kanunu’nun
Uygulanmasına Dair Yönetmeliğin:
7.1. “Hususi pasaport” başlıklı 7’nci maddesinde; “(1) Hususi pasaport; Kanunda belirtilen şartları taşıyanlara altı aydan az olmamak kaydıyla İçişleri Bakanlığınca tespit edilecek sürelerde, yurt içinde
İçişleri Bakanlığının vereceği yetkiye göre Valilikler, yurt dışında ise İçişleri Bakanlığının muvafakati ve
Dışişleri Bakanlığının talimatı ile dış temsilcilikler vermeye yetkilidir. (2) Hususi pasaport alacaklarda en az lise veya dengi okul mezunu olma şartı aranır.”,
7.2. “Pasaport müracaatlarının alınması” başlıklı 15’inci maddesinde; “… (2) Hususi, hizmet ve umuma mahsus pasaportlar İçişleri Bakanlığı adına valiliklerce verilir. Valiler, bu yetkilerini vali yardımcılarına, kaymakamlara, il veya ilçe birimlerine devredebilir. (3) Hususi ve hizmet pasaportlarının müracaat işlemleri, yurt içinde sadece il emniyet müdürlüklerince, yurt dışında ise İçişleri Bakanlığının muvafakati ve Dışişleri Bakanlığının talimatı ile dış temsilciliklerce yapılır…”,
7.3. “Pasaport müracaatında gerekli belgeler” başlıklı 16’ncı maddesinde; “(1) Pasaport alacak kişinin bizzat müracaatı esastır. İlgiliden durumuna göre aşağıdaki belgeler istenir: a) T.C. Kimlik Numarası bulunan nüfus cüzdanı. b) Son altı ay içerisinde çekilen 2 adet biyometrik fotoğraf. c) Pasaport değerli kâğıt bedeli ödendi makbuzu. ç) Umuma mahsus pasaportlar için harç bedeli ödendi makbuzu. d) Ergin olmayanlar ve kısıtlılar için muvafakat belgesi. e) Kısıtlılar için veli, vasi veya kayyum kararı. f) Varsa daha önce alınmış geçerliliği olan pasaport. g) Diplomatik, hususi ve hizmet pasaportları için talep formu.
ğ) Hak sahibinden dolayı diplomatik, hususi veya hizmet pasaportu alacak ergin olan çocukları için öğrenci belgesi. h) Hak sahibinden dolayı diplomatik pasaport alacak ergin çocuklar için taahhütname belgesi. ı)
Diplomatik pasaport alacak resmi unvan sahibi için atama, görevlendirme veya olur belgesi. i) 7 yaşını bitirmiş müracaat sahiplerinden polis makamlarınca verilen parmak izi alındı belgesi. (2) Birinci fıkranın (c) ve (ç) bentlerinde belirtilen belgeler konsolosluklarda yapılan işlemlerde istenmez. Teknolojik gelişmelere bağlı olarak farklı belgelerin istenmesi veya bu belgelerin elektronik ortamda teyit edilmesi ile bunların geçerliliği genelge ile düzenlenir.”,
7.4. “Pasaport müracaatına ve tanzimine ait usul ve esaslar” başlıklı 19’uncu maddesinde; “(1)
Kanunun uygulanması ile pasaport ve pasaport yerine geçerli belgelerin düzenlenmesine ait bu
Yönetmelikte belirtilmeyen hususlar ayrıca Bakanlıkça çıkarılacak genelgeler ile düzenlenir.” düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
8) Başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamı birlikte
değerlendirilerek hazırlanan “Ret Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
9) Şikayetçi özetle, Isparta Adliyesi’nde zabıt katibi olarak görev yapmakta iken 2017 yılında emekli
olduğunu, emekli olduğu sırada beşinci derece (kendi unvanı için öngörülen en üst) kadroda bulunduğunu, her ne kadar emekliye ayrıldığı tarihteki kadro derecesisin 5’inci derece olmuş olsa da kesintilerinin 1’inci derecenin 4’üncü kademesinden yapıldığını, emekli olduktan sonra yürürlüğe giren Bakanlar Kurulu’nun
30.04.2018 tarihli 2018/11675 sayılı “Bazı Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Ait Kadrolarda Düzenleme
Yapılması Hakkında Karar”ı ile zabıt kâtiplerinin yükselebilecekleri kadro derecesinin 3’üncü derece olarak düzenlendiğini, şu anda emsali kadrosunda bulunan emsali memurların 3’üncü dereceyi hak ettiğini ve hususi damgalı pasaport alabildiğini, emsali memurların “Hususi pasaport” hakkından faydalanabildiği için kedisinin de bu haktan faydalanması gerektiğini, bu haktan faydalandırılmamasın kendisi için mağduriyet oluşturduğunu, konuyla ilgili kendisinin bir kusurunun bulunmadığını iddia ederek, hususi damgalı pasaport alabilmesi için gerekli işlemlerin yapılmasını talep etmektedir.
10) Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, Kurumumuzun 18.07.2018 tarihli Kısmi Tavsiye
Kısmi Ret Kararları çerçevesinde, 5682 sayılı Kanun’un ek 4’üncü maddesinin uygulanması konusundaki tereddütleri gidermek amacıyla hazırladıkları ve 81 İl Valiliğine gönderdikleri talimat yazılarını Kurumumuza ileterek, uygulamanın Genel Müdürlükçe hazırlanan bu talimatlar doğrultusunda yürütüldüğü, şikayetçinin beşinci derece zabıt katibi kadrosu üzerinden emekliye ayrıldığı, bu kapsamda şikayetçinin aynı Kanunun Ek4 üncü maddesinde yer alan birinci, ikinci veya üçüncü derece kadrolarda bulunmuş olma şartını taşımadığı için ilgiliye hususi pasaport verilemeyeceği, nitekim bu yönde Danıştay 10. Dairesi’nin ve Ankara 9. İdare Mahkemesinin benzer konudaki kararları bulunduğu açıklamalarına yer verilerek, örnek Mahkeme kararları sunulmuştur.
11) Pasaport Kanunu’nun Uygulanmasına Dair Yönetmelik’te de belirtildiği şekliyle “Kanunla belirtilen
yetkili makamlarca verilen ve hamiline bir ülkenin milli hudutlarından diğerine geçmeyi sağlayan belgeyi” ifade eden pasaportlar, 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 12’nci maddesinin “A” fıkrasına ve ilgili
Yönetmeliğin 5’inci maddesine göre, “Diplomatik pasaportlar”, “Hususi damgalı pasaportlar”, “Hizmet damgalı pasaportlar”, “Umuma mahsus pasaportlar” ve “Yabancılara mahsus pasaportlar” olmak üzere beş türe ayrılmaktadır. Bunlardan, ancak “hak sahibi” kişiler için düzenlenebilen, harca tabi olmayan ve birçok ülkeye vizesiz seyahat imkânı sağlayan hususi damgalı pasaportlar, işbu Kararın “İlgili Mevzuat” başlıklı bölümünde de açıklandığı üzere, gerekli şartların taşınması kaydıyla Pasaport Kanunu’nun 14’üncü maddesinin “C” fıkrasına göre, talep edenin mensup bulunduğu makamın yetkili amirinin başvurusu üzerine İçişleri Bakanlığı’nca (yetkilendirdiği Valiliklerce), ayrıca aynı şart dâhilinde İçişleri Bakanlığı’nın muvafakati ve Dışişleri Bakanlığı’nın vereceği talimat üzerine Türkiye Cumhuriyeti Büyükelçiliklerince verilebilmektedir.
12) Aynı şekilde işbu Kararın ilgili bölümünde açıklandığı üzere, hususi damgalı pasaportlar, 5682 sayılı
Pasaport Kanunu’nun 14’üncü maddesinin “A” fıkrasına göre, “birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan” veya bu kadrolar karşılık gösterilmek üzere sözleşmeli olarak çalıştırılan Devlet memurları ile diğer kamu görevlilerine, diğer ifadeyle bu kadro derecelerinde “devlet memuru/diğer kamu görevlisi” olarak bulunan veya bu kadro derecelerinde “devlet memuru/diğer kamu görevlisi” olarak görev yapmakta iken emekliye ayrılmış/çekilmiş olan kişilere, buna ilaveten belirlenen şartları taşımaları halinde anılan Kanun maddesinde sıralanan şahıslara verilebilmektedir. Nitekim Pasaport
Kanunu’nun Uygulanmasına Dair Yönetmelik’in “Hususi pasaport” başlıklı 7’nci maddesinde de, hususi damgalı pasaportların ancak Kanunda belirtilen şartları taşıyanlara verileceği açık olarak belirtilmiştir.
13) Ayrıca, ilgili Yönetmeliğin “Pasaport müracaatında gerekli belgeler” başlıklı 16’ncı maddesinden,
diplomatik, hususi ve hizmet pasaportları için talep formunun pasaport müracaatı sırasında sunulması gereken belgeler arasında yer aldığı görülmektedir. Hususi Damgalı Pasaport Talep Formu incelendiğinde ise, formda “hak sahibi personelin” çalışma durumuna ilişkin bir bölümün yer aldığı ve hak sahibinin “kadro derecesi”nin de belirtildiği bu bölümün Birim Amiri tarafından imzalanarak onaylanması gerektiği anlaşılmaktadır. Nitekim hususi damgalı pasaportlar, umuma mahsus pasaportlardan farklı olarak, sadece “hak sahibi” kişilere, belli şartları taşımaları halinde ita edilebilen, adından da anlaşılabileceği üzere
“özel” nitelikteki bir pasaport türüdür.
14) Şikayetçinin, Isparta Adliyesi’nde zabıt katibi olarak görev yapmakta iken 2017 yılında beşinci derece
kadrodan emekli olduğu, Bakanlar Kurulu’nun 30.04.2018 tarihli 2018/11675 sayılı “Bazı Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Ait Kadrolarda Düzenleme Yapılması Hakkında Karar”ı ile zabıt kâtiplerinin yükselebilecekleri kadro derecesinin 3’üncü derece olarak düzenlendiğini, şu anda şikayetçinin emsali kadrosunda bulunan memurların 3’üncü dereceyi hak ettiği ve hususi damgalı pasaport alabildiği anlaşılmıştır.
15) Şikâyetçi bir önceki paragrafta belirtilen düzenleme uyarınca Pasaport Kanunu’nun ek 4’üncü
maddesi kapsamında Hususi Damgalı Pasaport için hak sahipliliğinin bulunduğunu iddia etmekte ise de, ek 4’üncü madde incelendiğinde, söz konusu madde hükmünün “Devlet memuru olarak 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadrolarda bulunup da Hususi Damgalı Pasaport almaya hakkı olan Devlet memurları ile subay ve astsubayların taşıdıkları unvan ve/veya rütbeleri taşımakla beraber 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadroları almadan emekli olan veya ayrılanlardan Devlet memuriyetindeki hizmet süreleri, taşıdığı unvan ve/veya rütbeleri itibariyle bugün Hususi Damgalı Pasaport almaya hak kazananlar emsal alınmak suretiyle bunlara da Hususi Pasaport verilir.” şeklinde olduğu; diğer ifadeyle ek 4’üncü madde ile getirilen imkândan, taşıdıkları unvan bakımından zaten birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunup da hususi damgalı pasaport almaya hakkı olan, fakat bu kadroları alamadan emekli olmuş/ayrılmış olanların yararlanabileceği anlaşılmaktadır.
16) Şikayetçi daha sonra yapılan değişiklik ile emsallerinin kadro derecesinin üçüncü derece olduğu
belirtilmiş ise de; şikâyetçinin emekliye ayrıldığı tarihte zabıt kâtiplerinin yükselebileceği en yüksek kadro Kanunun Ek4 üncü maddesinde yer alan şartları taşımamaktadır. Şikayetçinin görev yaptığı dönemde ‘Zabıt Katibi” unvanı için birinci, ikinci veya üçüncü derece kadronun bulunmadığı, diğer bir ifadeyle adı geçenin ek 4’üncü maddede belirtilen derecelerdeki bir kadroda hiç bulunmadığı, bu nedenle de ilgili maddedeki öngörülen şartları taşımadığı için hususi damgalı pasaport alma hakkı bulunmamaktadır.
17) Şikayetçinin ayrıca emekli olduğu sırada, ödemeye esas olan aylık derecesi bakımından birinci
derecenin dördüncü kademesinde olduğunu ifade etmekte ise de; yukarıdaki paragrafta değinildiği üzere; ilgili Kanun hükmünde, hak sahipliliğinin belirlenmesinde dikkate alınması gereken, ödemeye esas aylık derecesi veya emekli keseneğine esas aylık derecesi değil, “kadro derecesi”dir. Şikayetçi emekli olduğu tarihte, kadro derecesi şartını sağlamamaktadır.
18) Kurumumuza daha önceden yapılan benzer konudaki şikâyet başvurularının inceleme sürecinde;
“Devlet memuru olarak 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadrolarda bulunup da Hususi Damgalı Pasaport almaya hakkı olan Devlet memurları ile subay ve astsubayların taşıdıkları unvan ve/veya rütbeleri taşımakla beraber 1’inci, 2’nci ve 3’üncü derece kadroları almadan emekli olan veya ayrılanlardan Devlet memuriyetindeki hizmet süreleri, taşıdığı unvan ve/veya rütbeleri itibariyle bugün Hususi Damgalı
Pasaport almaya hak kazananlar emsal alınmak suretiyle bunlara da Hususi Pasaport verilir.” hükmünü içeren ek 4’üncü maddenin, İçişleri Bakanlığı’nın farklı birimlerince farklı şekilde yorumlanabildiği görülmüştür.
19) Bu çerçevede, Kurumumuzca, ilgili İdarelerin (İçişleri Bakanlığı Hukuk Müşavirliği, Emniyet Genel
Müdürlüğü, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, Devlet Personel Başkanlığı) görüşleri dikkate alınarak yapılan inceleme ve araştırma sonucunda 18/07/2018 tarihli Kısmen Tavsiye Kısmen Ret
Kararları hazırlanmış olup bu kararlarda; başvuru sahiplerinin emekliye ayrıldıkları sırada, birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunmadıkları, diğer ifadeyle yükselebilecekleri en yüksek kadro derecesinin zaten beş olduğunu dikkate alarak, Pasaport Kanunu’nun ilgili maddeleri gereğince hususi damgalı pasaport taleplerinin reddi gerektiği; diğer taraftan, İçişleri Bakanlığı Hukuk
Müşavirliği tarafından başvuru sahiplerine hususi damgalı pasaport verilmesine ilişkin olumlu görüş bildirilmişken, İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından söz konusu taleplerin reddedilmesinin, 5682 sayılı Kanun’un ek 4’üncü maddesine ilişkin görüş ve uygulama birliği olmadığını, diğer ifadeyle Pasaport Kanunu’nun ek 4’üncü madde hükmünün Bakanlık birimlerince farklı yorumlandığını gösterdiği, bu durumun ise uygulamada farklılıklar oluşturarak mağduriyetlere sebebiyet verebileceği sonucuna vararak, “İçişleri Bakanlığı Hukuk Müşavirliği ile İçişleri Bakanlığı Nüfus ve
Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü arasında 5682 sayılı Pasaport Kanununun ek 4’üncü maddesi hususunda görüş birliği sağlanarak uygulamada oluşabilecek farklılıkların mağduriyetlere sebebiyet vermemesini teminen gerekli çalışmaların yapılması” hususunda İçişleri Bakanlığı’na tavsiyede bulunulması yönünde karar vermiştir.
20. Kurumumuzun bu Kararı üzerine ise, İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel
Müdürlüğü’nce, Pasaport Kanunu’nun ek 4’üncü maddenin uygulanması ile ilgili tereddütleri gidermek amacıyla, 81 İl Valiliğine gönderdiği 04/09/2018 tarihli talimat yazısı yazıldığı ve bu yazıda;
“… Kamu Denetçiliği Kurumu’nun yukarıda açıklanan kararı doğrultusunda; Pasaport Kanunu’nun ek 4’üncü maddesi ile birinci, ikinci veya üçüncü derece kadro hakkı olduğu halde kendilerine kadro verilememiş kamu görevlilerine hususi damgalı pasaport verilmesinin öngörüldüğü, birinci, ikinci veya üçüncü derece kadroda belirtilen unvanlarda çalıştığı halde kendilerine çeşitli sebeplerle kadro verilemeden emeklilik veya çekilme sebepleri ile görevinden ayrılmış olanlar ile kendilerine kadro verilenler arasındaki eşitliğin sağlanmaya çalışıldığı, kadrosuzluktan doğabilecek haksızlığın giderilmesinin amaçlandığı değerlendirilmektedir. Buna göre; birinci, ikinci veya üçüncü derece kadrolarda bulunup da bu kadroları almadan emekli olmuş veya ayrılmış olan Devlet memurları ile subay/astsubaylara, hizmet süreleri, taşıdıkları unvan ve/veya rütbeleri itibariyle bugün hususi damgalı pasaport almaya hak kazananların emsal alınması suretiyle Pasaport Kanunu’nun ek 4’üncü maddesi kapsamına girenlere hususi damgalı pasaport verilmesini 81 İl Valiliği İl Nüfus ve Vatandaşlık
Müdürlüğünden, Kamu Denetçiliği Kurumunun ilgi tarihli kararı ekte gönderilmiş olup gerekli değerlendirmenin yapılmasını Hukuk Müşavirliği ve T.C. Merkez Bankasından arz ve rica ederim.” ifadelerine yer verdiği görülmüştür. Bu yazıdan, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü’nce, Kurumumuzun bir önceki paragrafta belirtilen Kararı doğrultusunda işlem yapıldığı anlaşılmıştır.
21) Şikâyetçinin iddiaları, idarelerin konuya ilişkin açıklamaları, ilgili mevzuat hükümleri ve tüm dosya
kapsamındaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde; şikayetçinin, Isparta Adliyesi’nde zabıt katibi görev yapmakta iken 16.01.2017 tarihinde beşinci derece kadrodan emekliye ayrıldığı, şikayetçinin emekli olduğu tarihte yükselebileceği en yüksek dereceli kadronun beşinci derece olduğu, emekli olduktan sonra emsallerinin derecesinin yükseltilmesinin başvurana hususi damgalı pasaport alma hakkı tanımadığı, şikayetçinin emekli olduğu sırada, ödemeye esas olan aylık derecesi bakımından birinci derecenin dördüncü kademesinde olduğunu ifade etmekte ise de; ilgili Kanun hükmünde, hak sahipliliğinin belirlenmesinde
dikkate alınması gerekenin, ödemeye esas aylık derecesi veya emekli keseneğine esas aylık derecesi değil
“kadro derecesi” olduğu, başvuranın görev yaparken 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun ek 4’üncü maddede belirtilen birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda hiç bulunmadığı, ilgilinin 5682 sayılı Kanunun Ek-4 üncü maddesindeki öngörülen şartları taşımadığı hususları dikkate alındığında; şikayetçinin, hususi damgalı pasaport talebinin reddedilmesi işleminde hukuka ve hakkaniyete aykırılık tespit edilememiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
22) İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiştir. İdarenin söz konusu ilkeleri uymadığına ilişkin bir tespit yapılamamıştır.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
23) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca, bu
kararın şikayetçiye tebliğ tarihinden itibaren, (varsa) dava açma süresinden kalan süre kaldığı yerden işlemeye devam edecek olup ilgili İdarenin işlem ve eylemine karşı Isparta İdare Mahkemesinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda yer verilen açıklamalar ve dosya kapsamına göre BAŞVURUNUN
REDDİNE;
Kararın, ŞİKÂYETÇİYE ve NUFÜS ve VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL MÜDÜRÜLÜĞÜNE
TEBLİĞ EDİLMESİNE,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi