|
ÖZET: Danıştay kararında, başvuranın Sosyal Güvenlik Kurumu’ndan kesilen reçete bedelleri ile ilgili olarak yapılan işlemlerin hukuka uygunluğu incelenmiştir. İnceleme raporunda, başvuranın bilgisi dışında düzenlendiği iddia edilen reçetelerin sahte kabul edilerek cezai şart uygulanması üzerine yapılan değerlendirmede, reçete arkasındaki imzaların gerçek sahibi olup olmadığına dair bir inceleme yapılmadığı vurgulanmıştır.
Hukuki değerlendirme, eczanelerin yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğinin kesin olarak ortaya konulması gerektiğini belirtmektedir. Reçetelerin sahte kabul edilmesi için, yalnızca hasta beyanına dayanarak işlem yapılmasının hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonucuna varılmıştır. Bu bağlamda, eczanelere uygulanacak cezai şartların, imzaların doğruluğu kesin olarak tespit edilmeden uygulanamayacağı ifade edilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın reçetelerdeki imzaların gerçek sahibi olup olmadığının incelenmesi ve yapılan işlemlerin gözden geçirilmesi hususunda Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı’na tavsiyede bulunulmuştur. |
3) Adana Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü İnceleme ve Kontrol Ekibi tarafından düzenlenen
26/ 02/ 2016 tarihli ve sayılı İnceleme Raporunda;
3.1) “ Müfettiş raporunda hasta ifadesinde hastanın bilgisi dışında olduğu tespit edilen reçeteler
sahte olarak değerlendirildiği için sigortalı bilgisi dışında düzenlenmiş diğer reçeteler de sahte kabul edilerek işlem yapılmıştır .”
3.2) “ Alınan hasta ifadeleri değerlendirildiğinde olayın pek çok kişinin karıştığı bir ilaç suiistimali
olduğu düşünülmüştür . eşi gibi kişilerin Kurum tarafından yürütülen pek çok soruşturmada şüpheli olarak değerlendirildiği ve haklarında savcılığa suç duyurusunda bulunulduğu görülmüştür .”,
3.3) “Reçete arkasında reçetedeki ilaçları kullanmadığını ifadesinde belirttiği halde reçete sahibinin
adı yazılarak veya reçete sahibinin oğlu, kızı gibi bir yakınının adı yazılarak imzalanan reçetelerle ilgili olarak eczaneler protokolün 3.2.3. maddesine uymadıklarından reçetelerin eczaneye kimin tarafından getirildiğinin tespit edilmesini olanaksız hale getirilmesinden sorumlu olduklarından eczaneler hakkında protokolün 5.3.2. maddesinin uygulanması, tüm eczaneler hakkında savcılığa suç duyurusunda bulunulması, savcılık incelemesinin sonucuna göre eczaneler hakkında 5.3.10 maddesinin uygulanmasının yerinde olacağı düşünülmüştür .”
3.4) “Reçeteler aittir . Reçete arkalarında ilaçları teslim alan kişi
isimli şahıs görünse de reçete arkasındaki imzaların farklı olması dikkat çekmiştir .”
3.5) “Yapılan inceleme neticesinde … Eczaneleri hakkında her eczane için hazırlanan tablolarda
açıklamaları belirtilen reçetelerle ilgili olarak 1-İdari Yönden : 2012 yılı eczane protokolünün 5.3.2.
maddesi gereği işlem yapılarak eczanelerin uyarılması tablolarda belirtilen reçete bedellerine 5 (beş) katı tutarında cezai şart uygulanması 2-Mali Yönden : 2012 yılı eczane protokolünün 5.3.2.
cezai şart uygulanacak reçete listesine tablolarda sunulmuş olup, protokolün 4.3.6. maddesine göre eczanenin Kurum alacağından tahsil edilmesi”
Görüş ve kanaatine yer verilmiştir .
4) Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığı Adana Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Adana Sağlık Sosyal
Güvenlik Merkezinin yazısında geçen ihtiyati tedbir kararlarına ilişkin anılan Müdürlükten telefon yolu ile bilgi alınmış, ihtiyati tedbir kararlarının başvurana ait olmadığı ifade edilmiştir . İhtiyati tedbir kararları talep üzerine Kurumumuza faks yolu ile gönderilmiştir .
III. İLGİLİ MEVZUAT
5) 2709 sayılı T.C. Anayasasının “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı”
başlıklı 74 üncü maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında; “ Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir . Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler .”,
6) 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun “Kurumun Görevi” başlıklı 5 inci
maddesinin birinci fıkrasında; “Kurum, idarenin işleyişiyle ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir .”,
2 / 57) 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun “Sağlık hizmetlerinin
sağlanma yöntemi ve sağlık giderlerinin ödenmesi” başlıklı 73. maddesinde; sağlık hizmetlerinin
Sosyal Güvenlik Kurumu ile yurt içindeki veya yurt dışındaki sağlık hizmeti sunucuları arasında yapılan sözleşmeler yoluyla yapılacağı, Kurumun fatura denetimi konusunda kriterler koymaya, alternatif geri ödeme modelleri oluşturmaya ve bu konularda tespitler ve denetimler yapmaya ve/veya yaptırmaya yetkili olduğu,
8) Sosyal Güvenlik Kurumu Kapsamındaki Kişileri Türk Eczacıları Birliği Üyesi Eczanelerden
İlaç Teminine İlişkin Protokolün
8.1) 3.2.2. maddesinde; “ Reçetelerin arka yüzünde; ilacı/ilaçları alan kişinin adı, soyadı ve “….
kalem ….kutu ilacı aldım” ibaresi, hastanın veya birinci derece yakınının telefon numarası ve/veya adresi, imzası, … yer alacaktır .”,
8.2) 3.2.3 maddesinde; “Reçetelerin arka yüzüne eczane kaşesi basılacak ve eczacı tarafından
imzalanacaktır .”,
8.3) 4.3.6. maddesinde; “Protokolün ( 5.3) numaralı maddesindeki fiillerin tespit edildiği reçetede
fiili ilgilendiren reçete veya ilaç bedelleri ödenmez . Kurumca yapılan yersiz ödemeler varsa, ödeme tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faizi ile birlikte eczacının Kurumda tahakkuk etmiş alacağından mahsup edilir . Eczacının alacağının yersiz ödeme tutarını karşılamaması veya alacağının olmaması halinde, genel hükümlere göre tahsil edilir .”,
8.4) 5.3.2. maddesinde; “Eczacının Kuruma fatura ettiği reçetelerde bulunması gereken ve reçete
muhteviyatı ilaçların reçete sahibine ya da yakınına teslim edildiğine ilişkin imzanın, reçete sahibine veya ilaçların teslim edildiği yakınına ait olmadığının tespit edilmesi halinde, reçete bedelinin 5 (beş) katı tutarında cezai şart uygulanarak eczacı yazılı olarak uyarılır, tekrarı halinde reçete bedelinin 5 (beş) katı tutarında cezai şart uygulanarak sözleşme feshedilir ve 1 (bir) ay süre ile sözleşme yapılmaz . Ancak hastanın ilacı aldığını beyan etmesi durumunda bu madde hükmü uygulanmaz .”,
8.5) 5.3.10. maddesinde; “Eczacı ya da eczane çalışanlarınca Kurumu zarara uğratmak amacıyla
kasıtlı olarak Kuruma sahte ilaç fiyat kupürü/sahte karekod, sahte reçete veya sahte rapor fatura edildiğinin tespiti halinde reçete bedelinin 10 (on) katı tutarında cezai şart uygulanarak eczacı uyarılır . Tekrarı halinde reçete bedelinin 20 (yirmi) katı tutarında cezai şart uygulanarak sözleşme feshedilir ve 1 (bir) yıl süreyle sözleşme yapılmaz . Ancak, söz konusu sahte ilaç fiyat kupürü/sahte karekod, sahte reçete veya sahte raporun eczacı ya da eczane çalışanları dışında üçüncü kişilerin dahli ile Kuruma fatura edildiğinin yapılacak araştırma ve/veya inceleme sonucunda tespit edilmesi halinde bu madde hükmü uygulanmaz .”
Hükümleri yer almaktadır .
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE ÖNERİSİ
9) Reçete arkasında yer alan imzaların reçete sahibine ait olup olmadığı konusunda bir inceleme
yapılmaksızın, salt beyan doğrultusunda reçetenin sahte kabul edilerek başvurana cezai şart uygulanmasının hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu tespitiyle tavsiye karar önerisinde bulunulmuştur .
.
3 / 5V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka, Hakkaniyete ve İnsan Haklarına Uygunluk Yönünden Değerlendirme
10) Dosya kapsamından, başvuru konusu olan reçete bedellerine ilişkin olarak; 2.576,40 TL reçete
tutarı, 1.321,94 TL yasal faiz ( 08/ 08/ 2016 itibariyle) ve 5.152,80 TL cezai şart olmak üzere toplam 9.051,14 TL’nin başvuranın Sosyal Güvenlik Kurumundan olan alacağından kesildiği anlaşılmaktadır . Bu kesintinin dayanağı olarak hakkında ilaç suiistimali nedeniyle suç duyurusunda bulunulan (bkz . 3.2) ait reçetelerin protokolün 3.2.3. maddesine uygun olarak teslim edilmediği gösterilmektedir .
11) Yapılan kesintinin kaynağı olarak gösterilen protokolün 3.2.2. ve 3.2.3 maddelerinde (bkz . 8.1.,
8.2); reçetelerin arka yüzünde ilacı/ilaçları alan kişinin adı, soyadı ve “ …. kalem ….kutu ilacı aldım” ibaresinin, hastanın veya birinci derece yakınının telefon numarası ve/veya adresi, imzasının yer alacağı ve eczane kaşesi basılarak eczacı tarafından imzalanacağı belirtilmiştir . Somut olayda 25/ 08/ 2010 ve 22/ 09/ 2010 tarihli reçetelerin Kurumumuza gönderilen örneklerinin incelenmesi neticesinde; reçetelerin arka yüzünde protokolün anılan maddelerinde belirtilen reçete sahibinin
) adı ve soyadı, imzası, “ 3 kalem 92 kutu ilacı aldım/ 5 kalem 16 kutu ilacı aldım” ibaresi, telefon numarası ile eczacı kaşesi ve imzasının tamamının yer aldığı görülmektedir . İki reçetede yer alan imzaların farklılığı ise İnceleme Raporunda belirtildiği gibi göze çarpmakta ise de (bkz . 3.4), iki reçete arasında bir aylık bir süre olduğu ve eczanelere imza kontrolü yapma gibi bir yükümlülüğün verilmediğini de göz önünde bulundurmak gerekmektedir .
12) Adana Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü İnceleme ve Kontrol Ekibi tarafından düzenlenen
İnceleme Raporunda, “Müfettiş raporunda hasta ifadesinde hastanın bilgisi dışında olduğu tespit edilen reçeteler sahte olarak değerlendirildiği için sigortalı bilgisi dışında düzenlenmiş diğer reçeteler de sahte kabul edilerek işlem yapılmıştır” denilmektedir (bkz . 3.1) . Sosyal Güvenlik
Kurumu Başkanlığı Adana Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü Adana Sağlık Sosyal Güvenlik
Merkezinin cevabi yazısında da bu ifade doğrultusunda imzalara yönelik bir inceleme yapılmadığı belirtilmiştir (bkz . 2) .
13) Her ne kadar Müfettiş raporunda hasta ifadesi doğrultusunda bu reçetelerin hastanın bilgisi
dışında düzenlendiği değerlendirilmiş olsa da, İnceleme Raporunda değinildiği üzere reçete sahibi hakkında ilaç suiistimali nedeniyle suç duyurusunda bulunulduğu da göz önünde bulundurulmalıdır .
Bu somut veriye rağmen; reçete sahibinin ilaçları teslim almadığı yönündeki beyanı, reçete üzerindeki imzaların kendisine ait olup olmadığı konusunda hiçbir inceleme yapılmaksızın doğru kabul edilmektedir . Şeklen yapılan kontrolde, protokol tarafından eczaneye verilmiş olan yükümlülüğün eczane tarafından yerine getirildiği görülmektedir . Eczaneye cezai şart uygulanabilmesi için, eczanenin kendisine verilen yükümlülüğü yerine getirmediğinin bir önkabul sonucu değil kesin olarak ortaya konulması gerekmektedir . Bu sonuca ise ancak imzaların reçete sahibine ait olup olmadığı konusunda bir inceleme yapılması sonucunda varılabileceği değerlendirilmektedir .
14) Kurumumuzca yapılan değerlendirme neticesinde; reçete arkasında yer alan imzaların reçete
sahibine ait olup olmadığı konusunda bir inceleme yapılmaksızın, salt beyan doğrultusunda reçetenin sahte kabul edilerek başvurana cezai şart uygulanmasının hukuka ve hakkaniyete aykırı olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır .
.
4 / 5B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme
15) İyi yönetim ilkelerine 28/ 03/ 2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan
Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında
Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; alt ölçekli imar planlarını aradan geçen uzun süreye rağmen yürürlüğe koymayan İdarenin karara karşı başvuru yollarını gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, İdarenin bahse konu ilkelere uygun davranması önerilmektedir .
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
16) 6328 sayılı Kanunun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye
tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup Erzin Asliye Hukuk
Mahkemesinde yargı yolu açıktır .
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE;
Başvuru konusu reçetelerde yer alan imzaların reçete sahibine ait olup olmadığının incelenerek yapılan işlemin gözden geçirilmesi hususunda SOSYAL GÜVENLİK KURUMU
BAŞKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kanunun 20 inci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, Sosyal Güvenlik Kurumu
Başkanlığı tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna, Kararın Başvuran ve Sosyal Güvenlik Kurumu Başkanlığına tebliğine, Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi .
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi
.