Kamulaştırma bedelinin tespitinde gelir metoduna göre değer artış oranının dikkate alınması, yasal faiz uygulamasını nasıl etkiler (Yargıtay)

  • Kamu Kurumları ve Şirketleri | Mevzuat ve Hukuk
onecikan-yargitay

ÖZET: Uyuşmazlık, Diyarbakır ili, Ergani ilçesindeki bir taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespitine ilişkindir. Mahkeme, taşınmazın sulu tarım arazisi niteliği ve gelir metoduna göre belirlenen değer artış oranını dikkate alarak, kamulaştırma bedelinin hesaplanmasında bir isabetsizlik bulunmadığını belirtmiştir. Ancak, tüm kamulaştırma bedelinin ödenmesi yönünde hüküm kurulmadığı için istinaf başvuruları kısmen kabul edilmiştir.

Yargıtay, 2942 sayılı Kanun’un 10. maddesinin dokuzuncu fıkrası gereğince, kamulaştırma bedeline yasal faizin davanın açıldığı tarihten 4 ay sonrasından itibaren uygulanmasının yerinde olduğunu vurgulamıştır. Anayasa’nın 153. maddesi gereği iptal kararlarının geriye yürümediği ve her davanın açıldığı tarihteki duruma göre değerlendirileceği ilkesi doğrultusunda, mahkeme kararının usul ve kanuna uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Tüm temyiz itirazları reddedilerek, Bölge Adliye Mahkemesi kararı onanmıştır.

5. Hukuk Dairesi         2024/4453 E.  ,  2024/10236 K.

    “İçtihat Metni”

    İNCELENEN KARARIN
    MAHKEMESİ : Gaziantep Bölge Adliye Mahkemesi 5. Hukuk Dairesi
    SAYISI : 2022/2626 Esas, 2023/256 Karar
    DAVA TARİHİ : 16.08.2017
    KARAR : Düzeltilerek yeniden esas hakkında verilen karar
    İLK DERECE MAHKEMESİ : Ergani 1. Asliye Hukuk Mahkemesi
    SAYISI : 2020/403 Esas, 2022/499 Karar

    Taraflar arasındaki 4650 sayılı Kanun’la değişik 2942 sayılı Kamulaştırma Kanunu’nun (2942 sayılı Kanun) 10 uncu maddesine dayanan kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın baraj göl alanı olarak tapudan terkini davasında yapılan yargılama sonunda İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
    Kararın davacı idare ve davalılar … vd. vekillerince istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların kabulü ile İlk Derece Mahkemesi hükmü kaldırılarak davanın yeniden görülmesi için dosyanın kararı veren İlk Derece Mahkemesine gönderilmesine karar verilmiştir.
    Bölge Adliye Mahkemesinin kaldırma kararı üzerine yeniden yargılama yapan İlk Derece Mahkemesince davanın kabulüne karar verilmiştir.
    Kararın davacı idare ve davalılar … vd. vekillerince istinaf edilmesi üzerine Bölge Adliye Mahkemesince başvuruların kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararı kaldırılarak düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm kurulmak suretiyle davanın kabulüne karar verilmiştir.
    Bölge Adliye Mahkemesi kararı davacı idare ve davalılar … vd. vekillerince temyiz edilmekle; süre, temyiz şartı ve diğer usul eksiklikleri yönünden yapılan ön inceleme sonucunda, temyiz dilekçesinin kabulüne karar verildikten ve Tetkik Hâkimi tarafından hazırlanan rapor dinlendikten sonra dosyadaki belgeler incelenip gereği düşünüldü:

    I. DAVA
    Davacı idare vekili dava dilekçesinde özetle; Diyarbakır ili, Ergani ilçesi, Boğazköy köyü 122 ada 9 parsel sayılı taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespiti ve kamulaştırılan taşınmazın baraj göl alanı olarak tapudan terkinini talep etmiştir.

    II. CEVAP
    Davalı taraf cevap dilekçesi ibraz etmemiştir.

    III. İLK DERECE MAHKEMESİ KARARI
    İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile davanın kabulüne ve kamulaştırma bedelinin tespiti ile davalı tarafa ödenmesine, dava konusu taşınmazın tapu kaydının iptali ile davacı idare adına tesciline, göl sahası içinde kalması nedeniyle tapudan terkinine karar verilmiştir.

    IV. İSTİNAF
    A. İstinaf Yoluna Başvuranlar
    İlk Derece Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare ve davalılar … vd. vekilleri istinaf başvurusunda bulunmuştur.

    B. İstinaf Sebepleri
    1.Davacı idare vekili istinaf dilekçesinde özetle; tespit edilen kamulaştırma bedeline son karar tarihine kadar yasal faiz işletilmesinin hatalı olduğunu, bilirkişi raporunda dekara meyve ağacı sayısının fazla alındığını, dekara kapama karışık meyve bahçesinin üretim masraflarının düşük alındığını, meyve ağaçlarının enkaz bedeli düşülmeden rapor hazırlandığını, objektif değer artışı oranının hatalı olduğunu, kapitalizasyon faiz oranının hatalı olduğunu ileri sürerek istinaf yoluna başvurmuştur.
    2. Davalılar … vd. vekili istinaf dilekçesinde özetle; bilirkişi raporlarında Ergani İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü verilerinin kullanılmadığını, enkaz bedelinin düşürüldüğünü, objektif değer artışı oranının hatalı olduğunu, kapitalizasyon faiz oranının hatalı olduğunu ileri sürerek istinaf yoluna başvurmuştur.

    C. Gerekçe ve Sonuç
    Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile dosya içindeki bilirkişi raporu, bilgi ve belgelere göre, dava konusu taşınmazın kısmen sulu tarım arazisi, kısmen de karışık kapama meyve bahçesi niteliğinde olduğu anlaşılmış olup, hükme esas alınan bilirkişi raporunda taşınmaza net gelir yöntemine göre değer biçilmesinde, dava konusu taşınmazın konumu ve bilirkişi kurulu raporunda belirtilen özellikleri dikkate alınarak gelir metoduna göre belirlenen m² birim fiyatına uygun objektif değer artış oranı uygulanarak ve Dairenin kaldırma kararı uyarınca yargılama yapılarak kamulaştırma bedelinin hesaplanmasında bir isabetsizlik bulunmadığı, ancak hükmedilen tüm kamulaştırma bedelinin ödenmesi yönünde hüküm kurulmayarak infazda tereddüt oluşturacak şekilde yalnızca idarenin kıymet takdir raporu ile oluşan fark bedel yönünden ödeme hükmü kurulması ve davacı idareye yalnızca peşin harcın iadesine karar verilmesi gerekirken, dava açılışta yatırılan tüm harcın iadesine karar verilmesi doğru görülmediğinden istinaf başvurularının kısmen kabulü ile İlk Derece Mahkemesi kararının düzeltilerek yeniden esas hakkında hüküm tesisine karar verilmiştir.

    V. TEMYİZ
    A. Temyiz Yoluna Başvuranlar
    Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda belirtilen kararına karşı süresi içinde davacı idare ve davalılar … vd. vekilleri temyiz isteminde bulunmuştur.

    B. Temyiz Sebepleri
    1. Davacı idare vekili temyiz dilekçesinde özetle; bilirkişi raporunda dekara meyve ağacı sayısının fazla alındığını, dekara kapama karışık meyve bahçesinin üretim masraflarının düşük alındığını, meyve ağaçlarının enkaz bedeli düşülmeden rapor hazırlandığını, objektif değer artışı oranının hatalı olduğunu, kapitalizasyon faiz oranının hatalı olduğunu, İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü verilerinin kullanılmadığını ileri sürerek kararı temyiz etmiştir.
    2. Davalılar … vd. vekili temyiz dilekçesinde özetle; bilirkişi raporlarında Ergani İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü verilerinin kullanılmadığı, enkaz bedelinin düşürüldüğünü, objektif değer artışı oranının hatalı olduğunu, kapitalizasyon faiz oranının hatalı olduğunu, kamulaştırma bedeline uygulanan yasal faizin davalıların zararını karşılamadığını ileri sürerek kararı temyiz etmiştir.

    C. Gerekçe
    1. Uyuşmazlık ve Hukukî Nitelendirme
    Uyuşmazlık, dava konusu taşınmazın kamulaştırma bedelinin tespitine ilişkindir.

    2. İlgili Hukuk
    1. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun (6100 sayılı Kanun) 369 uncu maddesinin birinci fıkrası ile 370 ve 371 inci maddeleri.
    2. 2942 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesinin sekizinci fıkrası ile 11 inci maddesi.

    3. Değerlendirme
    1. Bölge adliye mahkemelerinin nihai kararlarının bozulması 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesinde yer alan sebeplerden birinin varlığı hâlinde mümkündür.
    2. Sulu tarım arazisi niteliğindeki Diyarbakır ili, Ergani ilçesi, Boğazköy köyü 122 ada 9 parsel sayılı taşınmaza 2942 sayılı Kanun’un 11 inci maddesinin birinci fıkrasının (f) bendi uyarınca olduğu gibi kullanılması halinde getireceği net gelir esas alınarak değer biçilmesi yerindedir.
    3. Dava konusu taşınmazın hükme esas alınan bilirkişi kurulu raporunda belirtilen özelliklerine ve dosya kapsamına göre uygulanan kapitalizasyon faiz oranı ve objektif değer artış oranı uygun görülmüştür.
    4. 01.08.2023 tarihli ve 32266 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Anayasa Mahkemesinin 05.04.2023 tarihli ve 2022/83 Esas, 2023/69 Karar sayılı kararı ile 04.11.1983 tarihli ve 2942 sayılı Kanun’un 24.04.2001 tarihli ve 4650 sayılı Kanun’un 5 inci maddesiyle değiştirilen 10 uncu maddesine 11.04.2013 tarihli 6459 sayılı Kanun’un 6 ncı maddesiyle eklenen dokuzuncu fıkrası iptal edilmiştir. Dava 01.08.2023 tarihinden önce açılmıştır. Anayasa’nın 153 üncü maddesinin beşinci fıkrasında yer alan; “İptal kararları geriye yürümez.” hükmü ve Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kurulunun; “Her davada açıldığı tarihte tespit edilen vaziyet hükme ittihaz olunması iktiza eylemesine…” gerekçesini içeren 28.11.1956 tarihli ve 15/15 sayılı kararı ile; “Her dava açıldığı tarihteki fiili ve hukukî duruma göre karara bağlanır.” genel hukukî prensibini hâvi Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 10.05.2017 tarihli ve 2017/3-990 Esas, 2017/954 Karar sayılı kararları nazara alındığında fark kamulaştırma bedeline 2942 sayılı Kanun’un 10 uncu maddesinin dokuzuncu fıkrası gereğince davanın açıldığı tarihten 4 ay sonrasından başlamak üzere yasal faiz uygulanması yerindedir.
    5. Temyizen incelenen karar, tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kuralları ile hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, dava şartlarına, yargılama ve ispat kuralları ile kararda belirtilen gerekçelere göre usul ve kanuna uygun olup temyiz dilekçelerinde ileri sürülen nedenler kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir.

    VI. KARAR
    Açıklanan sebeplerle;
    Davacı idare ve davalılar … vd. vekillerinin yerinde görülmeyen tüm temyiz itirazlarının reddi ile usul ve kanuna uygun Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA,Davalılardan peşin alınan temyiz harcının Hazineye irat kaydedilmesine, davacı idare harçtan muaf olduğundan harç alınmasına yer olmadığına,Dosyanın İlk Derece Mahkemesine, kararın bir örneğinin Bölge Adliye Mahkemesine gönderilmesine,19.12.2024 tarihinde oy birliğiyle karar verildi.