|
ÖZET: Başvuran, pasaportu üzerindeki tahdidin kaldırılmasını talep etmektedir. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü, başvuru sahibinin durumu hakkında Emniyet Genel Müdürlüğü’nden bilgi talep ettiğini belirtmiş, ancak henüz kesin bir işlem tesis edilmediğini ifade etmiştir. 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 22. maddesi gereğince, genel güvenlik bakımından mahzur bulunan kişilere pasaport verilmemesi hükmü bulunmaktadır.
Danıştay, başvuranın talebi doğrultusunda idarenin yürüttüğü işlemlerin hukuk güvenliği ve belirlilik ilkeleri çerçevesinde makul bir süre içinde sonuçlandırılması gerektiğine karar vermiştir. Bu bağlamda, idarenin başvuru sahibine bilgi vermesi ve işlemleri tamamlaması gerektiği vurgulanmıştır. Böylece, bireysel hak ve özgürlüklerin korunması ile kamu hizmetinin yürütülmesi arasında bir denge sağlanması amaçlanmıştır. |
T.C. TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU
(OMBUDSMANLIK)
SAYI : 2023/11740-S.23.18691
BAŞVURU NO : 2023/5252
KARAR TARİHİ : 15/09/2023
TAVSİYE KARARI ,TCKN:
Adres:
BAŞVURUYA KONU İDARE : NÜFUS VE VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜ
Pasaporta konulan tahdidinin talebi hakkındadır.
BAŞVURUNUN KONUSU :
BAŞVURU TARİHİ : 12/04/2023
I. BAŞVURANIN İDDİA VE TALEPLERİ
1. Başvuran Kurumumuza yaptığı şikayet başvurusunda özetle, “Nevşehir 2. Ağır Ceza Mahkemesince
7 yıl 6 ay ceza aldığını, infazını 18/06/2022 tarihinde tamamladığını, yine Nevşehir 2. Ağır Ceza
Mahkemesi tarafından yurt dışı yasağının kaldırıldığını, Anayasa Mahkemesinin kararıyla İçişleri
Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Daire Başkanlığının da üzerine koyduğu tahdidi kaldırdığını, 05/08/2022 tarihinde Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Müdürlüğüne pasaport başvurusunda bulunduğunu, bu başvuru sonucunda 29/08/2022 tarihinde pasaportun tarafına teslim edildiğini, fakat teslim aldıktan 1 gün sonra 01/09/2022 tarihi itibari ile tekrardan İçişleri Bakanlığı Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Daire Başkanlığı tarafından hiçbir sebep yokken tekrar tahdit konulduğunu, konu ile ilgili olarak 23/09/2022 tarihinde
CİMER’e ve Nevşehir Valiliği aracılığı ile pasaport tahdit komisyonuna başvuruda bulunduğunu, 07/12/2022 tarihinde kendisine Emniyet Genel Müdürlüğüne yazı yazıldığı ve oradan cevap beklenildiğinin söylendiğini, bu tarih itibariyle hala bir cevap gelmediğini” iddia ve ifade ederek “ilgili kurumlarla irtibata geçilerek pasaportuna konulan tahdidinin kaldırılmasını” talep etmektedir.
II. İDARENİN BAŞVURUYA İLİŞKİN AÇIKLAMALARI
2. Kurumumuzca, 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun “Bilgi ve belge istenmesi” başlıklı 18’inci maddesi hükmü uyarınca, 22/05/2023 tarihli ve sayılı ve 02/08/2023 tarihli ve
sayılı yazılar ile Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünden bilgi-belge talebinde bulunulmuştur.
2.1. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün 02/06/2023 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle, başvurucu hakkında 23.09.2022 tarih ve sayılı ve 01.03.2023 tarih ve sayılı yazıları ile Emniyet Genel Müdürlüğünden 5682 sayılı Pasaport Kanununun 22 nci maddesi kapsamında Pasaport düzenlenmesinde genel güvenlik bakımından mahzur bulunup bulunmadığının değerlendirilmesinin istendiği, Emniyet Genel Müdürlüğünden alınacak cevaba göre işlem tesis edilip başvurucuya ayrıca bilgi verileceği, dilekçe başvurusuna 11.01.2023 tarih ve sayılı yazı ile bilgi verildiği,
2.2. Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün 15/08/2023 tarihli ve sayılı cevabi yazısında özetle, 14.08.2023 tarihi saat itibari ile sistem üzerinden yapılan incelemede; konuya ilişkin olarak 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunun 18 ‘nci maddesi kapsamında ilgi (b) sayılı yazı ile gerekli bilginin gönderildiği, ilave olarak; başvurucu hakkında 23.09.2022 tarih ve sayılı,
01.03.2023 tarih ve sayılı, 27.07.2023 tarih ve sayılı yazılar ile Emniyet Genel
Müdürlüğünden 5682 sayılı Pasaport Kanununun 22’nci maddesi kapsamında pasaport düzenlenmesinde genel güvenlik bakımından mahzur bulunup bulunmadığının değerlendirilmesinin istendiği ve Emniyet
Genel Müdürlüğünden alınacak cevaba göre işlem tesis edilip başvurucuya ayrıca bilgi verileceği, dilekçe başvurusuna örneği ilişikte gönderilen 02.06.2023 tarih ve sayılı yazı ile bilgi verildiği açıklamalarına yer verilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın;
3.1. “Y erleşm e ve seyahat hürriyeti” başlıklı 23’üncü maddesinde; “Herkes, y erleşme ve seyahat hürriyetine sahiptir.
Y erleşme hürriyeti, suç işlenmesini önlemek, sosyal ve ekonomik g eli şmey i sağl amak, sağl ıklı ve düzenli kentl eşme yi gerç ekleştir mek ve kamu mallar ını korumak;
Seyahat hürriyeti, suç so ruşt urma ve kovuştur mas ı sebebiyle ve suç işl enm esini önlemek;
Amaçları yla kanunla sını rlana bil ir.
Vatandaşı n yurt dışı na çıkma hürriyeti, ancak suç soruş turması veya kovuştur ması sebebiyle hâkim kararı na bağlı olarak sınırl anabil ir.
Vatandaş sını r dışı edilemez ve yurda girme hak k ından yoksun bırakıl amaz”,
3.2. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvu rm a h akkı” başlıklı 74’üncü maddesinde, “…Herk es, bilgi edinme ve kamu denetçisine baş v urma hakkına sahiptir.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlı ğına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçili ği Kurumu idarenin işl eyişi yle ilgili şikâyetl eri inceler…”,
4. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun;
4.1. “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, idarenin işl eyişi ile ilgili şikâyet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işl em leri ile tutum ve davranı şlar ını ; insan hakları na dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araşt ırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir”,
4.2. “İn celem e ve araşt ırm a” başlıklı 20’nci maddesinin birinci fıkrasında, “Kurum, inceleme ve araşt ırması nı başvuru tarihinden itibaren en geç alt ı ay içinde sonuçlandı rır”,
5. 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun “Pasaport veya vesika verilmesi yasak olan haller” başlıklı 22’nci maddesinde; “Yurt dışı na çıkmaları ; mahkemelerce yasaklananlara, memleketten ayrıl maları nda genel güvenlik bakımından mahzur bulunduğu İçişl eri Bakanlı ğınca tespit edilenlere ve terör örgütlerine aidiyeti, il ti sakı veya irt ibat ı belirlenen yurtdı şında ki her türlü eğit im, öğreti m ve sağ lı k kurul uşlar ı ile vakıf , dernek veya şir k etl erin kurucu ve yöneticisi olduğu veya bu yerlerde çalı ştı ğı İçişl er i Bakanlı ğınca tespit edilenlere (… ) pasaport veya seyahat vesikası verilmez. Ancak, yaban cı memleketlere gitmeleri mahkemelerce yasaklananlar dışı nda kalanlara, zaruri hallerde C umhurbaşkanını n onayı ile pasaport veya pasaport
yerine geçen seyahat vesi kası verilebilir.
Bu durumda olanl arın açık kimlikleri (adı, soyadı, doğum yeri ve tarihi, ana ve baba adı ile nüfusa kayıt lı olduğu yer) ve tahdit sebebi, ilgili daireler taraf ından mahallin polis makamları na bildirilir.
İlgili polis makamları da bu bilgileri alır almaz bağlı bulunduğu il emniyet müdürlüğü kanalı yla en seri haberleşme aracıyla yaz ıl ı olarak hudut kapısı bulunan emniyet müdürlüklerine, şahsı n nüfusa kayıt lı olduğu il emniyet müdürlüğüne ve Emniyet Genel Müdürl üğüne bildirir.
Bunları n yurt dışı na çıkışları engellenir ve kendilerine pasaport veya vesika verilmez, veril mişse geri alı nır.
Birinci fı krada yazıl ı makamlar taraf ından pasaport verilmesi veya yurt d ışı na çıkması yasaklananlarla, yurt dışı nda kalmalar ında genel güvenlik bakımından mahzur bulunduğu tespit edilenlerin süreleri dolan pasaport ları yenilenmez, kendilerine Türkiye’ye dönmeleri için seyahat v esikası verilir.
Pasaport veya pasaport yerine geçen v e sikaları kaybedenlerden, bunu haklı bir sebebe dayandır amayanlar la bulundukları ülkelerden sını r dışı edil miş olanlara, bu ülkelerden çıkarıl ış sebepleri gözönünde tutularak pasaport veya vesika verilmeyebilir.”
düzenlemelerine yer verilmiştir.
IV. KAMU DENETÇİSİ AV. FATMA BENLİ YALÇIN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
6. Şikayetçinin iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve tüm dosya kapsamının birlikte değerlendirilmesi neticesinde hazırlanan “Tavsiye Kararı Önerisi” Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme
7. Başvuran, işbu kararın 1 numaralı paragrafında, “I. B A Ş VURA NIN İDDİA VE TALE PLER İ” başlıklı bölümünde yer verildiği şekilde özetle, pasaportu üzerindeki tahdidin kaldırılmasını ve pasaport verilmesini talep etmektedir.
8. Konuyla ilgili olarak 31/10/2022 tarihinde şikâyetçinin, 2022/15926 şikâyet numaralı başvurusu ile
Kurumumuza yapmış olduğu başvuru üzerine, 12/12/2022 tarihinde Kurumumuz tarafından idari başvuru yollarının tüketilmediği gerekçesiyle, “Başvuranın iddia ve talebinin değerlendirilmesi ve varılan sonuca göre işlem yapılarak bu hususta Kurumumuz ile başvurana gerekçeli bilgi verilmesini teminen başvuru ve kararın bir örneğinin NÜFUS VE VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE
GÖNDERİLMESİNE” karar verildiği, Gönderme Kararı üzerine talebin karşılanmaması üzerine tarihinde şikâyetçi tarafından tekrar Kurumumuza başvuruda bulunulduğu anlaşılmıştır.
9. 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun “Pasaport veya vesika verilmesi yasak olan haller” başlıklı 22’nci maddesinde; “Yurt dışı na çıkmaları ; mahkemelerce yasaklananlara, memleketten ayrıl maları nda genel güvenlik bakımından mahzur bulunduğu İçişl eri Bakanlı ğınca tespit edilenlere ve terör örgütlerine aidiyeti, il ti sakı veya irt ibat ı belirlenen yurtdı şında ki her türlü eğit im, öğreti m ve sağ lı k kurul uşlar ı ile vakıf , dernek veya şir k etl erin kurucu ve yöneticisi olduğu veya bu yerlerde çalı ştı ğı İçişl er i Bakanlı ğınca tespit edilenlere (… ) pasaport veya seyahat vesikası verilmez” hükmüne yer verilmiştir.
10. Uyuşmazlık konusu hakkında, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğü tarafından
Kurumumuza iletilen yazılarda özetle, başvurucu hakkında 23.09.2022 tarih ve sayılı,
01.03.2023 tarih ve sayılı, 27.07.2023 tarih ve sayılı yazılar ile Emniyet Genel
Müdürlüğünden 5682 sayılı Pasaport Kanununun 22 nci maddesi kapsamında Pasaport düzenlenmesinde genel güvenlik bakımından mahzur bulunup bulunmadığının değerlendirilmesinin istendiği, Emniyet Genel
Müdürlüğünden alınacak cevaba göre işlem tesis edilip başvurucuya ayrıca bilgi verileceği, dilekçe başvurusuna 11.01.2023 tarih ve sayılı ve 02.06.2023 tarih ve sayılı yazılar ile bilgi verildiği yönünde açıklamada bulunulduğu tespit edilmiştir.
/
11. İdareye tanınan yetkiler bağlı yetki ve takdir yetkisi olmak üzere iki grupta toplanır. İdareye belli bir davranışta bulunurken ya da belli bir görevi yerine getirirken az ya da çok bir hareket serbestisi tanınmış ise “takdir yetkisi”nden söz edilir. İdarenin kamu hizmetlerini nasıl yerine getireceğini, alacağı kararların içeriğini yasalarla önceden saptama olanağı yoktur. İdareye belli konularda takdir yetkisi tanımak, görevlerinin niteliği yönünden zorunludur. Kanun koyucu, idarenin görev ve yetkilerini belirlerken idareyi, bazı yetkileri kullanıp kullanmamada, bu yetkilerin kullanılmasının gereklerini saptamada az ya da çok serbest bırakabilir. Bu gibi durumlarda takdir yetkisinden söz edilir. İdare kendisine tanınan bu yetkiyi, kanunların gösterdiği sınırlar içinde ve kamu yararı doğrultusunda kullanmak zorundadır. İdare takdir yetkisini kullanırken kanunun koyduğu sınırlar içinde kalmalı, eşitlik ilkesine önem vermeli, kamu yararını gözetmeli, hizmetin gereklerini göz önüne almalı, gerekçe göstermeli ve eğer kanunlar özel koşullar öngörmüş ise bunlara da uymalıdır.
12. Bu noktada yürüttüğü hizmetler nedeniyle idareye tanınmış olan birtakım yasal ayrıcalık ve üstünlükler idari hizmetlerin çeşitliliğine bağlı olarak, idareye belirli sınırlar içinde hareket etme özgürlüğü tanıyarak hizmetin en etkin biçimde yapılması, kamu yararının en üst düzeyde gerçekleştirilmesini amaçlamaktadır. İdareye kanunlarla tanınan bu ayrıcalık ve üstünlükler, yine aynı kanunlar tarafından hukuka uygun olup olmamaları açısından denetlemeye tabi tutulmak zorundadırlar. Bir yandan bireysel hak ve özgürlüklerin korunması, diğer yandan kamu hizmetinin yürütülmesi gerekliliği, her iki amaç arasında dengeli bir uyumun sağlanması zorunluluğunu ortaya koymaktadır ( , “Takdir Yetkisinin Disiplin Hukukunda K ull anı mı ve Y argı sal Denetimi”, Gazi Üniversitesi Hukuk
Fakültesi Dergisi, C.XIII, S.1-2, s. 241-243, 2009).
13. Nitekim Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin 11/05/1980 tarihinde kabul ettiği İdari Takdir
Yetkisinin Kullanılmasına İlişkin R(80)2 Sayılı Tavsiye Kararına Ek Takdir Yetkisinin Kullanılmasında
Uygulanacak Temel İlkeler bölümünde, “ T akdir yetkisini kullanan bir idari makam; (1) Yetkinin veril iş amacından başka amaç güdemez. (2) Y alnı zca olaya il işkin öğel eri hesaba katarak nesnell i ğe ve taraf sız lı ğa uyar. (3) Hakkaniyete uymayan ayırı mcıl ığı önleyerek yasa önünde eşit li k ilkesini gözetir. (4)
İşlemin amacıyla, kişi ler in hakları , özgürlükleri veya menfaatleri üzerindeki olumsuz etkileri arası nda uygun bir denge sağl ar” ifadelerine yer verilmiştir.
14. Yargı kararlarında da takdir yetkisi ve kamu yararı birlikte ele alınmış ve bu yetkinin mutlak olmadığı vurgulanmıştır. Danıştay 8. Dairesinin 27/01/2010 tarihli ve 2010/2 E. sayılı davada yürütmenin durdurulması hakkında verdiği kararında; “İdarelerin idari işl em tesis ederken, eylemde bulunurken yararl andığı serbestiye takdir yetkisi denilir. Takdir yetkisi idareye bıka rıl an belli ölçüde karar alma özgürl üğüdür. Hukuken kabul edilebilir koşul ları n oluşu mu halinde tanı nmış bir serbestidir. Keyfi bir hareket yetkisi olmayıp ancak hukuka uygun olarak kull anıl abil ir.
Hukuk Devleti olmanın gereği, idarelerin takdir yetkisine dayalı olarak tesis ettikleri bireysel ya da düzenleyici işl emlerin hukuken geçerli ve objektif bir sebebe dayanma sıdı r. Takdir yetkisine dayalı işl eml erin , hukukun beli rlediği sın ırl ar ve eşit li k ku ralı gözetilerek kamu yararı n a ve hizmetin gereklerine uygun şekilde objektif, makul ve geçerli neden ve gerekçelere dayalı olarak tesis edilmesi gerekir” şeklinde değerlendirmede bulunulmuştur.
15. Bu kapsamda idarenin cevabi yazısında yer verdiği “ …23.09.2022 tarih ve sayılı ve 01.03.2023 tarih ve sayılı yazıları ile Emniyet Genel Müdürlüğünden 5682 sayılı Pasaport Kanununun 22 nci maddesi kapsamında Pasaport düzenlenmesinde genel güvenlik bakımından mahzur bulunup bulunmadığının değerlendirilmesinin istendiği, Emniyet Genel Müdürlüğünden alınacak cevaba göre işlem tesis edilip başvurucuya ayrıca bilgi verileceği …” yönündeki açıklaması dikkate alındığında, idarenin başvuru konusu talep hakkında henüz kesin ve nihai bir işlem tesis etmediği, bununla birlikte söz konusu işlemin ne zaman sonuçlandırılacağı konusunda herhangi bir süre öngörülmediği tespit edilmiştir.
Anayasa’nın 2’nci maddesinde yer alan hukuk devletinin temel esaslarından biri “belirlilik”tir. Bu esasa göre, yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır ve uygulanabilir olması gerekmektedir. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (Anayasa Mahkemesinin 18/01/2018 tarihli ve 2017/129 E., 2018/6 K. sayılı kararı). Dolayısıyla hukuk güvenliğinin sağlanması açısından idari süreçler hakkında belli bir süre öngörülmesi ve idarenin işlemlerinin belirlenen süre zarfında tamamlanması gerektiği değerlendirilmiştir.
16. Yukarıda yapılan tüm açıklamalar, başvuranın iddiaları, idarenin konu ile ilgili açıklamaları, ilgili mevzuat ve yargı kararları birlikte değerlendirildiğinde; 5682 sayılı Pasaport Kanunu’nun 22’nci maddesinde İçişleri Bakanlığınca yurt dışına çıkmaları genel güvenlik bakımından mahzur bulunduğu tespit edilenlere pasaport veya seyahat vesikası verilmeyeceği hükme bağlanmış olup idarenin cevabi yazısında yer verdiği açıklamalar ve konuyla ilgili tesis edilen idarenin işlem tarihleri birlikte dikkate alındığında, başvuranın “pasaportu üzerindeki tahdidin kal dırı lması” yönündeki talebi hakkında idare tarafından yürütülen iş ve işlemlerin, hukuk güvenliği ve hukuki belirlilik ilkeleri kapsamında makul süre içerisinde tamamlanması ve başvuru sahibine bilgi verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
17. İyi yönetim ilkelerine, 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Kamu
Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik’in “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6’ncı maddesinde yer verilmiştir. Söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirmeler neticesinde; ilgili idarenin “makul sürede karar verme” ve “kararl arın gerekçeli olm ası” ilkelerine uygun şekilde davranması beklenmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
18. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanunu’nun 21’inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca, tavsiye kararı üzerine otuz gün içinde herhangi bir işlem tesis edilmez veya eylemde bulunulmaz ise durmuş olan dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlayacaktır. Buna göre, ilgili
idarenin eylem ve işlemlerine karşı dava açma süresinden (varsa) arta kalan sürede Ankara İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
İlgili mevzuat hükümleri, yukarıda açıklanan gerekçe ve dosyanın kapsamına göre BAŞVURUNUN
KABULÜNE,
Uyuşmazlık konusu ve buna bağlı talep hakkında idare tarafından yürütülen iş ve işlemlerin, hukuk güvenliği ve hukuki belirlilik ilkeleri kapsamında tamamlanarak başvuru sahibine bilgi verilmesi için
NÜFUS VE VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE TAVSİYEDE
BULUNULMASINA,
Kararın BAŞVURANA ve NÜFUS VE VATANDAŞLIK İŞLERİ GENEL MÜDÜRLÜĞÜNE tebliğine,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel
Müdürlüğünce bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi