|
ÖZET: Danıştay kararında, başvuranın Zonguldak Atatürk Devlet Hastanesi tarafından düzenlenen 1999 yılına ait engelli sağlık kurulu raporunun Ulusal Engelliler Veri Bankası’na (UEVB) kaydedilmesi talebi incelenmiştir. Hastane, 1993-2005 yılları arasında düzenlenen raporların imha edilmesi nedeniyle başvuranın raporunun teyit edilemediğini ve bu nedenle kaydın yapılamayacağını belirtmiştir. Ancak, 2006 yılı öncesi raporların kaydedilmesi gerektiği yönünde Sağlık Bakanlığı’nın genelgeleri ve yönetmelikleri mevcuttur.
Başvuranın elinde bulunan 1999 yılına ait sürekli ibareli sağlık kurulu raporu, hukuken geçerli bir kazanılmış hak teşkil etmektedir. Raporun gerçekliği konusunda herhangi bir şüphe bulunmamakta ve sadece hastane arşivinin imhası nedeniyle kaydın reddedilmesi hukuka aykırı olarak değerlendirilmiştir. Sonuç olarak, başvuranın talebinin kabul edilmesi ve raporunun UEVB’ye kaydedilmesi gerektiği yönünde karar verilmiştir. |
Hastanesince düzenlenen 1999 yılına ait engelli sağlık kurulu raporunun UEVB’ye kaydının yapılması talebinin hastanenin 1993-2005 yılları arasında düzenlenen engelli sağlık kurulu raporlarının imha edilmesinden dolayı başvuranın raporunun teyit edilememesi nedeniyle
UEVB’ye kaydının yapılamayacağının bildirildiği, 2.4. Başvuranın 25/08/2020 tarihli dilekçesi ile Zonguldak İl Sağlık Müdürlüğüne 1999 yılına ait engelli sağlık kurulu raporunun UEVB’ye kaydedilmesi talebini yinelediği, ilgili hastane tarafından 1993-2005 yılları arasında düzenlenen engelli sağlık kurulu raporlarının arşiv mevzuatına göre imha edilmesinden dolayı hiçbir şekilde rapor teyidi yapılamadığı için raporun UEVB’ye kaydının yapılamayacağı bilgisinin yeniden verildiği, 2.5. 16/07/2006 tarih ve 26230 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan mülga Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik 14 üncü maddesinin “(4) Özürlü Sağlık Kurulu Raporu vermeye yetkili sağlık kuruluşları, özürlü sağlık kurulu raporlarına ait bilgileri ulusal özürlüler veri tabanında yer alması amacıyla
Başbakanlık Özürlüler İdaresi Başkanlığının belirleyeceği veri yapısında her ayın ilk haftası
Başbakanlık Özürlüler İdaresi Başkanlığına elektronik ortamda gönderir. Özürlü sağlık kurulu raporlarına ait bilgilerin ulusal özürlüler veri tabanına aktarılması ile ilgili teknik yöntem ve veri aktarma periyoduna ilişkin usul ve esaslar gerekli görüldüğünde Özürlüler İdaresi
Başkanlığı tarafından değiştirilir.” hükmü kapsamında engelli sağlık kurulu raporları veri tabanına kaydedilmeye başlandığı, 2.6. Ekte gönderilmekte olan resmi yazı ve ilişiğinde bulunan 2017 yılına ait talimat yazıları söz konusu Yönetmelik hükmü kapsamında yayınlandığı, sahte engelli sağlık kurulu raporları ile ilgili işlem yapılmasının önüne geçmek, doğal afet sebebiyle ya da arşiv mevzuatı gereği raporların imha olması/yok olması işlemleri, dijital arşive geçilmesi gibi nedenlerle 2006 yılı öncesinde düzenlenen raporların da UEVB’ye kaydedilmesi işleminin Bakanlıkça uygun görüldüğü. raporların elektronik ortamda teyit edilmesinin hem kamu zararının hem de olası mağduriyetlerin önüne geçilmesi yönünden önemli bir adım olacağının değerlendirildiği, 2.7. 2006 yılı öncesi de dâhil olmak üzere UEVB’de kaydı bulunmayan ve kamu kurumlarınca sağlık tesislerine yönlendirilen engelli vatandaşlarımızın rapor kayıtlarının arşiv (poliklinik defteri, sağlık kurulu defteri vb.), Hastane Bilgi Yönetim Sistemi vb. hasta kayıt sistemleri üzerinden kontrol edilerek yapılması kamu hizmetlerinin etkin yürütülmesi adına gerçekleştirildiği, 2.8. Bakanlık Arşiv Mevzuatı (https://yhgm.saglik.gov.tr/TR,11150/kurumbirim-arsivis-veislemleri.html) dahilinde “sağlık kurulu rapor dosyaları on yıl, sağlık kurulu defterleri yirmi yıl” saklandıktan sonra imha edildiği, 2.9. Bu kapsamda Ek-2’de gönderilen yazı ekindeki Zonguldak Atatürk Devlet Hastanesinin 02/03/2015 tarihli tutanağı ile 1999 yılına da ait belgelerin imha edildiğinin tespit edildiği, 2.10. 20/02/2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanmış olan Erişkinler İçin
Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik’in “Kazanılmış haklar” başlıklı 15 inci maddesinde: “(1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce 18 yaş üstü engelliler için düzenlenmiş sürekli ibareli sağlık kurulu raporlarıyla belirlenmiş olan tüm vücut fonksiyon kaybı oranları geçerli olup bu oranlara dayanılarak sağlanmış istihdam, eğitim, sosyal destek ve yardım hizmetlerinin sürdürülebilmesi için süreli raporlarda rapor süresinin bitimine kadar kurumlarca rapor istenemez. Sağlık kurum ve kuruluşları tarafından 4760 sayılı Özel Tüketim
Vergisi Kanununun 7 nci maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin uygulamasında, 1/8/2002 tarihinden önce alınmış sağlık kurulu raporları ile süresinin bitmesine altı aydan az kalmış sağlık kurulu raporları hariç yeniden rapor düzenlenemez. 2) Ancak, bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce düzenlenen; a) Süreli engelli sağlık kurulu raporlarına ilişkin yeniden sağlık kurum ve kuruluşlarına sevk işlemleri uyarınca düzenlenecek raporlar, b)
Engelli sağlık kurulu raporlarına ilişkin ilgililer veya kurumlarca yapılan itirazlar, c)
Hakkında engelli sağlık kurulu raporu düzenlenen kişi, vasisi veya kurumlarca yapılan yeni rapor başvuruları, kontrol muayeneleri, bu Yönetmelik hükümlerine göre sonuçlandırılır.” hükümlerinin bulunduğu, 2.11. Bahse konu hükümler kapsamında Bakanlıkça Ek’te yer alan 2019/6 sayılı Genelgede raporların geçerlilik süresi ve raporlara itiraz ve Ek’te yer alan Engelli Raporlarının
Düzenlenmesinde Uyulacak Kurallar konulu yazıda kazanılmış haklar kapsamında rapor sahiplerinin mevzuat hükümleri doğrultusunda haklardan yararlanmaya devam etmelerine yönelik düzenlemeler yapıldığı, 2.12. Ayrıca, 2006 yılı öncesi rapora ilişkin hak sağlayan kurumlar tarafından raporların işleme alınıp alınmamasına dair UEVB kayıtlarının esas alınmasına yönelik bir mevzuat hükmü de bulunmadığı, 2.13. Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik ve Erişkinler
İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelikte, kazanılmış haklar kapsamında geçmiş raporlara ilişkin düzenlemeler yapılması ve bu hükümler kapsamında Ek’te yer alan düzenlemelere gidilmesi olası mağduriyetlerin önüne geçilmesi amacıyla yapıldığı, 2.14. Başvuran hakkında bahse konu rapora istinaden 2019 yılı Temmuz ayında Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığınca engelli kimlik kartı düzenlendiğinin de görüldüğü, 2.15. Aynı zamanda, ıslak imzalı düzenlenerek UEVB’ye rapor bilgileri kaydedilen ya da sağlık tesisi arşivinde olup da sisteme hiç girişi yapılmayan tüm gerçek (soruşturma, inceleme, adli birimlerce iptali sağlanmamış olan) rapor bilgilerinin girişinin sağlanarak, engelli sağlık kurulu rapor görüntülerinin Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmekte olan SB Mobil Tarama Uygulamasına eklenmesine/aktarılmasına devam edilmesi yönünde ayrıca bir düzenleme yapıldığı, 2.16. Bu minvalde, söz konusu raporun Ulusal Engelliler Veri Bankasına kaydedilmesinin mevcut düzenlemeler kapsamında uygun değerlendirilmemiş olduğu, kişinin kazanılmış haklar kapsamında yukarıda da belirtildiği üzere hak ve hizmetlerden yararlanmaya devam ettiğinin görüldüğü, Hususları bildirilmiştir.
III. İLGİLİ MEVZUAT
3. 18/10/1982 tarihli ve 2709 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının; 3.1. “Kanun Önünde Eşitlik” başlıklı 10’uncu maddesi; “Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir…. Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz.”, 3.2. “Temel hak ve hürriyetlerin sınırlanması” başlıklı 13 üncü maddesi; “Temel hak ve hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz.” , 3.3. “Kişinin dokunulmazlığı, maddi ve manevi varlığı” başlıklı 17 nci maddesinin ilgili fıkraları; “Kimseye işkence ve eziyet yapılamaz; kimse insan haysiyetiyle bağdaşmayan bir cezaya veya muameleye tabi tutulamaz.
(…) Herkes, yaşama, maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkına sahiptir.” 3.4. “Özel hayatın gizliliği” başlıklı 20 nci maddesi; “Herkes, kendisiyle ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına sahiptir. Bu hak; kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında bilgilendirilme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar. Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızasıyla işlenebilir. Kişisel verilerin korunmasına ilişkin esas ve usuller kanunla düzenlenir.” 3.5. “Sağlık hizmetleri ve çevrenin korunması” başlıklı 56 ncı maddesinin ilgili fıkraları; “Herkes, sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına sahiptir.
(…) Devlet, herkesin hayatını, beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamak; insan ve madde gücünde tasarruf ve verimi artırarak, işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla sağlık kuruluşlarını tek elden planlayıp hizmet vermesini düzenler.”, 3.6. “Dilekçe, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkı” başlıklı 74 üncü maddesinin 3’üncü ve 4’üncü fıkraları; “Herkes, bilgi edinme ve kamu denetçisine başvurma hakkına sahiptir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına bağlı olarak kurulan Kamu
Denetçiliği Kurumu idarenin işleyişiyle ilgili şikâyetleri inceler”, 4. Birleşmiş Milletler Engellilerin Haklarına İlişkin Sözleşmenin; 4.1. “Giriş” Bölümü (e) maddesi: “İşbu Sözleşme’ye Taraf Olan Devletler,….(e)
Engelliliğin gelişen bir kavram olduğunu ve engellilik durumunun, sakatlığı olan kişilerin topluma diğer bireyler ile birlikte eşit koşullarda tam ve etkin katılımını engelleyen tutumlar ve çevre koşullarının etkileşiminden kaynaklandığı gerçeğini kabul ederek, …Aşağıdaki hükümler üzerinde anlaşmaya varmışlardır:”, 4.2. “Genel İlkeler” başlıklı 3’üncü maddesi: “ İşbu Sözleşme’nin dayandığı ilkeler şunlardır(…)(c) Engellilerin topluma tam ve etkin katılımlarının sağlanması; (…) (e) Fırsat eşitliği;”, 4.3. “Genel Yükümlülükler” başlıklı 4’üncü maddesi: “1. Taraf Devletler engelliliğe dayalı herhangi bir ayrımcılığa izin vermeksizin tüm engellilerin insan hak ve temel özgürlüklerinin eksiksiz olarak yaşama geçirilmesini sağlamak ve engellilerin hak ve özgürlüklerini güçlendirmekle yükümlüdür. Bu amaç doğrultusunda Taraf Devletler; (a) Bu
Sözleşme’de tanınan hakların uygulanması için gerekli tüm yasal, idari ve diğer tedbirleri almayı; (b) Yürürlükte mevcut, engelliler aleyhinde ayrımcılık teşkil eden yasalar, düzenlemeler, gelenekler ve uygulamaları değiştirmek veya ortadan kaldırmak için gerekli olan, yasama faaliyetleri dahil uygun tüm tedbirleri almayı; (c) Tüm politika ve programlarda engellilerin insan haklarının korunmasını ve güçlendirilmesini dikkate almayı; (d) Bu
Sözleşme’yle bağdaşmayan eylemler veya uygulamalardan kaçınmayı ve kamu kurum ve kuruluşlarının bu Sözleşme’ye uygun davranmalarını sağlamayı; (….) taahhüt eder.”, 4.4. “Ayrımcılık Yapılmaması ve Eşitlik” başlıklı 5’inci maddesi: “1. Taraf Devletler herkesin hukuk önünde ve karşısında eşit olduğunu ve ayrımcılığa uğramaksızın hukuk tarafından eşit korunma ve hukuktan eşit yararlanma hakkına sahip olduğunu kabul eder. 2.
Taraf Devletler engelliliğe dayalı her türlü ayrımcılığı yasaklar ve engellilerin herhangi bir nedene dayalı ayrımcılığa karşı eşit ve etkin bir şekilde korunmasını güvence altına alır. 3.
Taraf Devletler eşitliği sağlamak ve ayrımcılığı ortadan kaldırmak üzere engellilere yönelik makul düzenlemelerin yapılması için gerekli tüm adımları atar. 4. Engellilerin fiili eşitliğini hızlandırmak veya sağlamak için gerekli özel tedbirler işbu Sözleşme amaçları doğrultusunda ayrımcılık olarak nitelendirilmez.”, 5. 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununu; “Kurumun görevi” başlıklı 5’inci maddesinin birinci fıkrası; “Kurum, idarenin işleyişi ile ilgili şikayet üzerine, idarenin her türlü eylem ve işlemleri ile tutum ve davranışlarını; insan haklarına dayalı adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden incelemek, araştırmak ve idareye önerilerde bulunmakla görevlidir.” 6. 5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanunun “Amaç” başlıklı 1 inci maddesi: “Bu
Kanunun amacı; engellilerin temel hak ve özgürlüklerden faydalanmasını teşvik ve temin ederek ve doğuştan sahip oldukları onura saygıyı güçlendirerek toplumsal hayata diğer bireylerle eşit koşullarda tam ve etkin katılımlarının sağlanması ve engelliliği önleyici tedbirlerin alınması için gerekli düzenlemelerin yapılmasını sağlamaktır.” 7. 16/07/2006 tarih 26230 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Mülga Özürlülük
Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında
Yönetmeliğin; 7.1. “Özürlü sağlık kurulu raporunun geçerlilik süresi” başlıklı 13 üncü maddesinde; “(1) Özürlü sağlık kurulu raporunun sürekli olup olmadığı ile süreli raporlarda kontrol süresi mutlaka belirtilir.
(2) Özürlü sağlık kurulunca kişinin özür durumunun sürekli olduğuna karar verilmesi durumunda, özürlü sağlık kurulu raporunun ilgili bölümünde bu durum belirtilir. Ancak özür durumunun değişmesi halinde, rapor ve buna bağlı tüm vücut fonksiyon kaybı oranı yeniden belirlenir.
(3) Özürlü sağlık kurulunca özürlünün özür durumunun sürekli olmadığına karar verilmesi halinde de bu husus ilgili bölümde belirlenerek Özürlü Sağlık Kurulu Raporunun geçerlilik süresi belirtilir. Zaman içinde değişebilen veya kontrolü gerektiren hastalıklar, hastanın önceki özürlü sağlık kurulu raporu da kurula sunularak, özürlü sağlık kurulunun belirleyeceği süre içinde yeniden görüşülür ve karara bağlanır.
(4) Bu Yönetmelik hükümlerine göre alınmış olan sürekli raporlar ile süreli raporların geçerlilik süresi dolmadan tekrar rapor istenmesi durumunda, mükerrer rapor tanzimini önlemek maksadıyla, ilgililerin daha önce Özürlü Sağlık Kurulu Raporu alıp almadıklarına ilişkin beyanı istenir. İlgilinin beyanı üzerine veya bir başka şekilde, evvelce Özürlü Sağlık
Kurulu Raporu verilmiş olduğunun tespiti halinde tekrar rapor verilmez.” 7.2. “Özürlü sağlık kurulu raporunun tasdiki ve verilişi” başlıklı 14 üncü maddesinde; “(1) Raporların usulüne uygun olarak düzenlenip düzenlenmediği, formdaki bilgilerin tam olarak doldurulup doldurulmadığı kontrol edilerek, gerekiyorsa eksik ve yanlışlıklar düzeltildikten sonra raporlar; kurum müracaatı ise üç nüsha, kişisel müracaatlarda ise iki nüsha olarak düzenlenir ve baştabip tarafından tasdik edilir.
(2) Özürlü Sağlık Kurulu Raporunun bir nüshası ilgili kişiye verilir. İlgilinin talebi üzerine hazırlanmış olan özürlü sağlık kurulu raporlarından; özürlünün kullanabileceği hakları sayısınca çoğaltılarak imza edilir, onaylanır ve mühürlenerek ilgiliye verilir. Kurum müracaatlarında ise raporun bir nüshası raporu isteyen kuruma gönderilir.
(3) Raporun bir nüshası, gerektiğinde belgelendirilmesi amacıyla raporu veren sağlık kuruluşunda saklanır. Raporların saklanma usul ve esasları; sağlık kuruluşlarının bağlı bulunduğu kurumların ilgili mevzuatına tabidir.
(4) Özürlü sağlık kurulu raporu vermeye yetkili sağlık kurumları, özürlü sağlık kurulu raporlarına ait bilgileri Sağlık Bakanlığı veri tabanına aktarır. Sağlık Bakanlığı, veri tabanındaki bu bilgileri, Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığının belirlediği veri yapısında
Ulusal Özürlüler Veri tabanına aktarılmak üzere her ayın ilk haftası Aile ve Sosyal Politikalar
Bakanlığına elektronik ortamda gönderir. Ayrıca, Sağlık Bakanlığı bu bilgilerin Ulusal
Özürlüler Veri tabanına aktarılması amacıyla uygun servisler hazırlar. Özürlülük bilgilerinin
Ulusal Özürlüler Veri tabanına aktarılmasına yönelik teknik yöntem ile özürlülük bilgilerinin elektronik ortamda alınmasına ilişkin usul ve esaslar Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı tarafından belirlenir.” 8. 20/02/2019 tarih Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirilmesi Hakkında
Yönetmeliğin “Kazanılmış haklar” başlıklı 15 inci maddesinde; “(1) Bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce 18 yaş üstü engelliler için düzenlenmiş sürekli ibareli sağlık kurulu raporlarıyla belirlenmiş olan tüm vücut fonksiyon kaybı oranları geçerli olup bu oranlara dayanılarak sağlanmış istihdam, eğitim, sosyal destek ve yardım hizmetlerinin sürdürülebilmesi için süreli raporlarda rapor süresinin bitimine kadar kurumlarca rapor istenemez. Sağlık kurum ve kuruluşları tarafından 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanununun
7 nci maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendinin uygulamasında, 1/8/2002 tarihinden
önce alınmış sağlık kurulu raporları ile süresinin bitmesine altı aydan az kalmış sağlık kurulu raporları hariç yeniden rapor düzenlenemez.
(2) Ancak, bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce düzenlenen; a) Süreli engelli sağlık kurulu raporlarına ilişkin yeniden sağlık kurum ve kuruluşlarına sevk işlemleri uyarınca düzenlenecek raporlar, b) Engelli sağlık kurulu raporlarına ilişkin ilgililer veya kurumlarca yapılan itirazlar, c) Hakkında engelli sağlık kurulu raporu düzenlenen kişi, vasisi veya kurumlarca yapılan yeni rapor başvuruları, kontrol muayeneleri, bu Yönetmelik hükümlerine göre sonuçlandırılır.” 9. 19/07/2008 tarih ve 26941 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Özürlüler Veri
Tabanı Oluşturulmasına Ve Özürlülere Kimlik Kartı Verilmesine Dair Yönetmeliğin
“Kimlik kartı bilgilerinin veri tabanına aktarılması” başlıklı 9uncu maddesinde; “(1) Bilgi formunda yer alan bilgiler, il müdürlüğü tarafından Kurumun veri tabanına aktarılır.
(2) Kurum, veri tabanındaki özürlü bilgilerini, Başkanlığın belirlediği veri yapısında Özveriye aktarılmak üzere her ayın ilk haftası Başkanlığa elektronik ortamda gönderir. Ayrıca, Kurum bu bilgilerin Özveriye aktarılması amacıyla uygun servisler hazırlar.
(3) Özürlülük bilgilerinin Özveriye aktarılmasına yönelik teknik yöntem ile özürlülük bilgilerinin elektronik ortamda alınmasına ilişkin usul ve esaslar gerekli görüldüğünde Kurum ve Başkanlık tarafından değiştirilir.
(4) Veri tabanına girilen bilgilerin doğruluğundan Kurum sorumludur.” 10. Sağlık Bakanlığı Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğünün 28/03/2019 tarih ve 2019/6 sayılı Genelgesinde; “1 ) Rapor vermeye yetkili sağlık kurum ve kuruluşlarında, kurul odasında her bir kurul üyesi için internete bağlı e-Rapor Sistemine HBYS üzerinden entegrasyonu tamamlanmış müstakil birer bilgisayar hazırlanır. Sağlık kurulu raporları Sağlık
Bakanlığı e-Rapor Sistemi üzerinden hazırlanır. İmzalar, güvenli elektronik imza yöntemiyle atılacağı için, yoksa her kurul hekiminin güvenli elektronik imzası temin edilir ve elektronik imza işlemine hazır şekilde bulundurulur.
2) Üniversite hastaneleri dahil rapor vermeye yetkili sağlık kurum ve kuruluşlarında
hizmet veren HBYS yazılımlarına e-rapor sistemine entegrasyon süreci tamamlattırılır.
3) İlgi (b) ve ilgi (c) de kayıtlı Yönetmelikler kapsamındaki raporların kaydedilmesi,
arşivlenmesi ve fiziki olarak teslimi gibi hususlar ile anılan Yönetmelikler ve bu Genelgede düzenlenmeyen diğer hususlarda, Bakanlığımız tarafından yayımlanan “Sağlık Raporlarına
İlişkin Usul ve Esaslar” uygulanır.”
Hükümlerini amirdir.
IV. KAMU DENETÇİSİ YAHYA AKMAN’IN KAMU BAŞDENETÇİSİ’NE
ÖNERİSİ
11. Kamu Denetçisi tarafından yapılan inceleme ve araştırma neticesinde; başvurunun kabulü gerektiği yönündeki öneri Kamu Başdenetçisi’ne sunulmuştur.
V. DEĞERLENDİRME VE GEREKÇE
A. Hukuka ve Hakkaniyete Uygunluk Yönünden Değerlendirme 12. Başvuran özetle, Zonguldak Atatürk Devlet Hastanesinin sürekli ibareli engelli raporunu ulusal engelliler veri bankasına kaydetmediğini, yapmış olduğu başvurularının Sağlık
Bakanlığının genelgelerine uyulmayarak reddedildiğini belirterek raporunun Ulusal Engelliler
Veri Bankasına kaydı talebini yinelemiştir.
13. Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü tarafından özetle; başvuran adına Zonguldak Atatürk Devlet Hastanesi tarafından düzenlenen 1999 yılına ait engelli sağlık kurulu raporunun Ulusal Engelliler Veri Bankasına (UEVB) kaydının yapılması talebinin incelendiği, Zonguldak Devlet Hastanesince düzenlenen 1999 yılına ait engelli sağlık kurulu raporunun UEVB’ye kaydının yapılması talebinin hastanenin 1993-2005 yılları arasında düzenlenen engelli sağlık kurulu raporlarının imha edilmesinden dolayı başvuranın raporunun teyit edilememesi nedeniyle yapılamayacağı hususları bildirilmiştir.
14. 2008 yılında yayımlanan Özürlüler Veri Tabanı Oluşturulmasına Ve Özürlülere Kimlik
Kartı Verilmesine Dair Yönetmelik ile engelli veri tabanı oluşturulması ve engellilere tanınan hak ve hizmetlerden yararlanmada kullanılmak üzere kimlik kartı verilmesi amaç edinilmiştir.
15. Engelli sağlık raporu vermeye yetkili kurumların raporları Sağlık Bakanlığı veri tabanına aktarmakla görevli olduğu hususu öncelikle 2006 yılında yayımlanan Özürlülük
Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik ile düzenlenmiş daha sonrasında ise Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında
Yönetmelik ile Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik, 20/2/2019 tarihli ve 30692 sayılı Resmî Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Erişkinler
İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmeliğin 18 inci maddesiyle “Özürlülük Ölçütü, Sınıflandırması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında Yönetmelik” yürürlükten kaldırılmıştır.
16. Sağlık Bakanlığı Türkiye Kamu Hastaneleri Kurumu Destek ve İdari Hizmetler
Kurum Başkan Yardımcılığının 10/05/2017 tarih ve sayılı yazısı ile; Özürlülük
Ölçütü, Sınıflandırılması ve Özürlülere Verilecek Sağlık Kurulu Raporları Hakkında 18.5. Belirtilen hususlar da göz önünde bulundurularak 2006 yılı öncesi de dahil olmak üzere
Ulusal Engelliler Veri Bankasında kaydı bulunmayan ve kamu kurumlarınca sağlık tesislerine yönlendirilen engelli vatandaşlarımızın rapor kayıtlarının arşiv (poliklinik defteri, sağlık kurulu defteri vb.) Hastane Bilgi Yönetim Sistemi vb. hasta kayıt sistemleri üzerinden kontrol edilerek rapor kayıtlarının yapılmasının gerektiği hususları İl Sağlık Müdürlüklerine bildirilmiştir.
19. Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğünün 23/06/2020 tarihli
Engelli Sağlık Kurulu Raporlarının Ulusal Engelliler Veri Bankasına Kaydedilmesinin
Sonlandırılması konulu yazısında; “Rapor bilgilerinin tek merkezde toplandığı ve sunulduğu bütünleşik bir yapının oluşturulması ve tüm raporların doğrulanmasına ilişkin e-Rapor/Web
Servisi 16 Ekim 2019 tarihinden itibaren kullanılmaktadır. 20 Haziran 2020 tarihinden itibaren sadece söz konusu servis üzerinden ilgili kurumlarla veri paylaşımı yapılacağı ve UEVB/Web
Servisinin sözü edilen tarih itibariyle kapatılacağı ilgi (b) sayılı yazı ile bildirilmiştir.
Dolayısıyla 20 Haziran 2020 tarihinden itibaren e-Rapor bileşeni üzerinden düzenlenecek olan elektronik imzalı bahse konu raporların UEVB’ ye kayıt edilmesi gerekliliği ortadan kalkmıştır.
Bunun yanı sıra, Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü’nün ilgi (c) de kayıtlı yazısı ile Ulusal
Engelliler Veri Bankası uygulamasında sadece veri alanları girilerek kaydedilen ıslak imzalı
Engelli Sağlık Kurulu Raporlarının asıllarının, taratılıp Ulusal Engelliler Veri Bankasında ilgili kayıt ile ilişkilendirilerek, pdf formatında elektronik ortama aktarılmasını sağlayan SB
Mobil Tarama uygulamasının geliştirildiği ve yaygınlaştırılması amacıyla tüm sahaya duyurulması talebi Genel Müdürlüğümüze bildirilmiş olup, süreç bilindiği üzere ilgi (d) de kayıtlı yazımız ile yetkili tüm sağlık tesislerimize duyurulmuş idi. Bu minvalde, ıslak imzalı düzenlenerek UEVB’ ye rapor bilgileri kaydedilen ya da sağlık tesisi arşivinde olup da sisteme hiç girişi yapılmayan tüm gerçek (soruşturma, inceleme, adli birimlerce iptali sağlanmamış olan) rapor bilgilerinin girişinin sağlanarak, engelli sağlık kurulu rapor görüntülerinin Sağlık
Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmekte olan SB Mobil Tarama
Uygulamasına eklenmesine/aktarılmasına devam edilecektir.” açıklamaları yer almaktadır.
20. Zonguldak Valiliği İl Sağlık Müdürlüğü Zonguldak Atatürk Devlet Hastanesi
Başhekimliğinin 02/08/2019 tarih ve sayılı yazısı ile; başvuranın 13/05/1999 tarih ve numaralı Engelli Sağlık Kurulu Raporunun Ulusal Engelliler Veri Bankasına kaydı yapılması talebinin Hastane Heyet Kalemi arşivindeki 1993-2005 yıllarına ait düzenlenen sağlık kurulu raporları ile kayıt defterleri imha edildiği için başvuran hakkındaki raporun Ulusal
Engelliler Veri Bankasına kaydının yapılamadığı, hastanenin sağlık kuruluna ya da engelli sağlık kurulu vermeye yetkili herhangi bir hastaneye tekrar engelli sağlık kurulu raporu alabilmek için müracaat etmesi gerektiği Zonguldak İl Sağlık Müdürlüğüne bildirilmiştir.
21. Dosya içeriğindeki bilgi ve belgelere bakıldığında; 02/03/2015 tarihinde hastane ek binasında bulunan Heyet Kalemi arşivindeki 1993-2005 yıllarına ait düzenlenen sağlık kurulu defterlerinin imhası işleminin tutanak tutularak imza altına alındığı anlaşılmıştır.
22. Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğü 20/07/2019 tarihli yazısı ile 2006 yılı öncesi de dahil olmak üzere Ulusal Engelliler Veri Bankasında kaydı bulunmayan ve kamu kurumlarınca sağlık tesislerine yönlendirilen engelli vatandaşlarımızın raporlarının arşiv (poliklinik defteri, sağlık kurulu defteri vb.), Hastane Bilgi Yönetim Sistemi vb. hasta kayıt sistemleri üzerinden kontrol edilerek kayıtların yapılması gerektiği hususu İl Sağlık
Müdürlüklerine bildirilmiştir.
23. Başvuranın 1999 yılında almış olduğu sürekli ibareli sağlık kurulu raporunun Ulusal
Engelliler Veri Bankasına kaydı talebine; Zonguldak Atatürk Devlet Hastanesinin ilgili yıllara ait kayıtlarının mevzuat çerçevesinde imha edilmesi nedeniyle sağlık kurulu raporunun teyit edilememesi ve bu nedenle Ulusal Engelliler Veri Bankasına Engelli Sağlık Kurulu Raporunun kaydı için yeniden rapor alması gerektiği yönünde cevap verilmiştir.
24. Başvuranın elinde ıslak imzalı Sağlık Kurulu Raporu olduğu ancak ilgili raporun 1999 yılına ait olması nedeniyle elektronik ortama aktarılmamış olduğu, fiziki ortamdaki kayıtların ise belli bir arşiv süresi bulunduğu ve Bakanlıkça hazırlanan Arşiv Mevzuatı çerçevesinde 10 yıl geçmekle imha edilebileceği düzenlenmiştir.
25. Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneleri Genel Müdürlüğünün 23/06/2020 tarihli yazısında; “ıslak imzalı düzenlenerek UEVB’ ye rapor bilgileri kaydedilen ya da sağlık tesisi arşivinde olup da sisteme hiç girişi yapılmayan tüm gerçek (soruşturma, inceleme, adli birimlerce iptali sağlanmamış olan) rapor bilgilerinin girişinin sağlanarak, engelli sağlık kurulu rapor görüntülerinin Sağlık Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü tarafından yürütülmekte olan SB Mobil Tarama Uygulamasına eklenmesine/aktarılmasına devam edilecektir.” ibarelerinin yer aldığı, ilgili Genel Müdürlüğün beyanlarında açıkça görüldüğü üzere tüm gerçek raporların Sağlık Bakanlığı Mobil Tarama Uygulamasına eklenmesine devam edileceği ve bir raporun gerçek olmamasının soruşturma, inceleme, adli birimlerce iptali sağlanmamış olması durumunda söz konusu olduğu belirtilmektedir.
26. Başvuranın başvurusunun ekinde de yer alan 1999 yılında almış olduğu ve “Süreklidir” ibareli Sağlık Kurulu Raporu için bir geçerlilik tarihi öngörülmediği gibi herhangi bir kontrol süresi de öngörülmediği, raporun halen anlaşılır ve gerekli tüm kayıtların okunabilir halde olduğu, raporda herhangi bir tahrifatın olmadığı, rapordaki imzalar ve mühürlerin de belirgin ve ayırt edilebilir durumda olduğu görülmektedir.
27. Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirilmesi Hakkında Yönetmeliğinin Kazanılmış
Haklar başlığı altında bu Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihten önce 18 yaş üstü engelliler için düzenlenmiş sürekli ibareli sağlık kurulu raporlarıyla belirlenmiş olan tüm vücut fonksiyon kaybı oranlarının geçerli olacağı düzenlendiğinden ve başvurana ait raporun gerçek olmadığına dair herhangi bir tespit de bulunmadığından raporun imha edilmiş olmasının tek başına başvuranın talebinin reddedilmesine gerekçe oluşturamayacağı değerlendirilmiştir. Dolayısıyla sürekli olduğu belirtilen bu rapor başvuran açısından bir kazanılmış hak ihtiva etmektedir.
28. Kazanılmış haklara saygı ilkesi, hukukun genel ilkelerinden birisini oluşturmaktadır.
Kazanılmış hak, özel hukuk ve kamu hukuku alanlarında genel olarak, bir hak sağlamaya elverişli nesnel yasa kurallarının bireylere uygulanması ile onlar için doğan öznel hakkın korunmasıdır. Kazanılmış bir haktan söz edilebilmesi için bu hakkın, yeni yasadan önce yürürlükte olan kurallara göre bütün sonuçlarıyla fiilen elde edilmiş olması gerekir. Kazanılmış hak, kişinin bulunduğu statüden doğan, kendisi yönünden kesinleşmiş ve kişisel niteliğe dönüşmüş haktır (AYM, 07/02/2008 tarihli, E. 2005/38, K. 2008/53 sayılı kararı).
29. Anayasanın 2’inci maddesinde Devletin temel nitelikleri arasında hukuk devleti ilkesine yer verilmiş olup, hukuk devletinin temel ilkelerinden biri “belirlilik” ilkesine göre, hukuki düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfi uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi de gereklidir.
30. Belirlilik ilkesi, hukuksal güvenlikle bağlantılı olup birey, yasadan, belirli bir kesinlik içinde, hangi somut eylem ve olguya hangi hukuksal yaptırımın veya sonucun bağlandığını, bunların idareye hangi müdahale yetkisini doğurduğunu bilmelidir. Ancak bu durumda kendisine düşen yükümlülükleri öngörebilir ve davranışlarını ayarlar. Hukuk güvenliği, normların öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerde bu güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, 17/04/2008 tarihli, E.2005/5, K.2008/93 sayılı kararı).
31. Ayrıca, idarenin işlem tesis ederken hukuka bağlı olması ve hukuk kuralları içinde hareket etmesi hukuk devletinin bir diğer ilkesidir. Bu kapsamda, idari işlemin belli bir sebebe dayanması gerektiği açık bir kuraldır. İdarenin takdir yetkisinin söz konusu olması halinde dahi keyfi olarak hareket edebileceği anlamına gelmez. İdareye yasalarla tanınan takdir yetkisi mutlak olmayıp, kamu yararı ve hizmet gerekleri ile sınırlıdır. İdare takdir yetkisini kullanırken kendisine verilen yetkinin amacı doğrultusunda hareket etmeli, nesnellik ve tarafsızlık içinde davranmalı, orantılılık ilkesine uymalı, kanunlar özel koşullar öngörmüşse bunlara uymalı, bu yetkiyi kamu yararı için ve gerekçeli olarak kullanmalıdır.
32. Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesinin 11/05/1980 tarihinde kabul edilen İdari Takdir
Yetkisinin Kullanılmasına İlişkin R(80)2 Sayılı Tavsiye Kararına Ek Takdir Yetkisinin
Kullanılmasında Uygulanacak Temel İlkeler bölümünde, “Takdir yetkisini kullanan bir idari makam; (1) Yetkinin veriliş amacından başka amaç güdemez. (2) Yalnızca olaya ilişkin öğeleri hesaba katarak nesnelliğe ve tarafsızlığa uyar. (3) Hakkaniyete uymayan ayırımcılığı önleyerek yasa önünde eşitlik ilkesini gözetir. (4) İşlemin amacıyla, kişilerin hakları, özgürlükleri veya menfaatleri üzerindeki olumsuz etkileri arasında uygun bir denge sağlar.” ifadelerine yer verilmiştir.
33. Dosya içeriğindeki bilgi ve belgeler incelenerek başvurunun Kurumumuzca yapılan incelemesi neticesinde; başvuranın sürekli ibareli sağlık kurulu raporunun bulunduğu, ilgili sağlık kurulu raporunun halen açık ve anlaşılabilir olduğu, üzerinde herhangi bir tahrifatın olmadığı, sürekli sağlık kurulu raporlarının bir kazanılmış hak ihtiva ettiğinin mevzuat hükümlerince de değerlendirildiği, raporun sahteliği konusunda herhangi bir iddia ve ispat edilmiş bir olgu bulunmamasına rağmen yalnızca hastane arşivinin imhası nedeniyle teyit edilememesine dayanılarak raporun Ulusal Engelliler Veri Bankasına kaydının yapılmadığı, hastanenin raporun gerçek olmadığını gösterir herhangi bir açıklamada da bulunmadığı hususları birlikte değerlendirildiğinde başvuranın talebinin Zonguldak Atatürk Devlet
Hastanesi tarafından reddi yönünde tesis edilen işlemin bu yönüyle hukuka ve hakkaniyete aykırılık teşkil ettiği, başvuranın sunmuş olduğu raporun bu haliyle Ulusal
Engelliler Veri Bankasına kaydına bir engel bulunmadığı, raporun güvenilirliği yönünde bir şüphe var ise gerekli yasal işlemlerin başlatılması gerektiği, raporun yenilenmesi gerekli ise buna ilişkin tüm masrafların Bakanlıkça karşılanması ve işlemlerin yürütülmesinde başvurana gerekli kolaylıkların sağlanması gerektiği değerlendirilmiştir.
B. İyi Yönetim İlkeleri Yönünden Değerlendirme 34. İyi yönetim ilkelerine 28/03/2013 tarihli ve 28601 mükerrer sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Yönetmeliğin “İyi yönetim ilkeleri” başlıklı 6 ncı maddesinde yer verilmiş olup; söz konusu ilkeler yönünden yapılan değerlendirme neticesinde, şikayet başvurusu kapsamında, idarenin, başvurana ilişkin işlemlerle ilgili bilgi ve belgeleri süresi içerisinde Kurumumuza gönderdiği, bu anlamda “kararın geciktirilmeksizin bildirilmesi” ve “makul sürede karar verme” ilkelerine uygun hareket ettiği ancak, başvuru sahibine verdiği cevapta idari işleme karşı hangi sürede hangi mercie başvurabileceğini göstermediği bu nedenle de karara karşı başvuru yollarının gösterilmesi ilkesine uymadığı tespit edildiğinden, idarenin bahse konu ilkeye uygun davranması önerilmektedir.
VI. HAK ARAMA ÖZGÜRLÜĞÜNE İLİŞKİN AÇIKLAMA
35. 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 17’nci maddesinin sekizinci fıkrasına göre, Kamu Denetçiliği Kurumuna dava açma süresi içinde yapılan başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurmakta olup, 14/06/2012 tarihli ve 6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 21 inci maddesinin ikinci fıkrası uyarınca, bu Tavsiye Kararının idareye tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde idare tarafından herhangi bir eylem ya da işlem tesis edilmezse (varsa) dava açma süresinden kalan süre işlemeye devam edecek olup, Zonguldak İdare Mahkemelerine yargı yolu açıktır.
VII. KARAR
Açıklanan gerekçelerle BAŞVURUNUN KABULÜNE; Başvuranın Sağlık Kurulu Raporunun Ulusal Engelliler Veri Bankasına kaydının yapılması, raporun gerçekliği yönünde bir kuşku var ise gerekli yasal sürecin başlatılarak bu durumun belirlilik kazanması, raporun yenilenmesi zaruri görülüyorsa, yenilemeye ilişkin tüm masrafların Bakanlıkça karşılanması ve başvurana süreç içerisinde gerekli kolaylıkların sağlanması için SAĞLIK BAKANLIĞINA TAVSİYEDE BULUNULMASINA,
6328 sayılı Kamu Denetçiliği Kurumu Kanununun 20’nci maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca,
SAĞLIK BAKANLIĞI tarafından bu karar üzerine tesis edilecek işlemin otuz gün içinde
Kurumumuza bildirilmesinin zorunlu olduğuna,
Kararın, BAŞVURANA ve SAĞLIK BAKANLIĞINA tebliğine,
Türkiye Cumhuriyeti Kamu Başdenetçisince karar verildi.
e-imzalıdır
Şeref MALKOÇ
Kamu Başdenetçisi